Adhyaya 51

Verse 1

अतिथिरुवाच । यदेतत्परलोकस्य स्वरूपं व्याहृतं त्वया । आगमं समुपाश्रित्य तत्तथैव न संशयः

અતિથિ બોલ્યા—આગમનો આશ્રય લઈને તમે પરલોકના સ્વરૂપનું જે વર્ણન કર્યું છે, તે યથાર્થ જ છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

Verse 2

किंत्वत्र नास्तिकाः पापाः सन्दिह्यन्तेऽल्पचेतनाः । तेषां निःसंशयकृते वद कर्मफलं हि यत्

પરંતુ અહીં અલ્પબુદ્ધિ પાપી નાસ્તિકો શંકા કરે છે. તેમની નિઃસંશયતા માટે કર્મફળનું યથાર્થ સ્વરૂપ સ્પષ્ટ રીતે કહો.

Verse 3

इहैव कस्य कस्यैव कर्मणः पापकस्य च । प्रभावात्कीदृशो जायेत्कमठैतद्वदास्ति चेत्

અહીં જ—કયા કયા પાપકર્મોના પ્રભાવથી મનુષ્ય કેવો દેહભાવ લઈને જન્મે છે? હે કમઠ, જો જાણવાયોગ્ય હોય તો કહો.

Verse 4

कमठ उवाच । सर्वमेतत्प्रवक्ष्यामि स्थिरो भूत्वा शृणुष्व तत् । यथा मम गुरुः प्राह यन्मे चेतसि संस्थितम्

કમઠ બોલ્યો—આ બધું હું કહું છું; સ્થિર થઈને સાંભળો. મારા ગુરુએ જેમ કહ્યું હતું, જે મારા ચિત્તમાં દૃઢ છે, તે જ હું કહું છું.

Verse 5

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात्सुरापः श्यावदंतकः । सुवर्णचौरः कुनखी दुश्चर्मा गुरुतल्पगः

બ્રાહ્મણહંતક ક્ષયરોગી બને છે; સૂરાપાન કરનાર કાળા દાંતવાળો બને છે. સોનાચોરના નખ વિકૃત થાય છે; અને ગુરુશય્યા ભંગ કરનાર ચર્મરોગી બને છે.

Verse 6

संसर्गी सर्वरोगी स्यात्पंचपातकिनस्त्वमी । निंदामाकर्ण्य साधूनां बधिरः संप्रजायते

આવા પાપીઓની સંગત કરનાર સર્વ રોગોથી પીડિત થાય છે; એ જ પાંચ મહાપાતકી છે. અને સાધુઓની નિંદા સાંભળનાર બેહરો જન્મે છે.

Verse 7

स्वयं प्रकीर्तयेच्चापि मूकः पापोऽभिजायते । आज्ञालोपी गुरूणां च अपस्मारी भवेन्नरः

જે પોતાનું જ ગૌરવ ગાય છે, તે પાપી મૂંગો જન્મે છે. અને જે ગુરુઓની આજ્ઞા ભંગ કરે છે, તે મનુષ્ય અપસ્માર (મિરગી) રોગી બને છે.

Verse 8

अवज्ञाकारकस्तेषां कृमिरेवाभिजायते । उपेक्षतः पूज्यकार्यं दुष्प्रज्ञत्वं च जायते

જે તેમનો અપમાન કરે છે તે કૃમિ-યોનિમાં જન્મે છે. અને પૂજ્યજન પ્રત્યે કરવાપાત્ર કર્તવ્યની ઉપેક્ષા કરવાથી મંદબુદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય છે.

Verse 9

चौर्याय साधुद्रव्याणां दद्याद्यावत्पदानि च । तावद्वर्षाणि पंगुत्वं स प्राप्नोति नराधमः

સાધુજનના ધનનું ચૌર્ય કરનાર—જેટલા પગલા ભરે, તેટલા વર્ષો સુધી તે અધમ પુરુષ લંગડાપણું પામે છે.

Verse 10

दत्त्वा हरति तद्भूयो जायते कृकलासकः । कुपितानप्रसाद्यैव पूज्यान्स्याच्छीर्षरोगवान्

આપી ને જે ફરી પાછું લઈ લે છે તે ગરોળી-યોનિમાં જન્મે છે. અને ક્રોધિત પૂજ્યજનને પ્રસન્ન કર્યા વિના છોડનાર શિરોરોગથી પીડાય છે.

Verse 11

रजस्वलामभिगच्छंश्च चंडालः संप्रजायते । वस्त्रापहारी चित्री स्यात्कृष्णकुष्ठी तथाग्निदः

રજસ્વલા સ્ત્રી પાસે જનાર ચાંડાલ-યોનિમાં જન્મે છે. વસ્ત્ર ચોરનાર ચિત્રી (ચર્મરોગી) બને છે; અને આગ લગાવનાર કૃષ્ણકુષ્ઠથી પીડાય છે.

Verse 12

दर्दुरो रूप्यहारी स्यात्कूटसाक्षी मुखारुजः । परदारांश्च कामेन द्रष्टा स्यादक्षिरोगवान्

ચાંદી ચોરનાર દેડકો બને છે; ખોટી સાક્ષી આપનાર મુખરોગથી પીડાય છે. અને પરસ્ત્રીને કામવશ જોઈનાર નેત્રરોગી બને છે.

Verse 13

प्रतिज्ञायाप्रयच्छन्यो ह्यल्पायुर्जायते नरः । विप्रवृत्त्यपहारी स्यादजीर्णी सर्वदाऽधमः

જે પ્રતિજ્ઞા કરીને પણ પ્રતિશ્રુત દાન આપતો નથી, તે મનુષ્ય અલ્પાયુ બની જન્મે છે. જે બ્રાહ્મણની જીવિકા હરી લે છે, તે સદા અજિર્ણી રહે છે અને અધમ ગણાય છે.

Verse 14

नैष्ठिकान्नाशनाद्भूयो निवृत्तो रोगवान्सदा । पत्नीबहुत्वे त्वेकस्यां रेतोमोक्षः क्षयी भवेत्

જે વારંવાર નૈષ્ઠિક સંન્યાસીને ભોજન કરાવવાથી પાછો ફરે છે, તે સદા રોગી રહે છે. અને ઘણી પત્નીઓ હોવા છતાં જો માત્ર એકમાં જ રેતોમોક્ષ કરે, તો તે ક્ષયથી ક્ષીણ થાય છે.

Verse 15

स्वामिना धर्मयुक्तो यस्त्वन्यायेन समाचरेत् । स्वयं वा भक्षयेद्द्रव्यं स मूढः स्याज्जलोदरी

ધર્મયુક્ત સ્વામી પાસે નિયુક્ત હોવા છતાં જે અન્યાયથી વર્તે છે, અથવા સોંપાયેલ દ્રવ્ય પોતે જ ભોગવે છે, તે મૂઢ બની જલોદરરોગથી પીડાય છે.

Verse 16

दुर्बलं पीड्यमानं यो बलवान्समुपेक्षते । अंगहीनः स च भवेदन्नहृत्क्षुधितो भवेत्

દુર્બળને પીડાતો જોઈને પણ જે બળવાન ઉપેક્ષા કરે છે, તે અંગહીન બને છે. અને જે અન્ન ચોરી કરે છે, તે સદા ભૂખ્યો રહે છે.

Verse 17

व्यवहारे पक्षपाती जिह्वारोगी भवेन्नरः । धर्मप्रवृत्तिं सञ्चार्य पत्न्यादीष्टवियोगकृत्

વ્યવહારના નિર્ણયમાં જે પક્ષપાત કરે છે, તે મનુષ્ય જિહ્વારોગી બને છે. અને જે ધર્મપ્રવૃત્તિમાં વિઘ્ન કરે છે, તે પત્ની વગેરે પ્રિયજનોના વિયોગનું કારણ બને છે.

Verse 18

स्वयं पाकाग्रभोजी यो गलरोगमवाप्नुयात् । पंचयज्ञानकृत्वैव भुञ्जानो ग्रामशूकरः

જે પોતે જ રસોઈનો પહેલો ભાગ ખાય છે, તે ગળાના રોગને પામે છે. અને પંચમહાયજ્ઞ કર્યા વિના જે ભોજન કરે છે, તે ગામના ડુક્કર સમાન બને છે.

Verse 19

पर्वमैथुन कृन्मेही परित्यज्य स्वगेहिनीम् । वेश्यादिरक्तो मूढात्मा खल्वाटो जायते नरः

નિષિદ્ધ પર્વકાળે મૈથુન કરનાર પુરુષ મેહાદિ રોગ પામે છે. પોતાની પત્નીને ત્યજી વેશ્યા આદિમાં આસક્ત એવો મોહગ્રસ્ત પુરુષ ગંજાપણું લઈને જન્મે છે.

Verse 20

परिक्षीणान्मित्रबन्धून्स्वामिनं दयितानुगान् । अवमन्य निवृत्तात्मा क्लिष्टवृत्तिः सदा भवेत्

જે વિમુખ હૃદયથી દુર્બળ મિત્ર-બંધુઓ, સ્વામી તથા પ્રિય અનુગામીઓનું અપમાન કરે છે, તેનું જીવન સદા ક્લેશભર્યું અને પીડિત રહે છે.

Verse 21

छद्मनोपचरेद्यस्तु पितरौ स्वामिनं गुरून् । प्राप्तव्यार्थस्यातिकष्टात्परिभ्रंशोर्थजो भवेत्

જે માતા-પિતા, સ્વામી અને ગુરુઓ પ્રત્યે છળથી વર્તે છે, તે ભારે પરિશ્રમે મેળવેલ ધનનું પણ પોતાના દોષથી વિનાશ પામે છે.

Verse 22

विश्रब्धस्यापहारी तु दुःखानां भाजनं भवेत् । धार्मिके क्षुद्रकारी यो नरः स वामनो भवेत्

જે વિશ્વાસ રાખનારનું ધન અપહરે છે, તે દુઃખોનું પાત્ર બને છે. અને જે ધાર્મિક પ્રત્યે ક્ષુદ્રતા કરે છે, તે પુરુષ વામન (બૌનો) બની જન્મે છે.

Verse 23

दुर्बलवृषवाही यः कटिलूती भवेत्स च

જે નબળા બળદ પર અતિભાર લાદીને તેને હાંકે છે, તે પુનર્જન્મે કટિલૂતી (નીચ રેંગતું જીવ) બને છે.

Verse 24

जात्यंधश्चापि यो गोघ्नो निःपशुर्दुःखकृद्गवाम् । निर्दयो गोषु घाताद्यैः सदा सोध्वसु कष्टगः

જે ગોહત્યા કરે, બીજાને પશુધનવિહોણા કરે અને ગૌવંશને વિવિધ રીતે નિર્દયતાથી પીડાવે, તે જન્મથી અંધ બને છે અને જીવનમાર્ગે સદા કષ્ટ ભોગવે છે.

Verse 25

निस्तेजकः सभायां यो गलगण्डी स जायते । सदा क्रोधी च चंडालः पूतिवक्त्रश्च सूचकः

સભામાં જે બીજાનું તેજ ઘટાડે છે તે ગલગંડવાળો જન્મે છે. જે સદા ક્રોધી છે તે ચાંડાલ બને છે; અને જે ચુગલી કરે છે તેનું મુખ દુર્ગંધયુક્ત થાય છે.

Verse 26

अजविक्रयकृद्व्याधः कुण्डाशी भृतको भवेत् । नास्तिकस्तिल पिंडी स्यादश्रद्धो गीतजीवनः

જે બકરાં વેચીને વ્યાધવૃત્તિ કરે છે, તે કુંડાશી અને ભૃતક (ભાડૂતી નોકર) બને છે. નાસ્તિક તિલપિંડિ બને છે; અને અશ્રદ્ધાળુ ગીત ગાઈને જીવન ચલાવનાર બને છે.

Verse 27

अभक्ष्यादो गण्डमाली स्त्रीखादी चाऽसुतस्य कृत् । अन्यायतो ज्ञानग्राही मूर्खो भवति मानवः

અભક્ષ્ય ભક્ષણ કરનાર ગંડમાળી (ગાંઠો/ફોડાંવાળો) બને છે. જે સ્ત્રીઓનું દૂષણ કરે છે તે સંતાનહીનતાનું કારણ બને છે. અને જે અન્યાયથી જ્ઞાન હડપે છે તે મનુષ્ય મૂર્ખ બને છે.

Verse 28

शास्त्रचौरः केकराक्षः कथां पुण्यां च द्वेष्टि यः । कृमिवक्त्रः स च भवेद्विभ्रष्टो नरकात्कुधीः

શાસ્ત્રચોર કેકરાક્ષ (વાંકી/કાણી આંખવાળો) બને છે. જે પુણ્યદાયી ધર્મકથાને દ્વેષે છે, તે કૃમિદૂષિત મુખ સાથે જન્મે છે; નરકથી પતિત તે કુબુદ્ધિ પાપી એવો દોષ ભોગવે છે.

Verse 29

देवद्विजगवां वृत्तिहारको वांतभक्षकृत् । तडागारामभेत्ता यो भवेद्विकलपाणिकः

જે દેવો, દ્વિજ (બ્રાહ્મણો) અથવા ગાયોની જીવિકા છીનવે છે, જે વાંત ભક્ષે છે, અને જે તળાવો તથા બાગોને નષ્ટ કરે છે—તે વિકલ/અપંગ હાથવાળો જન્મે છે.

Verse 30

व्यवहारे च्छलग्राही भृत्यग्रस्तो भवेन्नरः । सदा पुरुषरोगी स्यात्परदाररतो नरः

વ્યવહારમાં છલ‑કપટ પકડનાર મનુષ્ય સેવકો/આશ્રિતોથી પીડાય છે. અને જે પરસ્ત્રીમાં રત છે, તે સદા ઘોર રોગોથી ગ્રસ્ત રહે છે.

Verse 31

वात रोगी कुवैद्यः स्याद्दुश्चर्मा गुरुतल्पगः । मधुमेही खरीगामी गोत्रस्त्रीमैथुनोऽप्रसूः

વાતરોગથી પીડિત માણસ કુવૈદ્ય બને છે; ગુરુશય્યા ભંગ કરનાર દુશ્ચર્મ/ચર્મરોગી થાય છે. ગધેડી સાથે મૈથુન કરનાર મધુમેહી બને છે; અને પોતાના જ ગોત્રની સ્ત્રી સાથે સંગ કરનાર નિઃસંતાન થાય છે.

Verse 32

स्वसारं मातरं पुत्रवधूं गच्छन्नबीजवान् । कृतघ्नः सर्व कार्याणां वैफल्यं समुपाश्नुते

જે પોતાની બહેન, પોતાની માતા અથવા પુત્રવધૂ પાસે જાય છે, તે અબીજ (વીર્યહીન/નિઃસંતાન) બને છે. અને કૃતઘ્ન મનુષ્ય સર્વ કાર્યોમાં નિષ્ફળતાને જ પામે છે.

Verse 33

इत्येष लक्षणोद्देशः पापिनां परिकीर्तितः । चित्रगुप्तोऽपि मुह्येत सकलस्यानुवर्णने

આ રીતે પાપીઓના લક્ષણોનો સંક્ષિપ્ત ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. તેમનું સર્વત્ર પૂર્ણ વર્ણન કરવા ચિત્રગુપ્ત પણ મોહીત થઈ જાય.

Verse 34

एते नरक विभ्रष्टा भुक्त्वा योनीः सहस्रशः । एवंविधैश्चिह्निताश्च जायंते लक्षणैर्नराः

આ લોકો નરકમાંથી પતિત થઈ, હજારો યોનિઓ ભોગવીને, આવા ચિહ્ન-લક્ષણોથી ચિહ્નિત થઈ મનુષ્યોમાં જન્મ લે છે।

Verse 35

ये हि धर्मं न मन्यंते तथा ये व्यसनैर्जिताः । अनुमानेन बोद्धव्यं यदेते शेषपापिनः

જે ધર્મને માનતા નથી અને જે વ્યસનો દ્વારા જીતાયેલા છે—અનુમાનથી જાણવું કે તેઓ શેષ-પાપવાળા પાપી છે।

Verse 36

येषां त्वंतगतं पापं स्वर्गाद्वा ये समागताः । सर्वव्यसननिर्मुक्ता धर्ममेकं भजन्ति ते

પરંતુ જેમનું પાપ અંત પામ્યું છે અથવા જે સ્વર્ગથી પરત આવ્યા છે—તેઓ સર્વ વ્યસનોથી મુક્ત થઈ માત્ર ધર્મનું જ ભજન કરે છે।

Verse 37

भवंति चात्र श्लोकाः । धर्मादनवमं सौख्यमधर्माद्दुःखसम्भवः । तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विवर्जयेत्

અહીં શ્લોકો છે—ધર્મથી અવિનાશી સુખ થાય છે, અધર્મથી દુઃખનો જન્મ થાય છે। તેથી સુખ માટે ધર્મ કરવો અને પાપ ત્યજવું।

Verse 38

लोकद्वयेऽपि यत्सौख्यं तद्धर्मात्प्रोच्यते यतः । धर्ममेकमतः कुर्यात्सर्वकार्यार्थसिद्धये

બન્ને લોકોમાં જે સુખ છે તે ધર્મમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે—એવું કહેવાય છે. તેથી સર્વ કાર્ય અને સર્વ પ્રયોજનની સિદ્ધિ માટે માત્ર ધર્મનું જ આચરણ કરવું જોઈએ.

Verse 39

मुहूर्तमपि जीवेत नरः शुक्लेन कर्मणा । न कल्पमपि जीवेत लोकद्वयविरोधिना

માણસ શુદ્ધ (ઉજ્જ્વલ) કર્મથી એક મુહૂર્ત પણ જીવે; પરંતુ બન્ને લોકના વિરોધી આચરણથી એક કલ્પ પણ ન જીવે.

Verse 40

इति पृष्टं त्वया विप्र यथाशक्त्या मयेरितम् । असूक्तं सूक्तमथवा क्षंतव्यं किं वदामि च

હે વિપ્ર! તમે જે પૂછ્યું હતું તે મેં મારી શક્તિ મુજબ કહી દીધું. તે સુક્ત હોય કે અસુક્ત—ક્ષમા કરશો; હવે હું વધુ શું કહું?

Verse 41

नारद उवाच । कमठस्यैतदाकर्ण्य अष्टवर्षस्य भाषितम् । भगवान्भास्करः प्रीतो बभूवातीव विस्मितः

નારદ બોલ્યા—આઠ વર્ષના કમઠના આ વચનો સાંભળી ભગવાન ભાસ્કર અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને બહુ જ આશ્ચર્યચકિત પણ થયા.

Verse 42

प्रशशंस च तान्विप्रान्हारीतप्रमुखांस्तदा । अहो वसुमती धन्या द्विजैरेवंविधोत्तमैः

ત્યારે તેમણે હારીત પ્રધાન એવા તે વિપ્રોની પ્રશંસા કરી—“અહો! આવા ઉત્તમ દ્વિજોથી શોભિત આ વસુમતી ધન્ય છે.”

Verse 43

अथ प्रजापतिर्धन्यो यन्मर्यादाभिपाल्यते । अमीभिर्ब्राह्मणवरैर्धन्या वेदाश्च संप्रति

ત્યારે પ્રજાપતિ ધન્ય છે, કારણ કે ધર્મની મર્યાદાઓ રક્ષાય છે. આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોના કારણે આજે વેદો પણ ધન્ય અને પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 44

येषां मध्ये बालबुद्धिरियमेतादृशी स्फुटा । हारीतप्रमुखानां हि का वै बुद्धिर्भविष्यति

જેઓમાં બાળકની બુદ્ધિ પણ એટલી સ્પષ્ટ છે, તો હારીત-પ્રમુખ તે મહર્ષિઓની બુદ્ધિ કેવી હશે—તેમનો વિવેક તો કેટલો મહાન હશે!

Verse 45

असंशयं त्रिलोकस्थमेषामविदितं न हि । यथैतान्नारदः प्राह भूयस्तस्मादमी बहु

નિઃસંદેહ ત્રિલોકમાં જે કંઈ છે તે એમને અજાણ નથી. નારદે જેમ એમના વિષે કહ્યું, તેમ આ ઋષિઓ જ્ઞાન અને ગુણોથી અત્યંત સમૃદ્ધ છે.

Verse 46

इति प्रशस्य तान्विप्रान्प्रहृष्टो रविरव्रवीत् । अहं सूर्यो विप्रमुख्या युष्माकं दर्शनात्कृते

આ રીતે તે બ્રાહ્મણોની પ્રશંસા કરીને પ્રસન્ન રવિ બોલ્યા—“હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, હું સૂર્ય છું; તમારા દર્શન માટે આવ્યો છું।”

Verse 47

समागतः सूर्यलोकात्प्राप्तं नेत्रफलं च मे । भवद्विधैर्विप्रमुख्यैः संजल्पनसहासनात्

“હું સૂર્યલોકથી આવ્યો છું અને મને નેત્રફળ પ્રાપ્ત થયું છે. તમારાં જેવા બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો સાથે સંવાદ અને સહઆસનથી આ પુણ્ય મળ્યું છે।”

Verse 48

अंत्यजा अपि पूयन्ते किं पुनर्मादृशा द्विजाः । सर्वथा नारदो धन्यो योऽसौ त्रैलोक्यतत्त्ववित्

પવિત્ર સંગથી અંત્યજ પણ શુદ્ધ થાય છે; તો અમારા જેવા દ્વિજ તો કેટલા વધુ! ત્રિલોકના તત્ત્વને જાણનાર નારદ સર્વથા ધન્ય છે.

Verse 49

युष्माभिर्बध्यते श्रेयो यस्य वै धूतकिल्विषैः । प्रणमामि च वः सर्वान्मनोबुद्धिसमाधिभिः । तपो विद्या च वृत्तं च यतो वार्द्धक्यकारणम्

તમે—જેનાં પાપ ધૂળી ગયાં છે—શ્રેયને દૃઢ કરો છો. હું મન, બુદ્ધિ અને સમાધિભાવથી આપ સૌને પ્રણામ કરું છું. તપ, વિદ્યા અને સદ્વૃત્ત જ સાચી પરિપક્વ વૃદ્ધાવસ્થાનું કારણ છે.

Verse 50

वरं मत्तो वृणीध्वं च दुर्लभं यं हृदीच्छत । यूयं स्वयं हि वरदा मत्संगो मास्तु निष्फलः

મારી પાસેથી તમારા હૃદયમાં ઇચ્છાતો તે દુર્લભ વર માગો. તમે તો સ્વયં વરદાતા છો; તમારો મારો સંગ નિષ્ફળ ન થવો જોઈએ.

Verse 51

देवतानां हि संसर्गो निष्फलो नोपजायते । तस्मान्मत्तो वरं किंचिद्वृणुध्वं प्रददामि वः

દેવતાઓનો સંગ કદી નિષ્ફળ થતો નથી. તેથી મારી પાસેથી કોઈક વર માગો; હું તમને આપું છું.

Verse 52

श्रीनारद उवाच । इति सूर्यवचः श्रुत्वा प्रहृष्टास्ते द्विजोत्तमाः

શ્રી નારદે કહ્યું—સૂર્યના આ વચનો સાંભળી તે દ્વિજોત્તમો અત્યંત હર્ષિત થયા.

Verse 53

संपूज्य परया भक्त्या पाद्यार्घ्यस्तुतिवंदनैः । मंडलादीन्महाजप्यान्गृणंतः प्रोचिरे रविम्

પરમ ભક્તિથી પાદ્ય અને અર્ઘ્ય અર્પણ કરી, સ્તુતિ તથા વંદનાથી પૂજા કરીને, મંડલાદિ મહાજપ્ય મંત્રોનું જપ કરતા તેમણે પછી રવિ (સૂર્યદેવ)ને સંબોધ્યા।

Verse 54

जयादित्य जय स्वामिञ्जय भानो जयामल । जय वेदपते शश्वत्तारयास्मानहर्पते

જય જયાદિત્ય! જય સ્વામી! જય ભાનુ! જય અમલ! જય વેદપતિ—હે અહર્પતિ, સદૈવ અમને તારજો।

Verse 55

विप्राणां त्वं परो देवो विप्रसर्गोऽपि त्वन्मयः । नितरां पूतमेतन्नः स्थानं देव त्वयेक्षितम्

વિપ્રો માટે તમે પરમ દેવ છો; વિપ્રસમુદાય પણ તમારાથી વ્યાપ્ત છે. હે દેવ, તમારા દર્શનથી અમારું આ સ્થાન અત્યંત પવિત્ર થયું છે।

Verse 56

अद्य नः सफला वेदा अद्य नः सफलाः क्रियाः । अद्य नः सफलं गेहं त्वया संगम्य गोपते

આજે અમારા વેદો ફળ્યા, આજે અમારી ક્રિયાઓ ફળ્યાં. હે ગોપતે, આપના સંગમથી આજે અમારું ઘર પણ ધન્ય અને સફળ થયું છે।

Verse 57

वरं यदि प्रदातासि तदेनं प्रवृणीमहे । आस्माकीनमिदं स्थानं न हि त्याज्यं कथंचन

જો આપ વરદાન આપશો, તો અમે આ જ વર પસંદ કરીએ છીએ—અમારું આ સ્થાન કોઈ રીતે પણ ક્યારેય ત્યજાય નહીં।

Verse 58

श्रीसूर्य उवाच । यस्माद्भवद्भिः पूर्वं हि जयादित्येति चोदितम् । जयादित्य इति ख्यातस्तस्मात्स्थास्येऽत्र सर्वदा

શ્રીસૂર્ય બોલ્યા—તમે અગાઉ મને ‘જયાદિત્ય’ કહીને સ્તુતિ કરી; તેથી હું ‘જયાદિત્ય’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈશ અને આ કારણે અહીં સદૈવ નિવાસ કરીશ।

Verse 59

यावन्मही समुद्राश्च पर्वता नगराणि च । तावत्स्थानमिदं विप्रा न हि त्यक्ष्यामि कर्हिचित्

હે વિપ્રો! સમુદ્રો, પર્વતો અને નગરો સહિત પૃથ્વી જેટલો સમય ટકી રહેશે, તેટલો સમય આ સ્થાન પણ ટકી રહેશે; હું ક્યારેય તેને ત્યજીશ નહીં।

Verse 60

दारिद्र्यरोगसंघातान्दद्रवो मंडलानि च । कुष्ठादीन्नाशयिष्यामि भजतामत्र संस्थितः

અહીં નિવાસ કરીને જે ભક્તો મને ભજે છે, તેમના દારિદ્ર્ય અને રોગોના સમૂહને નાશ કરીશ; દાદના ચક્રો તથા કુષ્ઠાદિ પણ દૂર કરીશ।

Verse 61

यो मामत्र स्थितं चापि पूजयिष्यति मानवः । सूर्यलोकमिवागम्य पूजां तस्य भजाम्यहम्

જે માનવ અહીં સ્થાપિત મને પૂજે છે, તે જાણે સૂર્યલોકમાં જઈ પૂજા કરે છે; હું સ્વયં તેની પૂજા સ્વીકારી તેને અનુગ્રહ આપું છું।

Verse 62

श्रीनारद उवाच । एवमुक्ते भगवता हारीताद्या द्विजोत्तमाः । मूर्तिं संस्थापयामासुर्वेदोदितविधानतः

શ્રી નારદ બોલ્યા—ભગવાને આમ કહ્યા પછી, હારીત વગેરે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ વેદોક્ત વિધાન મુજબ મૂર્તિની સ્થાપના કરી।

Verse 63

ततो द्विजाः प्राहुरेवं कमठं त्वत्कृते रविः । अत्र स्वामी स्थितस्तस्मात्प्रथमं स्तुहि त्वं रविम्

ત્યારે દ્વિજોએ કમઠને કહ્યું—“તારા હિતાર્થે અહીં સ્વામી રવિ સ્થિત છે; તેથી પ્રથમ તું સૂર્યદેવની સ્તુતિ કર।”

Verse 64

इत्युक्तो ब्राह्मणैः सर्वैः कमठो वाग्ग्मिनां वरः । प्रणिपत्य जयादित्यं महास्तोत्रमिदं जगौ

બધા બ્રાહ્મણોએ એમ કહ્યે પછી, વાક્પટુઓમાં શ્રેષ્ઠ કમઠે જયાદિત્યને પ્રણામ કરીને આ મહાસ્તોત્ર ગાયું।

Verse 65

न त्वं कृतः केवलसंश्रुतश्च यजुष्येवं व्याहरत्यादिदेव । चतुर्विधा भारती दूरदूरं धृष्टः स्तौमि स्वार्थकामः क्षमैतत्

હે આદિદેવ! તું ન બનાવેલો છે, ન માત્ર સાંભળેલો જ; છતાં યજુર્વેદ તને આ રીતે ઉચ્ચારે છે. વાણીના ચાર રૂપો દૂર સુધી જ પહોંચે છે; છતાં સ્વાર્થપ્રેરિત થઈ હું ધૃષ્ટતાથી તારી સ્તુતિ કરું છું—આ ક્ષમા કર।

Verse 66

मार्तंडसूर्यांशुरविस्तथेन्द्रो भानुर्भगश्चार्यमा स्वर्णरेताः

તું માર્તંડ, સૂર્ય, અંશુ, રવિ તેમજ ઇન્દ્ર છે; તું ભાનુ, ભગ, આર્યમા અને સ્વર્ણરેતા (દીપ્તિમય) પણ છે।

Verse 67

दिवाकरो मित्रविष्णुश्च देव ख्यातस्त्वं वै द्वादशात्मा नमस्ते । लोकत्रयं वै तव गर्भगेहं जलाधारः प्रोच्यसे खं समग्रम्

હે દેવ! તું દિવાકર, મિત્ર અને વિષ્ણુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તું દ્વાદશાત્મા છે—તને નમસ્કાર. ત્રિલોક તારા ગર્ભનું ગૃહ છે; તું જળાધાર કહેવાય છે, અને સમગ્ર આકાશ તારો સર્વવ્યાપી વિસ્તાર છે।

Verse 68

नक्षत्रमाला कुसुमाभिमाला तस्मै नमो व्योमलिंगाय तुभ्यम्

નક્ષત્રમાળાથી વિભૂષિત, જાણે પુષ્પમાળાથી વરમાળિત—હે વ્યોમલિંગ! તમને નમો નમઃ।

Verse 69

त्वं देवदेवस्त्वमनाथनाथस्त्वं प्राप्यपालः कृपणे कृपालुः । त्वं नेत्रनेत्रं जनबुद्धिबुद्धिराकाशकाशो जय जीवजीवः

તમે દેવોના દેવ; તમે અનાથોના નાથ. તમે શરણાગતના પાલક, દીન પર કૃપાળુ. તમે નેત્રના નેત્ર, જનબુદ્ધિની અંતર્બુદ્ધિ; તમે આકાશની કાંતિ—જય હો, હે જીવના જીવ!

Verse 70

दारिद्र्यदारिद्र्य निधे निधीनाममंगलामंगल शर्मशर्म । रोगप्ररोगः प्रथितः पृथिव्यां चिरं जयादित्य जयाप्रमेय

હે નિધિઓના નિધિ, દરિદ્રતા અને દરિદ્રતાની પણ દરિદ્રતા હરણ કરનાર! હે મંગળોના મંગળ, હે શર્મનું શર્મ! પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ રોગનાશક—હે આદિત્ય, ચિરંજય; હે અપ્રમેય, જય હો।

Verse 71

व्याधिग्रस्तं कुष्ठरोगाभिभूतं भग्न प्राणं शीर्णदेहं विसंज्ञम् । माता पिता बांधवाः संत्यजंति सर्वैस्त्यक्तं पासि कोस्ति त्वदन्यः

જે વ્યાધિગ્રસ્ત, કુષ્ઠરોગથી પીડિત, પ્રાણભંગ, દેહક્ષીણ અને બેભાન હોય—જેણે માતા-પિતા અને બંધુઓ પણ ત્યજી દીધા હોય, એવા સર્વત્યક્તને તમે જ રક્ષો છો; તમારા સિવાય બીજો કોણ?

Verse 72

त्वं मे पिता त्वं जननी त्वमेव त्वं मे गुरुर्बान्धवाश्च त्वमेव । त्वं मे धर्मस्त्वं च मे मोक्षमार्गो दासस्तुभ्यं त्यज वा रक्ष देव

તમે જ મારા પિતા, તમે જ મારી જનની. તમે જ મારા ગુરુ, તમે જ મારા બંધુ. તમે જ મારો ધર્મ, તમે જ મારો મોક્ષમાર્ગ. હું તમારો દાસ છું—હે દેવ, ત્યજો કે રક્ષો, જેમ તમારી ઇચ્છા.

Verse 73

पापोऽस्मि मूढोऽस्मि महोग्रकर्मा रौद्रोऽस्मि नाचारनिधानमस्मि । तथापि तुभ्यं प्रणिपत्य पादयोर्जयं भक्तानामर्पय श्रीजयार्क

હું પાપી છું, હું મોહગ્રસ્ત છું, મારા કર્મો અતિ ઉગ્ર અને ભયંકર છે; હું રૌદ્ર છું અને સદાચારનો આધાર નથી. છતાં, હે શ્રીજયાર્ક, તારા ચરણોમાં પ્રણામ કરીને વિનંતી કરું છું—તારા ભક્તોને જય અને કલ્યાણ અર્પણ કર।

Verse 74

नारद उवाच । एवं स्तुतो जयादित्यः कमठेन महात्मना । स्निग्धगंभीरया वाचा प्राह तं प्रहसन्निव

નારદ બોલ્યા—મહાત્મા કમઠે આ રીતે સ્તુતિ કરતાં, જયાદિત્યે સ્નિગ્ધ અને ગંભીર વાણીથી, જાણે હસતાં હોય તેમ, તેને કહ્યું।

Verse 75

जयादित्याष्टकमिदं यत्त्वया परिकीर्तितम् । अनेन स्तोष्यते यो मां भुवि तस्य न दुर्लभम्

તમે પરિકીર્તિત કરેલું આ ‘જયાદિત્યાષ્ટક’—પૃથ્વી પર જે કોઈ આથી મારી સ્તુતિ કરે, તેના માટે કશુંય દુર્લભ નથી।

Verse 76

रविवारे विशेषेण मां समभ्यर्च्य यः पठेत् । तस्य रोगा न शिष्यंति दारिद्र्यं च न संशयः

વિશેષ કરીને રવિવારે જે મને વિધિપૂર્વક પૂજીને આનું પાઠ કરે, તેના રોગો ટકતા નથી અને દરિદ્રતા પણ નિઃસંદેહ દૂર થાય છે।

Verse 77

त्वया च तोषितो वत्स तव दद्मि वरंत्वमुम् । सर्वज्ञो भुवि भूत्वा त्वं ततो मुक्तिमवाप्स्यसि

વત્સ, તું મને પ્રસન્ન કર્યો છે; તેથી હું તને આ વર આપું છું—પૃથ્વી પર તું સર્વજ્ઞ બનશે અને ત્યારબાદ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 78

त्वत्पिता स्मृतिकारश्च भविष्यति द्विजार्चितः । स्थानस्यास्य न नाशश्च कदाचित्प्रभविष्यति

તમારા પિતા પણ સ્મૃતિગ્રંથના રચયિતા બનશે અને દ્વિજોથી પૂજિત થશે; આ પવિત્ર સ્થાનનો નાશ ક્યારેય થવાનો નથી.

Verse 79

न चैतत्स्थानकं वत्स परित्यक्ष्यामि कर्हिचित् । एवमुक्ता स भगवान्ब्राह्मणैरर्चितः स्तुतः

વત્સ, હું આ પવિત્ર ધામને ક્યારેય ત્યજીશ નહીં. એમ કહી તે ભગવાન બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજિત અને સ્તુત થયા.

Verse 80

अनुज्ञाप्य द्विजेद्रांस्तांस्तत्रैवांतर्दधे प्रभुः । एवं पार्थ समुत्पन्नो जयादित्योऽत्र भूतले

તે દ્વિજશ્રેષ્ઠોને વિદાય આપી પ્રભુ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. આ રીતે, હે પાર્થ, જયાદિત્ય અહીં ભૂતલ પર પ્રગટ થયો.

Verse 81

आश्विने मासि संप्राप्ते रविवारे च सुव्रत । आश्विने भानुवारेण यो जयादित्यमर्चयेत्

હે સુવ્રત, આશ્વિન માસ આવી પહોંચે અને રવિવાર હોય ત્યારે—જે કોઈ આશ્વિનના રવિવારે જયાદિત્યની પૂજા કરે છે…

Verse 82

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । पूजनाद्रक्तमाल्यैश्च रक्तचंदनकुंकुमैः

કોટિતીર્થમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાનું પાપ પણ દૂર કરે છે; અને લાલ માળા, લાલ ચંદન તથા કુંકુમથી પૂજન કરવાથી…

Verse 83

लेपनाद्गंधधूपाद्यै नैवेद्येर्घृतपायसैः । ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः

દેવતાને લેપન, ગંધ‑ધૂપ આદિ તથા ઘી અને પાયસ જેવા નૈવેદ્ય અર્પણ કરવાથી—બ્રહ્મહત્યારો, સુરાપાન કરનાર, ચોર અને ગુરુશય્યા ભંગ કરનાર પણ…

Verse 84

मुच्यते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं च गच्छति । पुत्रदारधनान्यायुः प्राप्य सां सारिकं सुखम्

…તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ સૂર્યલોકમાં જાય છે. પુત્ર, પત્ની, ધન અને આયુષ્ય મેળવી, સંસારજીવનમાં પણ સુખ ભોગવે છે.

Verse 85

इष्टकामैः समायुक्तः सूर्यलोके चिरं वसेत्

ઇચ્છિત કામનાઓથી યુક્ત થઈ તે સૂર્યલોકમાં દીર્ઘકાળ વસે છે.

Verse 86

सर्वेषु रविवारेषु जयादित्यस्य दर्शनम् । कीर्तनं स्मरणं वापि सर्व रोगोपशांतिदम्

દરેક રવિવારે જયાદિત્યનું દર્શન—અને તેમનું કીર્તન કે માત્ર સ્મરણ પણ—સર્વ રોગોની શાંતિ કરનાર છે.

Verse 87

अनादिनिधनं देवमव्यक्तं तेजसां निधिम् । ये भक्तास्ते च लीयंते सौरस्थाने निरामये

તે દેવ અનાદિ‑નિધન, અવ્યક્ત અને તેજનો નિધિ છે. જે ભક્તો છે, તેઓ પણ નિરામય સૌરધામમાં લીન થાય છે.

Verse 88

सूर्योपरागे संप्राप्ते रविकूपे समाहितः । स्नानं यः कुरुते पार्थ होमं कुर्यात्प्रयत्नतः

હે પાર્થ, સૂર્યગ્રહણ આવે ત્યારે જે રવિકૂપે એકાગ્રચિત્તે સ્નાન કરે, તેણે પ્રયત્નપૂર્વક હોમ (હવન) પણ કરવો જોઈએ.

Verse 89

दानं चैव यथाशक्त्या जयादित्याग्रतः स्थितः । तस्य पुण्यस्य माहात्म्यं शृणुष्वैकमना जय

જયાદિત્યના સમક્ષ ઊભા રહી યથાશક્તિ દાન પણ કરવું જોઈએ. હે જય, એકાગ્ર મનથી તે પુણ્યની મહિમા સાંભળ.

Verse 90

कुरुक्षेत्रेषु यत्पुण्यं प्रभासे पुष्करेषु च । वाराणस्यां च यत्पुण्यं प्रयागे नैमिषेऽपि वा । तत्पुण्यं लभते मर्त्यो जयादित्यप्रसादतः

કુરુક્ષેત્ર, પ્રભાસ અને પુષ્કરમાં જે પુણ્ય છે, તેમજ વારાણસી, પ્રયાગ અને નૈમિષમાં જે પુણ્ય છે—એ જ સર્વ પુણ્ય મનુષ્યને જયાદિત્યના પ્રસાદથી પ્રાપ્ત થાય છે.