Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । अस्ति तापससंकीर्णं वेदध्वनिविराजितम्

Transliteration

tatrāśramapadaṃ ramyaṃ saumyasattvaniṣevitam | asti tāpasasaṃkīrṇaṃ vedadhvanivirājitam

Translation

ત્યાં એક રમ્ય આશ્રમસ્થાન છે, જે સૌમ્ય સ્વભાવવાળા સજ્જનો દ્વારા સેવિત છે. તે તપસ્વીઓથી પરિપૂર્ણ છે અને વેદપાઠના ધ્વનિથી વિરાજે છે.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of place)

• आश्रमपदम्: a hermitage-site/abode
• आश्रमपदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (neuter, nominative/accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः ‘आश्रमस्य पदम्’

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (neuter nom/acc sg adjective)

• सौम्यसत्त्वनिषेवितम्: frequented by gentle beings
• सौम्यसत्त्वनिषेवितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + नि-सेव् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); तत्पुरुषसमासः ‘सौम्यैः सत्त्वैः निषेवितम्’

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन (present indicative, 3rd sg)

• तापससंकीर्णम्: crowded with ascetics
• तापससंकीर्णम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तापस (प्रातिपदिक) + सं-कीर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः ‘तापसैः संकीर्णम्’ (filled with ascetics)

• वेदध्वनिविराजितम्: resplendent with Vedic sounds
• वेदध्वनिविराजितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + ध्वनि (प्रातिपदिक) + वि-राज् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); तत्पुरुषः ‘वेदध्वनिना विराजितम्’

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene forest hermitage clearing: leaf-huts, sacrificial altars, seated ṛṣis chanting; the air visibly ‘vibrates’ with Vedic sound; gentle animals and calm-faced sages move quietly.

Characters & Entities

• Veda
• Tāpasas (ascetics)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true sacred place is recognized by tapas, gentleness, and the living presence of Vedic sound and discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

An unnamed āśrama in the Ānarta region is described as the sanctified setting for the forthcoming tīrtha discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; Vedic chanting and ascetic life are presented as the sustaining spiritual practice of the place.