Adhyaya 1

Verse 1

। ओंनमः पुरुषोत्तमाय । अथ स्कान्दे महापुराणे षष्ठनागरखण्डप्रारम्भः । व्यास उवाच । स धूर्जटि जटाजूटो जायतां विजयाय वः । यत्रैकपलितभ्रांतिं करोत्यद्यापि जाह्नवी

ૐ પુરુષોત્તમને નમસ્કાર. હવે સ્કંદ મહાપુરાણના ષષ્ઠ નાગરખંડનો આરંભ થાય છે. વ્યાસે કહ્યું—જટાજૂટધારી ધૂર્જટી (શિવ) તમારાં વિજય માટે હો; જેમની સન્નિધિમાં જાહ્નવી (ગંગા) આજે પણ એક જ સફેદ વાળનો અદ્ભુત ભ્રમ સર્જે છે।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । हरस्य पूज्यते लिंगं कस्मादतन्महामते । विशेषात्संपरित्यज्य शेषांगानि सुरासुरैः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે મહામતિ, હર (શિવ)નાં અન્ય અંગો છોડીને વિશેષ કરીને દેવો અને અસુરો કેમ તેમના લિંગની જ પૂજા કરે છે?

Verse 3

तस्मादेतन्महाबाहो यथावद्वक्तुमर्हसि । सांप्रतं सूत कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

અતએવ, હે મહાબાહો, આ વાત યથાવત્ કહેવા તમે યોગ્ય છો. હે સૂત, અત્યારે અમને તેને સંપૂર્ણ રીતે સાંભળવાની પરમ ઉત્કંઠા છે।

Verse 4

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिरुदाहृतः । कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे

સૂતે કહ્યું—તમારા દ્વારા ઉઠાવાયેલો આ પ્રશ્ન ખરેખર મહાન અને ભારવાળો છે. તેમ છતાં, સ્વયંભૂ પ્રભુને નમસ્કાર કરીને હું તેનું વર્ણન કરીશ।

Verse 5

आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम् । मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्

આનર્ત પ્રદેશમાં એક વન છે, જે મુનિજનોનું આશ્રયસ્થાન છે; તે સર્વ પ્રાણીઓને મનોહર લાગે છે અને ત્યાંના વૃક્ષો સર્વ ઋતુઓમાં ફળ આપે છે।

Verse 6

तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । अस्ति तापससंकीर्णं वेदध्वनिविराजितम्

ત્યાં એક રમ્ય આશ્રમસ્થાન છે, જે સૌમ્ય સ્વભાવવાળા સજ્જનો દ્વારા સેવિત છે. તે તપસ્વીઓથી પરિપૂર્ણ છે અને વેદપાઠના ધ્વનિથી વિરાજે છે.

Verse 7

अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा । दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः

તે પવિત્ર વન કઠોર વ્રતધારી વિપ્રો દ્વારા સેવિત હતું—કોઈ માત્ર જલાહારી, કોઈ વાયુભક્ષી, કોઈ સૂકાં પડેલા પાન જ ભક્ષણ કરનાર; કોઈ દાંતને જ ઉખળી સમાન કરીને તપ કરનાર, અને કોઈ પથ્થર પર કૂટેલા અન્નથી નિર્વાહ કરનાર।

Verse 8

स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः । वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः

તે સ્થાન સ્નાન અને હોમમાં તત્પર, જપ તથા સ્વાધ્યાયમાં લીન એવા સાધુજનોથી પણ વસેલું હતું—વાનપ્રસ્થો, ત્રિદંડી સંન્યાસીઓ, હંસ-સ્વરૂપ મુનિઓ અને કૂટિમાં વસતા વૈરાગીઓથી પણ।

Verse 9

स्नातकैर्यतिभिर्दान्तैस्तथा पंचाग्निसाधकैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरांतकः

તે આશ્રમવન સ્નાતકો, દાંત યતિઓ તથા પંચાગ્નિ સાધકો દ્વારા પરિપૂર્ણ હતું. અને પછી થોડો સમય વીતી ગયા બાદ ભગવાન ત્રિપુરાંતક—ત્રિપુરનો સંહારક—(ત્યાં પ્રગટ થયા).

Verse 10

सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः । तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते

સતી-વિયોગના દુઃખથી દગ્ધ થઈ, અહીંથી ત્યાં ભ્રમણ કરતા તેઓ તે વનમાં આવી પહોંચ્યા, જે સૌમ્ય અને શાંત સત્ત્વો દ્વારા સેવિત હતું.

Verse 11

क्रीडंति नकुला यत्र सार्धं सर्पैःप्रहर्षिताः । पञ्चाननाश्च मातंगैर्वृषदंशास्तथाखुभिः । काकाः कौशिकसंघैश्च वैरभावविवर्जिताः

ત્યાં નકુલો સર્પો સાથે હર્ષથી રમતા; સિંહો હાથીઓ સાથે; દંશ કરનારા પ્રાણી ઉંદરો સાથે; અને કાગડાં ઘુવડોના ઝુંડ સાથે—બધાં વૈરભાવ વિનાના હતા।

Verse 12

ततश्च भगवान्रुद्रो दृष्ट्वाश्रमपदं तदा । नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं प्रविवेश सः

પછી ભગવાન રુદ્રે તે આશ્રમસ્થાન જોઈ, નિર્વસ્ત્ર થઈ હાથમાં કપાલપાત્ર લઈને ભિક્ષાર્થે ત્યાં પ્રવેશ કર્યો।

Verse 13

अथ तस्य समालोक्य रूपं गात्रसमुद्भवम् । अदृष्टपूर्वं तापस्यः सर्वाः कामवशं गताः

પછી તેના દેહમાંથી પ્રગટ થયેલ, અગાઉ કદી ન જોયેલું તે રૂપ જોઈને, બધી તાપસી સ્ત્રીઓ કામવશ થઈ ગઈ।

Verse 14

गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च । मिथः संभाषणं चक्रुः स्थानेस्थाने च ताः स्थिताः

ઘરકામ અને ગુરુજનોની સેવા પણ ત્યજી, તેઓ સ્થળે સ્થળે ઊભા રહી પરસ્પર વાતચીત કરવા લાગ્યા।

Verse 15

एका सा कापि धन्या या चक्रे तस्यावगूहनम् । विश्रब्धा सर्वगात्रेषु तापसस्य महात्मनः

તેમામાંની એક સ્ત્રીએ પોતાને ધન્ય માની, નિઃસંકોચ તે મહાત્મા તાપસના સર્વ અંગોને ચાંપીને તેને આલિંગન કર્યું।

Verse 16

तथान्याः कौतुकाविष्टा धावंत्यः सर्वतोदिशम् । दृश्यंते तं समुद्दिश्य विस्तारितविलोचनाः

તેમજ અન્ય સ્ત્રીઓ કૌતુકથી આવિષ્ટ થઈ સર્વ દિશાઓમાં દોડી નીકળી; તેને જ ઉદ્દેશીને વિસ્તૃત નેત્રોથી દોડતી દેખાઈ।

Verse 17

काश्चिदर्द्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः । अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः

કેટલાંકની દેહ પર અડધું જ અનુલેપન હતું, કેટલાંકની એક આંખમાં જ અંજન હતું; કેટલાંકના વાળ અડધા જ બંધાયેલા, અને અન્ય કેટલાંક ભયથી બાળકોને છોડીને દોડી નીકળ્યા।

Verse 18

एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः । बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन्

સ્ત્રીઓ દ્વારા આ રીતે નિહાળાતા મહેશ્વર રાજમાર્ગે ભ્રમણ કરતો રહ્યો અને ‘ભિક્ષા દો’ એમ ઉચ્ચારતો રહ્યો।

Verse 19

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगतांबरम् । कामोद्भवकरंस्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः

પછી મુનિઓએ તેને આમ નિર્વસ્ત્ર જોયો—સ્ત્રીઓમાં કામોદ્રેક જગાવનાર—અને ક્રોધથી લાલ થયેલા નેત્રો સાથે બોલ્યા।

Verse 20

यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । तस्माल्लिंगं पतत्वाशु तवैव वसुधातले

‘હે પાપી! તું અમારા આ આશ્રમનું ઉપહાસ અને અપમાન કર્યું છે; તેથી તારો લિંગ તત્ક્ષણ આ ધરાતલ પર પડી જાય!’

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत् । भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह

એ જ ક્ષણે તેનું લિંગ ભૂમિ પર પડ્યું; ધરતીની સપાટી ભેદીને તે પાતાળમાં પ્રવેશ્યું.

Verse 22

सोऽपि लिंगपरित्यक्तो लज्जायुक्तो महेश्वरः । गर्तां गुर्वीं समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्

લિંગથી વિયોગ પામેલા અને લજ્જાથી યુક્ત મહેશ્વરે એક ઊંડા ખાડાનો આશ્રય લીધો અને ભ્રૂણરૂપ ધારણ કરીને તેમાં પ્રવેશ કર્યો.

Verse 23

अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः । उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः

પછી લિંગના પાતનથી ત્રૈલોક્યના ભયનું સૂચન કરનારા ભયંકર અપશકુન સર્વત્ર પ્રગટ થયા, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ।

Verse 24

शीर्यते गिरिशृङ्गाणि पतंत्युल्का दिवापि च । त्यजंति सागराः सर्वे मर्यादां च शनैः शनैः

પર્વતશિખરો ચૂર થવા લાગ્યા, દિવસે પણ ઉલ્કાઓ પડવા લાગી; અને બધા સાગરો ધીમે ધીમે પોતાની મર્યાદા છોડવા લાગ્યા.

Verse 25

अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः

ત્યારે ભયથી વ્યાકુળ મનવાળા સર્વ દેવગણ—શક્ર અને વિષ્ણુના નેતૃત્વમાં—જ્યાં દેવ પિતામહ બ્રહ્મા હતા ત્યાં ગયા.

Verse 26

प्रोचुश्च प्रणताः स्तुत्वा स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः । त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत्कमलासनसंस्थितम्

તેઓ પ્રણામ કરીને, વેદજન્ય સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરી બોલ્યા—જે ત્રિલોકમાં સૃષ્ટિસ્વરૂપ છે અને કમલાસન પર વિરાજમાન છે।

Verse 27

किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम् । त्रैलोक्यं सकलं येन व्याकुलत्वमुपागतम्

આ શું છે, આ શું છે, હે દેવ! આવું અધરોત્તર રીતે કેમ બની રહ્યું છે, જેના કારણે સમગ્ર ત્રિલોક વ્યાકુળ થયું છે?

Verse 28

प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यंते पद्मसंभव । किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः

હે પદ્મસંભવ! પ્રલય જેવા ચિહ્નો દેખાય છે. તો શું હવે, અકાળે પણ, પરિક્ષય—વિનાશ—થશે?

Verse 29

सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः । गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः

દેવો, મનુષ્યો અને દૈત્યો—સૌ માટે તેઓ મંત્રપરામર્શના જાણકાર છે; અને ભયથી પીડિત દેહધારીઓની ગતિ-શરણ તે સર્વલોકપિતામહ (બ્રહ્મા) જ છે।

Verse 30

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः । उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

દેવોના તે વચન સાંભળી ચતુરાનને લાંબા સમય સુધી ધ્યાન કર્યું; દિવ્ય દૃષ્ટિથી વિષય જાણી પછી કહ્યું.

Verse 31

प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः । शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी

હે દેવશ્રેષ્ઠો! આ પ્રલયનો સમય નથી. સાંભળો—એક વિશેષ કારણથી આ મહા અપશકુનો ઉત્પન્ન થયા છે.

Verse 32

ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः

દેવોના દેવ શૂલિનનું લિંગ ઋષિઓએ પાડી દીધું છે; મહાત્મા મુનિઓના શાપથી, અનર્તક દેશમાં, પત્ની-સંબંધિત કારણસર।

Verse 33

तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः

તેના કારણે ચરાચર સહિત સમગ્ર ત્રિલોક વ્યાકુળ બન્યું છે. તેથી જ્યાં દેવ મહેશ્વર છે ત્યાં આપણે જઈએ.

Verse 34

येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः । नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः । त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

જે અમારા વચનને માન આપી તત્કાળ તે લિંગની પુનઃસ્થાપના કરશે, તે જ ભય દૂર કરશે. નહીંતર સમય પહેલાં જ સમગ્ર ત્રિલોકનો સ્પષ્ટ સંહાર થશે—આ સત્ય હું કહું છું.

Verse 35

अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ

ત્યાર પછી બ્રહ્મા અને વિષ્ણુને અગ્રેસર રાખી સર્વ દેવગણ—આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, વિશ્વેદેવો તથા બે અશ્વિની—(એકત્ર થયા).

Verse 36

प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः

તેઓ ત્વરિત ગતિએ ત્યાં ગયા જ્યાં દેવ મહેશ્વર હતા—ગર્તના મધ્યમાં શયન કરીને નિદ્રિત, અને પરમ લજ્જાથી આવૃત।

Verse 37

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर

દેવોએ કહ્યું—હે દેવદેવેશ! ભક્તોને અભય આપનાર! તમને નમસ્કાર. હે જગદાધાર! જેના શિરે ચંદ્રરાજ શોભે છે, તમને નમસ્કાર।

Verse 38

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

તમે જ યજ્ઞ છો, તમે જ વષટ્કાર છો; તમે જ જળ છો, તમે જ પૃથ્વી, હે વિભો. તમારા દ્વારા જ આ સમગ્ર ત્રૈલોક્ય—ચરાચર સહિત—સર્જાયું છે।

Verse 39

त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः

હે સૂરશ્રેષ્ઠ! તમે જ પાલન કરો છો અને તમે જ લય તરફ લઈ જાઓ છો. તમે જ વિષ્ણુ, તમે જ ચતુર્વક્ત્ર (બ્રહ્મા); તમે જ ચંદ્ર, તમે જ દિવાકર (સૂર્ય) છો।

Verse 40

त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते । अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले

હે મહાદેવ! તમારા વિના અહીં કશું જ નથી. હે દેવ! ધરાતલ પર કોઈ મનુષ્યે મહાપાપ કર્યું હોય તોય—

Verse 41

तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम् । महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्

હે મહાદેવ! માત્ર તારા નામનું સંકીર્તન કરવાથી પણ મનુષ્ય ત્રિદિવના ધામને પામે છે. ‘મહાદેવ, મહાદેવ, મહાદેવ’—આ કીર્તનથી।

Verse 42

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः । सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्

બ્રહ્મહત્યાસમાન પાપોના કરોડો સમૂહો અને અન્ય અતિભયંકર પાપોના પણ કરોડો—‘મહાદેવ’નું કીર્તન કરતાં જ ક્ષણમાં નાશ પામે છે।

Verse 43

विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

જેમ મનુષ્યોમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે અને નદીઓમાં મહાસાગર શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તું સર્વ દેવતાઓ પર અધિપત્યમાં સ્થિત છે।

Verse 44

नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

જેમ નક્ષત્રોમાં ચંદ્ર શ્રેષ્ઠ છે અને પ્રકાશમાનમાં દિવાકર (સૂર્ય) શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તું સર્વ દેવતાઓ પર અધિપત્યમાં સ્થિત છે।

Verse 45

धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

જેમ ધાતુઓમાં કાંચન (સોનું) શ્રેષ્ઠ છે અને ગંધર્વોમાં નારદ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તું સર્વ દેવતાઓ પર અધિપત્યમાં સ્થિત છે।

Verse 46

ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

જેમ ઔષધિઓમાં અન્ન શ્રેષ્ઠ છે અને પર્વતોમાં હેમપર્વત, તેમ જ તમે સર્વ દેવોના અધિપત્યમાં પ્રતિષ્ઠિત છો।

Verse 47

तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो । संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम

અતએવ, હે વિભો, અમ પર તથા સર્વ મનુષ્યો પર કૃપા કરો। હે દેવશ્રેષ્ઠ, તમારું જ પવિત્ર લિંગ ફરી ધારણ કરીને તેને પુનઃ સંધારો।

Verse 48

नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति । यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो

નહિતર, હે દેવ, ત્રિલોક નિશ્ચયે વિનાશ પામશે, હે પ્રભો—જો આ લિંગ ભૂતલ પર પડીને ત્યાં જ સ્થિર રહી જાય।

Verse 49

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः । प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः

સૂત બોલ્યા—તેમનું વચન સાંભળી ભગવાન વૃષભધ્વજ, જેમની સામે સર્વ દેવો નમ્રતાથી નમેલા હતા, લજ્જાસહિત સંકોચથી તે દેવોને બોલ્યા।

Verse 50

मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम । लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्

હે દેવશ્રેષ્ઠ, સતી-વિયોગની પીડાથી વ્યાકુળ થઈ મેં આ લિંગ પરિત્યાગ કર્યું—દ્વિજોના શાપને બહાનાં બનાવીને।

Verse 51

कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये । देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्

ત્રણેય લોકમાં મારું આ લિંગ કોણ પાડી શકે—દેવ હોય કે બ્રાહ્મણ? આ વાત તમે પણ સ્પષ્ટ રીતે જાણો છો.

Verse 52

तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात् । किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः

અતએવ હું ધરાતલ પરથી આ લિંગને ધારણ નહીં કરું. પત્ની વિના હું આનું શું કરું?

Verse 53

देवा ऊचुः । तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम । सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्

દેવોએ કહ્યું—હે દેવોત્તમ! પૂર્વે અવસાન પામેલી તમારી પ્રિયા સતી, મેનકાના ગર્ભમાં ફરી જન્મી છે—હિમાચલની પુત્રી ‘ગૌરી’ નામે।

Verse 54

भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक । तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्

હે ત્રિપુરાંતક! તે ફરી તમારી જ પત્ની બનશે. તેથી લિંગને સમાદાય કરીને સ્વર્ગવાસીઓનું કલ્યાણ કરો.

Verse 55

देवदेव उवाच । अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः । पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्

દેવદેવે કહ્યું—આજથી જો દેવો અને દ્વિજાતિઓ મારા લિંગની પ્રયત્નપૂર્વક પૂજા કરે, તો હું તેને ધારણ કરીશ.

Verse 56

ब्रह्मोवाच । अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर । तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે શંકર! હું સ્વયં તારા લિંગની પૂજા કરીશ; તેમ જ અન્ય સર્વ દેવતાઓ પણ કરશે—તો પૃથ્વી પરના માનવો તો વધુ જ કરશે.

Verse 57

ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः । स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः

પછી પિતામહ બ્રહ્મા દેવતાઓ સાથે પાતાળમાં પ્રવેશ કરીને, ભક્તિપૂર્વક સ્વયં તે પવિત્ર લિંગની પૂજા કરી।

Verse 58

तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा । तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः

તેના તરત પછી વિષ્ણુએ શ્રદ્ધાથી શુદ્ધ થયેલા ચિત્તથી પૂજા કરી; તેમજ શક્ર (ઇન્દ્ર) આદિ સહિત અન્ય સર્વ દેવતાઓ પણ શ્રદ્ધાયુક્ત થઈ પૂજા કરવા લાગ્યા.

Verse 59

ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः । प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्

ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા મહાદેવે પિતામહને આ વચન કહ્યાં, અને વિનયથી નમ્ર બની ઊભેલા વાસુદેવ (વિષ્ણુ) ને પણ કહ્યું.

Verse 60

भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम् । वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

હું તમારાં બન્ને પર સંપૂર્ણ પ્રસન્ન છું; તેથી, હે મહાભાગો, મારી પાસેથી તમારો ઇચ્છિત વર ગ્રહણ કરો—ભલે તે અત્યંત દુર્લભ હોય.

Verse 61

तावूचतुः । यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम् । आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्

તે બંનેએ કહ્યું—“હે દેવેશ! જો તમે પ્રસન્ન હો, તો લિંગ દ્વારા ત્રિભાગરૂપે અમને સંયુક્ત આશ્રય આપો, જેથી અમારું એક જ એકત્ર શરણસ્થાન બને.”

Verse 62

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय लिंगमादाय च प्रभुः । स्थाने नियोजयामास सर्वदेवाधिपूजितम्

સૂતએ કહ્યું—“‘તથાસ્તુ’ કહી પ્રભુએ સંમતિ આપી; પછી સર્વ દેવાધિપતિઓ દ્વારા પૂજિત તે લિંગને લઈને યોગ્ય સ્થાને પ્રતિષ્ઠિત કર્યું.”

Verse 63

ततो हाटकमादाय तदाकारं पितामहः । कृत्वा लिंगं स्वयं तत्र स्थापयामास हर्षितः

પછી પિતામહ (બ્રહ્મા) એ સોનું લઈને તે જ આકારનું લિંગ બનાવી, હર્ષપૂર્વક પોતાના હાથે ત્યાં પ્રતિષ્ઠિત કર્યું.

Verse 64

प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन् । लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्

પછી તેમણે કહ્યું—“હે વિપ્રો!” અને ‘સાધુ!’ના નાદથી એવો ઘોષ કર્યો કે, સાંભળતા ત્રિદિવવાસીઓ વચ્ચે સમસ્ત લોકત્રય ગુંજી ઊઠ્યું.

Verse 65

मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम् । ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्

“આજે મેં આ લિંગ સોનાથી નિર્માણ કર્યું છે; પાતાળમાં તે ‘હાટકેશ્વર’ નામે સર્વત્ર ખ્યાતિ પામશે.”

Verse 66

तथान्ये मनुजा ये च हाटकादीनि भक्तितः । मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिंगानि कृत्स्नशः

એ જ રીતે અન્ય મનુષ્યો પણ ભક્તિપૂર્વક સોનું વગેરે પદાર્થો તથા મણિ, મોતી અને ઉત્તમ રત્નોથી સંપૂર્ણરૂપે શિવલિંગો ઘડે છે।

Verse 67

त्रिकालं पूजयिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम् । मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा

જે ત્રિકાળ (પ્રાતઃ, મધ્યાહ્ન, સાંજ) પૂજા કરે છે તે પરમ ગતિ પામે છે। મૃણ્મય તથા નીચ ધાતુથી બનેલા લિંગને ત્યજી શ્રેષ્ઠ ઉપાસનામાં પ્રવૃત્ત થાય છે।

Verse 68

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवालयैः । जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः

આ રીતે કહી ચતુર્મુખ બ્રહ્મા સર્વ દેવગણો સાથે સ્વર્ગલોકને ગયા; અને ચંદ્રશેખર ભગવાન શિવ પણ કૈલાસને પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 69

एतस्मात्कारणाल्लिंगं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः । हरस्य चोत्तमांगानि परित्यज्य विशेषतः

આ કારણથી અહીં આ લિંગ દેવો અને અસુરો બંને દ્વારા પૂજાય છે—વિશેષ કરીને હર (શિવ) ના અન્ય ઉત્તમ અંગો અને રૂપોને એક તરફ રાખીને।

Verse 70

ततः प्रभृति तल्लिंगं स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः । भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत्

ત્યાંથી તે લિંગ સંબંધે સ્વયં બ્રહ્મા ત્યાં સ્થિર થયા; અને ભગવાન વાસુદેવ (વિષ્ણુ) પણ—અતએવ તે (લિંગ) નિશ્ચયે શિવરૂપે પૂજ્ય છે।

Verse 71

यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा । त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः

જે શ્રદ્ધાયુક્ત ચિત્તથી નિત્ય પૂજા કરે છે, તેના દ્વારા ત્ર્યંબક (શિવ), અચ્યુત (વિષ્ણુ) અને બ્રહ્મા—આ ત્રણે પણ પૂજિત થાય છે।

Verse 72

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत् । स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી શિવલિંગનું વિશેષ પૂજન કરવું જોઈએ। હે દ્વિજોત્તમો, નિત્ય તેને સ્પર્શ કરો, દર્શન કરો અને કીર્તન પણ કરો।