Adhyaya 11

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । चमत्कारः कथं राजा मुक्तः कुष्ठेन सूतज । कथं तेन तपस्तप्तं कियत्कालं च भूभुजा

ઋષિઓએ કહ્યું— હે સૂતપુત્ર! કયા ચમત્કારથી રાજા કুষ্ঠથી મુક્ત થયો? તે ભૂપતિએ તપ કેવી રીતે કર્યું અને કેટલો સમય કર્યું?

Verse 2

कतमे ब्राह्मणास्ते वै शंखतीर्थं प्रदर्शितम् । यैस्तस्य रोगमुक्त्यर्थं दुःखितस्य महात्मनः

તે કયા બ્રાહ્મણ હતા જેમણે તેને શંખતીર્થ દર્શાવ્યું—દુઃખિત તે મહાત્માને રોગમુક્તિ માટે જેમણે તે પ્રગટ કર્યું?

Verse 3

कतमं शंखतीर्थं तत्कस्मिन्स्थाने व्यवस्थितम् । किंप्रभावं च निःशेषं सर्वं विस्तरतो वद

તે શંખતીર્થ કયું છે અને કયા સ્થાને સ્થિત છે? તેમજ તેનું પ્રભાવ શું છે—બધું નિઃશેષ રીતે વિસ્તારે કહો.

Verse 4

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां मनोहराम् । सर्वपापहरां विप्राश्चमत्कारनृपोद्भवाम्

સૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો, હું તમને આ મનોહર કથા કીર્તન કરી સંભળાવીશ; જે સર્વ પાપ હરનારી છે અને ચમત્કાર નૃપથી ઉદ્ભવેલી છે.

Verse 5

स भ्रांतः सर्वतीर्थानि प्रभासाद्यानि कृत्स्नशः । तपस्वी नियताहारो भिक्षान्नकृतभोजनः

તે પ્રભાસ વગેરે સર્વ તીર્થોમાં સંપૂર્ણ રીતે ભ્રમણ કરતો રહ્યો; તપસ્વી હતો, નિયત આહારવાળો હતો અને ભિક્ષાથી મળેલ અન્ન જ ભોજન કરતો હતો.

Verse 6

पृच्छमानो भिषग्मुख्यानौषधानि मुहुर्मुहुः । मंत्रान्मंत्रविदश्चैव रोगनाशाय नित्यतः

તે વારંવાર મુખ્ય વૈદ્યોને ઔષધિઓ વિશે પૂછતો, અને મંત્રવિદોને પણ મંત્રો પૂછતો—સદા રોગનાશ માટે.

Verse 7

न लेभे किंचिदिष्टं वा स मंत्रं भेषजं च वा । तीर्थं वा नृपशार्दूलो येन स्याद्व्याधिसंक्षयः

નૃપશાર્દૂલ એવા રાજાને કશું ઇષ્ટ મળ્યું નહિ—ન મંત્ર, ન ઔષધ, ન તો કોઈ તીર્થ—જેનાથી તેની વ્યાધિનો ક્ષય થાય.

Verse 9

निवासमकरोत्तस्मिन्क्षेत्रे पुण्यतमे चिरम् । शीर्णपर्णफलाहारो भूमौ शेते सदा निशि । अन्य स्याऽन्यस्य वृक्षस्य मदाहंकारवर्जितः

તેણે તે પરમપુણ્ય ક્ષેત્રમાં લાંબા સમય સુધી નિવાસ કર્યો. ઝરેલા પાંદડા અને ફળોનો આહાર કરીને, રાત્રે સદા ભૂમિ પર શયન કરતો; એક વૃક્ષથી બીજા વૃક્ષ પાસે જતો, મદ અને અહંકારથી રહિત રહ્યો.

Verse 10

ततः कतिपयाहस्य भ्रममाणो महीपतिः । सोऽपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठांस्तीर्थयात्राश्रयान्बहून्

પછી કેટલાંક દિવસો ભ્રમણ કરતાં તે મહીપતિએ તીર્થયાત્રાનો આશ્રય લીધેલા અનેક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને જોયા.

Verse 11

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शंखतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णने चमत्कारभूपतिना व्राह्मणेभ्यो नगरदानवर्णनंनामैकादशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત શંખતીર્થની ઉત્પત્તિ તથા મહાત્મ્યવર્ણનમાં ‘ચમત્કાર ભૂપતિએ બ્રાહ્મણોને નગરદાન આપ્યું તેનું વર્ણન’ નામનો એકાદશ અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 13

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । भेषजं वाऽथ मंत्रो वा येन कुष्ठं प्रशाम्यति

“અહીં કોઈ ઉપાય છે શું—દૈવી કે માનુષ પણ—ઔષધ હોય કે મંત્ર—જેનાથી આ કુષ્ઠ શમન પામે?”

Verse 15

अथवा वित्थ नो यूयं त्यक्ष्यामीह कलेवरम् । प्रविश्याग्निं जलं वाऽपि भक्षयित्वाऽथ वा विषम्

અથવા જો તમે કોઈ ઉપાય ન જાણતા હો, તો હું અગ્નિ કે જળમાં પ્રવેશીને અથવા વિષ ખાઈને અહીં જ દેહત્યાગ કરીશ.

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते द्विजसत्तमाः । प्रोचुः कृपासमाविष्टास्ततस्तं पृथिवीश्वरम्

તેના તે વચનો સાંભળીને, કરુણાથી ભરેલા તે સર્વે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ તે પૃથ્વીપતિ રાજાને કહ્યું.

Verse 17

अस्ति पार्थिवशार्दूल स्थानादस्माददूरतः । शंखतीर्थमिति ख्यातं सर्वरोगक्षयावहम्

હે રાજન, આ સ્થાનથી થોડે જ દૂર 'શંખતીર્થ' નામે પ્રખ્યાત તીર્થ છે, જે સર્વ રોગોનો નાશ કરનારું છે.

Verse 18

ये नरा व्याधिना ग्रस्ताः काणाश्चांधास्तथा जडाः । हीनांगाश्चाऽधिकांगाश्च कुरूपा विकृताननाः

જે મનુષ્યો વ્યાધિથી પીડાયેલા છે, કાણા છે, અંધ છે, જડબુદ્ધિ છે, અંગવગરના કે અધિક અંગવાળા છે, કદરૂપા અને વિકૃત મુખવાળા છે—

Verse 19

तेऽपि चैत्रस्य कृष्णादौ स्नातास्तत्राकृताशनाः । भवंति नीरुजः सद्यश्चित्रासंस्थे निशाकरे

તેઓ પણ ચૈત્ર માસના કૃષ્ણ પક્ષની શરૂઆતમાં ઉપવાસ કરીને, જ્યારે ચંદ્ર ચિત્રા નક્ષત્રમાં હોય ત્યારે ત્યાં સ્નાન કરે, તો તત્કાળ નિરોગી બની જાય છે.

Verse 20

अस्माभिः शतशो दृष्टा द्वादशार्कसमप्रभाः । कामदेवसमाकारास्तेजोवीर्यसमायुताः

અમે સૈકડો લોકોને જોયા—જે બાર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, કામદેવ સમાન સુન્દર આકારવાળા, અને તેજ તથા વીર્યથી યુક્ત હતા.

Verse 21

राजोवाच । शंखतीर्थं कथं ज्ञेयं मया ब्राह्मणसत्तमाः । कथं चैव समुत्पन्नं वदध्वं मम विस्तरात्

રાજાએ કહ્યું—હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, શંખતીર્થને હું કેવી રીતે ઓળખું? અને તે કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું? મને વિસ્તારે કહો.

Verse 22

ब्राह्मणा ऊत्रुः । आसीत्पूर्वं मुनिश्रेष्ठो लिखिताख्यो महीतले । शांडिल्यस्य मुनेः पुत्रस्तपोवीर्यसमन्वितः

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—પૂર્વકાળે પૃથ્વી પર ‘લિખિત’ નામના મునિશ્રેષ્ઠ હતા; તેઓ મુનિ શાંડિલ્યના પુત્ર અને તપોબળથી યુક્ત હતા.

Verse 23

अथ तस्यानुजो जज्ञे शंखाख्यो धर्मशास्त्रवित् । कन्दमूलफलाहारः सदैव तपसि स्थितः

પછી તેમના અનুজ ‘શંખ’ જન્મ્યા—ધર્મશાસ્ત્રના વિદ્વાન; કંદ-મૂળ-ફળનો આહાર કરીને સદા તપમાં સ્થિત રહેતા.

Verse 24

कस्यचित्त्वथ कालस्य लिखितस्याऽश्रमं ययौ । शंखः स्वादुफलार्थाय पीडितोतिबुभुक्षया

એક સમયે અતિભૂખથી પીડિત શંખ, મીઠાં ફળોની ઇચ્છાથી લિખિતના આશ્રમમાં ગયો.

Verse 25

स शून्यमाश्रमं प्राप्य लिखितस्य महात्मनः । आत्मीयानीति मन्वानः फलानि जगृहे ततः

તે મહાત્મા લખિતના આશ્રમમાં પહોંચ્યો; આશ્રમ ખાલી જોઈ ‘આ તો પોતાના જ છે’ એમ માનીને તેણે ત્યાર પછી ફળો લઈ લીધાં।

Verse 26

भक्षयामास भूरीणि पक्वानि मधुराणि च । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो लिखितः शिष्यसंयुतः

તેણે ઘણાં પાકેલા અને મધુર ફળો ભક્ષણ કર્યા. એ વચ્ચે શિષ્યসহ લખિત ત્યાં આવી પહોંચ્યા।

Verse 27

स गृहीतफलं दृष्ट्वा शंखं प्रोवाच कोपतः

ફળો લેવાયા છે એમ જોઈ, તે ક્રોધથી શંખને બોલ્યો।

Verse 28

अदत्तानि मया पाप फलानि हृतवानसि । कस्मात्त्वं चौर्यरूपेण नानुबन्धमवेक्षसे

“અરે પાપી! મેં ન આપેલા ફળો તું લઈ ગયો. ચોરના રૂપે રહીને આગળ આવનારા પરિણામોનું વિચાર કેમ કરતો નથી?”

Verse 29

शंख उवाच । सत्यमेतद्द्विजश्रेष्ठ यत्त्वया परिकीर्तितम् । फलानि प्रगृहीतानि विजनेऽत्र तवाश्रमे

શંખ બોલ્યો— “હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! તમે જે કહ્યું તે સત્ય છે. આ નિર્જન સ્થાને, તમારા આશ્રમમાં, મેં ફળો લીધાં હતાં.”

Verse 30

तस्मात्कुरु यथार्हं मे निग्रहं चौर्यसंभवम् । इह लोकः परश्चैव येन मे स्यात्सुखावहः

અતએવ મારા આ ચૌર્યજન્ય અપરાધને અનુરૂપ યોગ્ય દંડ/નિગ્રહ મને આપો, જેથી ઇહલોક અને પરલોક—બન્ને મારા માટે મંગલમય અને સુખદાયક બને।

Verse 31

ततः स हस्तमादाय हस्ते शंखस्य तत्क्षणात् । चकर्त कोपमाविष्टो वार्यमाणोऽपि तापसैः

પછી તેણે શંખનો હાથ પકડી લીધો અને તે ક્ષણે જ ક્રોધાવેશમાં—તપસ્વીઓ રોકતા હોવા છતાં—તે હાથ કાપી નાખ્યો।

Verse 32

छिन्नहस्तोऽपि शंखस्तु तपश्चक्रे सुदारुणम् । विशेषेण समासाद्य स्वाश्रमे भूय एव तु

હાથ કપાઈ ગયો છતાં શંખે અતિ કઠોર તપ કર્યું; પોતાના આશ્રમમાં ફરી પહોંચી, તેણે વિશેષ રીતે વધુ તીવ્ર તપશ્ચર્યા કરી।

Verse 33

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य कालेन केन चित् । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं च शंखमुनीश्वरम्

પછી થોડા સમય પછી મહાદેવ તેના પર પ્રસન્ન થયા; તેની પાસે જઈ તેને દર્શન આપી, તે મુનિશ્રેષ્ઠ શંખને કહ્યું।

Verse 34

महेश्वर उवाच । भोभो मुने महासत्त्व दुष्करं कृतवानसि । वरं गृहाण मत्तस्त्वं मनसा समभीप्सितम्

મહેશ્વરે કહ્યું—હે હે મુને, મહાસત્ત્વ! તું અતિ દુષ્કર કાર્ય કર્યું છે. મારી પાસેથી તારા મનને સાચે અભિપ્રેત એવો વર સ્વીકાર।

Verse 35

शंख उवाच । यदि तुष्टोसि मे देव वरं चेद्यच्छसि प्रभो । स्यातां मे तादृशौ हस्तौ भूयोऽपि सुरसत्तम

શંખ બોલ્યો—હે દેવ! જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો અને પ્રભુ જો વર આપશો, તો હે સુરશ્રેષ્ઠ, મને ફરી પહેલાં જેવા જ બંને હાથ પ્રાપ્ત થાઓ।

Verse 36

तथेदं मम नामांकं तीर्थं स्यात्सुरसत्तम । विख्यातं सर्वलोकेषु सर्वपापहरं नृणाम्

તેમ જ હે સુરશ્રેષ્ઠ, આ તીર્થ મારા નામથી ઓળખાય. તે સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત થશે અને મનુષ્યોના સર્વ પાપોનું હરણ કરશે।

Verse 37

हीनांगो वाधिकांगो वा व्याधिना ग्रस्त एव च । अत्र स्नानं करोत्याशु स भूयः स्यात्पुनर्नवः

કોઈ અંગહીન હોય, કે વધારાના અંગવાળો હોય, અથવા રોગથી પીડિત હોય—જે અહીં સ્નાન કરે છે તે તત્કાળ ફરી નવેસરથી, જાણે પૂર્ણ બને છે।

Verse 38

भगवानुवाच । एतत्तीर्थं तु विख्यातं तव नाम्ना भविष्यति । अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र देहिनां पापनाशनम्

ભગવાન બોલ્યા—હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ! આ તીર્થ તારા નામથી જ વિખ્યાત થશે. આજથી તે દેહધારી જીવોના પાપોનો નાશ કરશે।

Verse 39

हीनांगो वाधिकांगो वा योऽत्र स्नानं करिष्यति । चैत्रे शुक्ले निराहारश्चित्रासंस्थे निशाकरे । सुवर्णांगः स तेजस्वी भविष्यति न संशयः

અંગહીન હોય કે વધારાના અંગવાળો હોય—જે અહીં સ્નાન કરશે, ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષમાં ઉપવાસ રાખીને, જ્યારે ચંદ્રમા ચિત્રા નક્ષત્રમાં હોય—તે સ્વર્ણાંગ અને તેજસ્વી બનશે; તેમાં સંશય નથી।

Verse 40

सकामो यदि विप्रेंद्र ध्यायमानः सुरूपताम् । निष्कामो वा परं स्थानं गमि ष्यति शिवात्मकम्

હે વિપ્રેન્દ્ર! જો કોઈ સકામ ભાવથી સૌંદર્યનું ધ્યાન કરીને આ કરે તો તેને સુરૂપતા મળે; અને નિષ્કામ હોય તો શિવસ્વરૂપ પરમ ધામને પામે છે।

Verse 41

अत्र श्राद्धे कृते ब्रह्मंश्चतुर्दश्यां निशाकरे । चित्रास्थिते प्रयास्यंति पितरस्तृप्तिमुत्तमाम्

હે બ્રાહ્મણ! અહીં ચતુર્દશીએ, જ્યારે ચંદ્રમા ચિત્રા નક્ષત્રમાં સ્થિત હોય, શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃગણ પરમ તૃપ્તિ પામે છે।

Verse 42

अद्यैव विप्रशार्दूल चैत्रशुक्लांत उत्तमः । अपराह्णे निशानाथश्चित्रायोगं प्रयास्यति

હે વિપ્રશાર્દૂલ! આજે જ ચૈત્ર શુક્લપક્ષના ઉત્તમ અંતે, અપરાહ્ને, નિશાનાથ ચંદ્રમા ચિત્રા-યોગમાં પ્રવેશ કરશે।

Verse 43

तत्रोपवासयुक्तस्य सम्यक्स्नातस्य तत्क्षणात् । स्यातां हस्तौ सुरूपाढ्यौ यथा पूर्वं तथा हि तौ

ત્યાં ઉપવાસયુક્ત અને સમ્યક સ્નાન કરેલા વ્યક્તિના, તે ક્ષણમાં જ, બંને હાથ સુરૂપતાથી યુક્ત થાય છે—જેમ પહેલાં હતા તેમ જ ફરી થાય છે।

Verse 44

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । शंखोऽपि कुतपे काले तत्र स्नानमथाकरोत्

આવું કહી તે ભગવાન પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા. ત્યારબાદ શંખે પણ કૂતપ-કાળે ત્યાં સ્નાન કર્યું।

Verse 45

ततश्च तत्क्षणाज्जातौ हस्तौ तस्य यथा पुरा । रक्तोत्पलनिभौ कांतौ मत्स्यचिह्नेन चिह्नितौ

તત્ક્ષણે જ તેના બંને હાથ પૂર્વવત્ ફરી પ્રગટ થયા—લાલ કમળ સમા મનોહર, અને મત્સ્યચિહ્નથી ચિહ્નિત।

Verse 46

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं तद्धरणीपृष्ठे तीर्थं जातं नृपोत्तम । प्रभावाद्देवदेवस्य चंद्रांकस्य शुभावहम्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! આ રીતે ધરણીપૃષ્ઠ પર એક તીર્થ પ્રગટ થયું છે; દેવદેવ ચન્દ્રાંકના પ્રભાવથી તે શુભ અને કલ્યાણકારી છે।

Verse 47

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र तत्र स्नानं समाचर । चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां चित्रासंस्थे निशाकरे

અતએવ, હે રાજેન્દ્ર! તું પણ ત્યાં સ્નાન કર—ચૈત્ર માસની શુક્લ ચતુર્દશીએ, જ્યારે ચંદ્રમા ચિત્રા નક્ષત્રમાં સ્થિત હોય।

Verse 48

भविष्यसि न संदेहः सर्वरोगविवर्जितः । वयं ते दर्शयिष्यामः प्राप्ते काले यथोदिते

તું નિઃસંદેહ સર્વ રોગોથી રહિત થઈ જશે. જેમ કહ્યું છે તેમ, યોગ્ય સમય આવતા અમે તને લઈ જઈ (વિધિ અને સ્થાન) બતાવીશું।

Verse 49

सूत उवाच । ततः कतिपयाहेन चैत्रकृष्णादिरागतः । चित्रासंस्थे निशानाथे संप्राप्ता च चतुर्दशी

સૂતએ કહ્યું—થોડા દિવસો પછી ચૈત્રનો કૃષ્ણ પક્ષ આવી પહોંચ્યો; અને ચંદ્રમા ચિત્રામાં સ્થિત થતાં ચતુર્દશી તિથિ પણ આવી ગઈ।

Verse 50

ततस्ते ब्राह्मणा भूपं समादाय च तत्क्षणात् । शंखतीर्थं समुद्दिश्य गतास्तस्य हितैषिणः

પછી તે બ્રાહ્મણો રાજાના કલ્યાણની ઇચ્છાથી, ક્ષણમાત્રમાં રાજાને સાથે લઈ શંખતીર્થને ઉદ્દેશીને પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 51

ततः स मनसि ध्यात्वा कुष्ठव्याधिपरिक्षयम् । स्नानं चक्रे यथान्यायं श्रद्धया परया युतः

પછી તેણે મનમાં કুষ্ঠરોગના સંપૂર્ણ નાશનું ધ્યાન કરીને, પરમ શ્રદ્ધાથી યથાવિધિ સ્નાન કર્યું।

Verse 52

ततः कुष्ठविनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः । निष्क्रांतः सलिलात्तस्माद्धर्षेण महतान्वितः

પછી તે કুষ্ঠથી મુક્ત થઈ બાર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બન્યો અને મહાન હર્ષ સાથે તે જળમાંથી બહાર આવ્યો।

Verse 53

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्ब्राह्मणान्वेदपारगान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

પછી તેણે વેદપારંગત તે સર્વ બ્રાહ્મણોને પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને આ વચન કહ્યું।

Verse 54

प्रसादेन हि युष्माकं मुक्तोऽहं ब्राह्मणोत्तमाः । कुष्ठव्याधेर्महाकालं गर्हितोस्म्येव देहिनाम्

‘હે બ્રાહ્મણોત્તમો! આપના પ્રસાદથી હું કুষ্ঠવ્યાધિથી મુક્ત થયો છું; આ વ્યાધિ દીર્ઘકાળ ભયંકર રહી અને દેહધારીઓમાં નિંદિત ગણાય છે.’

Verse 55

तस्मान्नाहं करिष्यामि राज्यं ब्राह्मणसत्तमाः । तीर्थेऽत्रैवाधुना नित्यं चरिष्यामि महत्तपः

અતએવ, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, હવે હું રાજ્યનો પીછો નહીં કરું. આ જ તીર્થમાં આજથી હું નિત્ય મહાતપનું આચરણ કરીશ.

Verse 56

एतद्राज्यं च देशं च हस्त्यश्वादि तथापरम् । यत्किंचिद्विद्यते मह्यं तद्गृह्णंतु द्विजोत्तमाः

આ રાજ્ય, આ દેશ, હાથી-ઘોડા વગેરે તથા જે કંઈ મારું છે—તે સર્વ દ્વિજોત્તમો સ્વીકારી લે.

Verse 57

ममैवानुग्रहार्थाय दयां कृत्वा बृहत्तराम् । दीनस्य भक्तियुक्तस्य विरक्तस्य विशेषतः

મને અનુકંપા પ્રાપ્ત થાય તે માટે કૃપા કરીને વધુ વિશાળ દયા કરો—વિશેષ કરીને દીન, ભક્તિયુક્ત અને વિરક્ત એવા મારા પ્રત્યે.

Verse 58

ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं रक्षितुं शक्ता राज्यं पार्थिवसत्तम । तत्किं तेन गृहीतेन येन स्याद्राज्यविप्लवः

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે રાજશ્રેષ્ઠ, અમે રાજ્યનું રક્ષણ કરવા સમર્થ નથી. તો જેનાથી રાજ્યમાં ઉપદ્રવ થાય તેવું સ્વીકારવાથી શું લાભ?

Verse 59

जामदग्न्येन रामेण पुरा दत्ता वसुन्धरा । त्रिःसप्त क्षत्रियैर्हीनां कृत्वास्माकं नृपोत्तम

હે નૃપોત્તમ, પ્રાચીનકાળે જામદગ્ન્ય રામ (પરશુરામ) એ ક્ષત્રિયોને એકવીસ વાર રહિત કરીને આ વસુંધરા અમને દાન આપી હતી.

Verse 60

सा भूयोपि हृताऽस्माकं क्षत्रियैर्बलवत्तरैः । तिरस्कृत्य द्विजान्सर्वांल्लीलयापि मुहुर्मुहुः

તથાપિ ફરીથી વધુ બળવાન ક્ષત્રિયોએ તે અમારાથી છીનવી લીધું; તેઓ સર્વ દ્વિજોને તિરસ્કારીને વારંવાર, રમતમાં પણ, અપમાન કરતા રહ્યા.

Verse 61

राजोवाच । अहं वः प्रकरिष्यामि रक्षां ब्राह्मणसत्तमाः । तपस्थितोऽपि कार्येऽत्र न भीः कार्या कथंचन

રાજાએ કહ્યું— હે બ્રાહ્મણસત્તમો! હું તમારું રક્ષણ ગોઠવી આપીશ. હું તપમાં સ્થિત હોઉં તોય, આ બાબતમાં તમારે કશી રીતે પણ ભય રાખવો નહીં.

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः । अवश्यं यदि ते श्रद्धा विद्यते दानसंभवा । क्षेत्रेऽत्रापि महापुण्ये कृत्वा देहि पुरोत्तमम्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું— જો તારી પાસે દાનરૂપે પરિપક્વ થતી સાચી શ્રદ્ધા નિશ્ચયે હોય, તો આ મહાપુણ્ય ક્ષેત્રમાં એક ઉત્તમ પુર બાંધીને અમને અર્પણ કર.

Verse 63

सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां प्राकारपरिखान्वितम् । सुखेन येन तिष्ठामः स्नात्वा तीर्थैः पृथग्विधैः । गृहस्थधर्मिणः सर्वे स्वाध्यायनिरता सदा

સર્વ બ્રાહ્મણેન્દ્રો માટે પ્રાકાર અને પરિખાથી યુક્ત એવું પુર હોવું જોઈએ, જેથી અમે વિવિધ તીર્થોમાં સ્નાન કરીને સુખથી નિવાસ કરી શકીએ; અમે બધા ગૃહસ્થધર્મમાં સ્થિત રહી સદા સ્વાધ્યાયમાં રત રહીએ.

Verse 64

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स महीपालस्तथेत्युक्त्वा प्रहर्षितः । नगरं कल्पयामास स्थाने तत्र महत्तमम्

સૂતે કહ્યું— તે સાંભળી રાજા અત્યંત પ્રસન્ન થયો અને ‘તથાસ્તુ’ કહી, એ જ સ્થાને એક મહાન નગર સ્થાપિત કરાવ્યું.

Verse 65

प्राकारेण सुतुंगेन परिखाद्येन सर्वतः । आयामव्यासतश्चैव क्रोशमात्रं मनोहरम्

તે નગર સર્વ તરફ ઊંચી પ્રાકાર-ભીંત અને પરિખા વગેરે વડે ઘેરાયેલું હતું; અને લંબાઈ-પહોળાઈમાં એક ક્રોશ જેટલું વિસ્તરેલું, અતિ મનોહર હતું।

Verse 66

त्रिकचत्वरसंशुद्धं शोभितं सर्वतो ध्वजैः । प्रासादैः प्रोन्नतैः कान्तैः समंतात्सुधया वृतैः

ત્રણ અને ચાર ચોરાહાઓ શુદ્ધ કરાયેલા, સર્વ તરફ ધ્વજોથી શોભિત; અને ચારે બાજુ ઊંચા, કાંતિમય, ચમકતા ચૂનાના લેપવાળા પ્રાસાદોથી ઘેરાયેલું હતું।

Verse 67

मत्तवारणकोपेतैर्बहुभिर्भूभिरेव च । संपूर्णं सत्यकामाद्यैः साधुलोकप्रशंसितैः

તે નગર મત્ત હાથીઓ સાથે અનેક રાજાઓથી પરિપૂર્ણ હતું; અને સત્યકામ વગેરે ધર્મનિષ્ઠ શાસકોથી સમ્પન્ન—જેનાં સાધુજન પ્રશંસા કરે છે।

Verse 68

ततो गृहाणि सर्वाणि पूरयित्वा स भूमिपः । सुवर्णमणिमुक्तादिपदार्थैरपरैरपि

પછી તે રાજાએ સર્વ ઘરોને સોનું, મણિ, મુક્તા વગેરે તથા અન્ય કિંમતી પદાર્થોથી પણ ભરિ દીધાં।

Verse 69

ब्राह्मणेभ्यः कुलीनेभ्यो वेदविद्भ्यो विशेषतः । श्रोत्रियेभ्यश्च दांतेभ्यः स तु श्रद्धासमन्वितः

શ્રદ્ધાસહિત તેણે વિશેષ કરીને કુલીન, વેદવિદ્ બ્રાહ્મણોને, તેમજ શ્રોત્રિય અને દાંત (સંયમી) પુરુષોને દાન આપ્યું।

Verse 70

यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं प्रक्षाल्य चरणौ ततः । शास्त्रोक्तेन विधानेन प्रददौ द्विजसत्तमाः

પછી જ્યેષ્ઠતા અને શ્રેષ્ઠતાના ક્રમ પ્રમાણે તેમના ચરણ ધોઈ, શાસ્ત્રોક્ત વિધાન અનુસાર દ્વિજસત્તમોને દાન અર્પણ કર્યું।

Verse 97

ततश्च पार्थिवश्रेष्ठो वैराग्यं परमं गतः । एकाकी यतचित्तात्मा सर्वसत्त्वविराजिते

ત્યારબાદ રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ તે પરમ વૈરાગ્યને પ્રાપ્ત થયો; એકલો રહી, ચિત્ત અને આત્માને સંયમમાં રાખી, સર્વ સત્ત્વોથી પ્રકાશિત સ્થાને નિવાસ કર્યો।