
અધ્યાયની શરૂઆત નારદના વર્ણનથી થાય છે—બ્રહ્મા ત્રીજા લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરવા ઇચ્છે છે; સ્વભાવથી મંગલમય હોવા છતાં તેને વધુ દર્શનીય, મનોહર અને ફળદાયક ઉત્તમ સ્વરૂપે સ્થાપિત કરવાનો સંકલ્પ કરે છે. દેવતાઓ સ્કંદના આનંદ માટે એક રમણીય સરોવર રચે છે અને ગંગા વગેરે મહાતીર્થોના જળને તે કુંડમાં એકત્ર કરે છે. વૈશાખની શુભ તિથિએ બ્રહ્મા અને ઋત્વિજ રુદ્રમંત્રો સાથે વિધિપૂર્વક પ્રતિષ્ઠા, હવન અને અર્પણ કરે છે; ગંધર્વ-અપ્સરાઓ વાદ્ય-ગીતથી ઉત્સવ ઉજવે છે. સ્કંદ સ્નાન કરીને ‘સર્વતીર્થજળ’થી લિંગાભિષેક કરે છે અને પાંચ મંત્રોથી પૂજા કરે છે; શિવ લિંગની અંદરથી પૂજા સ્વીકારે છે એમ વર્ણન છે. સ્કંદ અર્પણોના ફળ પૂછે છે ત્યારે શિવ વિગતવાર કહે છે—લિંગપ્રતિષ્ઠા અને મંદિરનિર્માણથી શિવલોકમાં દીર્ઘ નિવાસ મળે છે. ધ્વજ, સુગંધ, દીપ, ધૂપ, નૈવેદ્ય, પુષ્પ, બિલ્વપત્ર, છત્ર, સંગીત, ઘંટ વગેરે દાનથી આરોગ્ય, સમૃદ્ધિ, કીર્તિ, જ્ઞાન અને પાપક્ષય જેવા વિશિષ્ટ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. કુમારેશ્વરમાં ‘ગુપ્ત ક્ષેત્ર’ તરીકે શિવસન્નિધિ સ્થિર છે, જેમ વારાણસીમાં વિશ્વનાથ. સ્કંદ દીર્ઘ શૈવ સ્તોત્ર પાઠ કરે છે; જે પ્રાતઃ-સાયં જપ કરે તેને શિવ કૃપાફળ આપે છે. પછી તીર્થનિયમો—મહીસાગર-સંગમે વિશેષ ચંદ્ર-સૂર્ય અવસરોમાં સ્નાન-પૂજાથી મહાપુણ્ય મળે છે. અનાવૃષ્ટિ નિવારણ માટે અનેક રાત્રિ સુગંધિત જળથી અભિષેક, અર્પણ, બ્રાહ્મણભોજન, હોમ, દાન અને રુદ્રજપનો વિધાન છે; તેથી વરસાદ અને લોકકલ્યાણ થાય છે. નિયમિત પૂજાથી જાતિસ્મૃતિ, તીર્થમાં મરણથી રુદ્રલોકપ્રાપ્તિ, અને કપર્દી (ગણેશ) દ્વારા વિઘ્નનાશની ખાતરી કહેવામાં આવી છે. અંતે પરશુરામ વગેરે ભક્તોના દૃષ્ટાંત અને આદેશ—માહાત્મ્યનું પાઠ/શ્રવણ ઇષ્ટફળ આપે; શ્રાદ્ધમાં વાંચવાથી પિતૃહિત, ગર્ભવતીને સંભળાવવાથી શુભ સંતાન મળે.
Verse 1
नारद उवाच । ततस्तृतीयलिंगस्य चिकीर्षु स्थापनं गुहम् । ब्रह्मा प्राहास्य प्रीत्यर्थं स्वयमन्यं प्रकुर्महे
નારદ બોલ્યા—પછી ગુહ (સ્કંદ) ત્રીજા લિંગની સ્થાપના કરવા ઇચ્છ્યો. તેની પ્રીતિ માટે બ્રહ્માએ કહ્યું—“ચાલો, આપણે પોતે જ બીજું લિંગ સ્થાપીએ.”
Verse 2
यद्यप्येतच्छुभं लिंगं सर्वदोषविवर्जितम् । तथाप्यन्यत्करिष्येऽहं सर्वश्रेष्ठतमं हि यत्
યદ્યપિ આ શુભ લિંગ સર્વ દોષોથી રહિત છે, તથાપિ હું બીજું બનાવું છું—જે ખરેખર સર્વમાં શ્રેષ્ઠતમ હશે.
Verse 3
ततो ब्रह्मा सर्वदोषविमुक्तं निर्ममे स्वयम् । दृष्टिकांतं मनःकांतं फलकांतं सुलिंगकम्
પછી બ્રહ્માએ સ્વયં સર્વ દોષોથી મુક્ત એવું શુભ શિવલિંગ રચ્યું—દેખવામાં મનોહર, મનને પ્રિય, અને ફળદানে શોભન.
Verse 4
तत्र स्कंदस्य प्रीत्यर्थं सर्वदेवैर्निनिर्मितम् । सरः सुरम्यं तीर्थानि तत्र ते निदधुस्तथा
ત્યાં સ્કંદની પ્રીતિ માટે સર્વ દેવોએ અતિ રમ્ય સરોવર રચ્યું; અને એ જ સ્થળે તેમણે તીર્થોની પણ સ્થાપના કરી.
Verse 5
गंगादिकानि तीर्थानि यानि प्रोचुर्दिवौकसः । इदं यावत्सरस्तावत्सर्वैरत्र समुष्यताम्
દેવોએ પ્રકીર્તિત કરેલા ગંગા આદિ સર્વ તીર્થો, આ સરોવર જેટલો સમય ટકશે તેટલો સમય અહીં જ એકત્ર રહી નિવાસ કરો।
Verse 6
एवमस्त्विति तान्यूचुः प्रीत्यर्थं शरजन्मनः । ततो ब्रह्मा स्वयं तत्र रौद्रैर्मंत्रैर्हुताशनम् । गाधिपुत्रादिभिर्विप्रैस्तर्पयामास संयुतः
‘એવમસ્તુ’ એમ કહી તેમણે શરજન્મા ભગવાન સ્કંદને પ્રસન્ન કરવા ઇચ્છા કરી. ત્યારબાદ બ્રહ્મા સ્વયં ત્યાં રૌદ્ર મંત્રોથી હુતાશનને તૃપ્ત કર્યો અને ગાધિપુત્ર આદિ વિપ્રો સાથે મળીને તર્પણ કર્યું।
Verse 7
ततो वैशाखमासस्य चतुर्द्दश्यां शुभे दिने । प्रतिष्ठां चक्रिरे लिंगे चिरं विप्रमुका द्विजाः
પછી વૈશાખ માસની શુભ ચતુર્દશીએ, વિપ્રોના નેતૃત્વમાં દ્વિજોએ દીર્ઘ વિધિપૂર્વક લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી।
Verse 8
जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः । ततः स्कंदः प्रीतियुक्तः स्नात्वा सरसि शोभने
ગંધર્વોના અધિપતિઓએ ગાન કર્યું અને અપ્સરાઓના સમૂહે નૃત્ય કર્યું. ત્યારબાદ પ્રીતિયુક્ત સ્કંદે તે શોભન સરોવરમાં સ્નાન કર્યું।
Verse 9
सर्वतीर्थोदकैः स्नाप्य तल्लिंगं भक्तिसंयुतः । विविधैः पूजयामास पुष्पैर्मंत्रैश्च पंचभिः
ભક્તિપૂર્વક તેમણે સર્વ તીર્થોના જળથી તે લિંગને સ્નાન કરાવ્યું અને વિવિધ રીતે—પુષ્પ અર્પણ કરીને તથા પાંચ મંત્રોનું જપ કરીને—પૂજન કર્યું।
Verse 10
पूजाकाले स्वयं तत्र लिंगमध्येस्थितो हरः । जंगमा जंगमैः सार्धं स्वयं जग्राह पूजनम्
પૂજાકાળે ત્યાં લિંગના મધ્યમાં સ્વયં હર બિરાજમાન હતા. જંગમ ભક્તજનો સાથે તેમણે પોતે જ પૂજન સ્વીકાર્યું.
Verse 11
ततस्तं पूजयन्प्राह स्कंदो भक्तिपरिप्लुतः । केन केनोपहारेण त्वयि दत्तेन किं फलम्
ત્યારે ભક્તિથી પરિપૂર્ણ સ્કંદે તેમને પૂજતા પૂજતા પૂછ્યું— “તમને કયા કયા ઉપહાર અર્પણ કરવાથી કયું ફળ મળે?”
Verse 12
श्रीमहादेव उवाच । मम यः स्थापयेल्लिंगं शुभं सद्म च कारयेत् । मल्लोके वसतेऽसौ च वावच्चंद्रदिवाकरौ
શ્રીમહાદેવ બોલ્યા— “જે મારું લિંગ સ્થાપે અને શુભ મંદિર બનાવડાવે, તે ચંદ્ર અને સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી મારા લોકમાં વસે છે.”
Verse 13
मम सद्म सुधाशुभ्रं यावत्संख्यं करोति यः । तावंत्येव च जन्मानि यशसासौ विराजते
જે મારા અમૃતસમાન શુભ્ર અને તેજસ્વી ધામનું જેટલું પ્રમાણ બનાવડાવે, એટલાં જ જન્મોમાં તે યશથી વિરાજે છે.
Verse 14
ध्वजभूतो ध्वजं दत्त्वा विपापः स्यात्पताकया । विधाय चित्रविन्यास गंधर्वैः सह मोदते
ધ્વજ અર્પણ કરવાથી મનુષ્ય ધ્વજસમાન માન પામે છે; પતાકા દાનથી તે પાપમુક્ત થાય છે. અને ચિત્રવિન્યાસ કરીને ગંધર્વો સાથે આનંદ કરે છે.
Verse 15
रजःसंशोधनं कृत्वा नरो रोगैः प्रमुच्यते । प्राप्नोति देहं हार्दं च सुरसद्मानुलेपनात्
ધૂળ અને મલિનતા શુદ્ધ કરવાથી મનુષ્ય રોગોથી મુક્ત થાય છે. અને દેવાલયનું લેપન/અનુલેપન કરવાથી તે પ્રિય તથા મનોહર દેહ પણ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 16
पुष्पक्षीरादि भिर्दत्तैस्तिलाभोऽक्षतदर्भकैः । शंभोः शिरसि दत्त्वार्घ्य दिवि वर्षायुतं वसेत्
ફૂલ, દૂધ વગેરે સાથે તલ, અક્ષત અને દર્ભ અર્પણ કરીને શંભુના શિર પર અર્ઘ્ય મૂકવાથી સાધક દસ હજાર વર્ષ સ્વર્ગમાં વસે છે.
Verse 17
घृतेन हतपापः स्यान्मधुना सुभगो भवेत् । विरोगो दधिदुग्धाभ्यां लिंगं संस्नाप्य जायते
ઘીથી લિંગનો અભિષેક કરવાથી મનુષ્ય પાપમુક્ત થાય છે; મધથી કરવાથી સૌભાગ્ય અને કાંતિ મળે છે; અને દહીં તથા દૂધથી અભિષેક કરવાથી રોગરહિત થાય છે.
Verse 18
पानीयदधिदुग्धाद्यैः क्रमाद्दशगुणं फलम् । मासं संस्नाप्य वै भक्त्या पिष्टाद्यैश्च विरूक्षयेत्
પાણી, દહીં, દૂધ વગેરે વડે ક્રમશઃ અભિષેક કરવાથી ફળ દસગણું થાય છે. એક માસ ભક્તિપૂર્વક સ્નાપન કરીને પછી પિષ્ટ વગેરે વડે પણ છાંટવું/લેપન કરવું.
Verse 19
कपिलापंचगव्येन सुरसिंधुजलेन वा । मां च संस्नाप्य चाभ्यच्च मल्लोकमधिगच्छति
કપિલા ગાયના પંચગવ્યથી અથવા દિવ્ય નદીના જળથી મને (લિંગરૂપે) સ્નાન કરાવી અને મારી અર્ચના કરીને ભક્ત મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 20
कुशोदकाद्गंधजलं तस्मात्तीर्थोदकं वरम् । तीर्थेभ्यश्च जलं दर्शे महीसागरसंभवम्
કુશોદક કરતાં સુગંધિત જળ શ્રેષ્ઠ છે; તેનાથી પણ તીર્થનું જળ ઉત્તમ છે. અને તીર્થજળથી પણ શ્રેષ્ઠ અમાવાસ્યાએ પ્રગટ થતું, ધરતી અને સાગરથી ઉત્પન્ન જળ માનવામાં આવે છે.
Verse 21
कपिलां दत्त्वा यदाप्नोति तत्फलं कलशे पृथक् । मृत्ताम्ररौप्यसौवर्णैः क्रमाच्छतगुणं फलम्
કપિલા ગાયનું દાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ અલગથી કલશદાનથી પણ પ્રાપ્ત થાય છે. માટી, તાંબું, ચાંદી અને સોનાના કલશથી ક્રમશઃ ફળ સોગણું વધે છે.
Verse 22
श्रीखंडागरुकाश्मीरशशिनः क्रमशोऽधिकाः । मां च तैश्च समालभ्य स्याच्छ्रीमान्सुभगः सुखी
ચંદન, અગરુ, કાશ્મીરનું કેસર અને કપૂર—આ બધું ક્રમશઃ વધુ શ્રેષ્ઠ છે. આથી મને લેપન/અભિષેક કરવાથી મનુષ્ય ધનવાન, સૌભાગ્યવાન અને સુખી બને છે.
Verse 23
प्रशस्तो गुग्लुलो धूपस्तस्माच्चंद्रोऽगरुर्वरः । धूपानेतान्नरो दत्त्वा सुखं स्वर्गमवाप्नुयात्
ગુગ્ગુલુનો ધૂપ પ્રશંસનીય છે; તેનાથી પણ ચંદનધૂપ અને ઉત્તમ અગરુ વધુ શ્રેષ્ઠ છે. આવા ધૂપ અર્પણ કરનાર મનુષ્ય સહેલાઈથી સ્વર્ગસુખ પામે છે.
Verse 24
दीपदः कीर्तिमाप्नोति चक्षुरुत्तममेव च । नैवेद्यस्य प्रदानेन नरो मृष्टाशनो भवेत्
દીવો અર્પણ કરનાર કીર્તિ અને ઉત્તમ દૃષ્ટિ પ્રાપ્ત કરે છે. નૈવેદ્યદાનથી મનુષ્ય શુદ્ધ, સ્વાદિષ્ટ અને પોષક અન્નનો ભોક્તા બને છે.
Verse 25
पुष्पेण हेमकर्णस्य प्रबद्धेन द्विसंगुणम् । फलमाप्नोति पुरुषः सत्यसंधश्च जायते
હેમકર્ણને સુવ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવેલું પુષ્પ અર્પણ કરવાથી પુરુષ દ્વિગુણ ફળ પામે છે અને સત્યનિષ્ઠ બને છે.
Verse 26
अखंडैर्बिल्वपत्रैश्च पुष्पैर्वा विविधैरपि । लिंगं प्रपूरणं कृत्वा लक्ष्मेकं वसेद्दिवि
અખંડ બિલ્વપત્રો અથવા વિવિધ પુષ્પોથી લિંગને સંપૂર્ણ રીતે શોભિત કરનાર, અપર લક્ષ્મી-સમૃદ્ધિ સાથે સ્વર્ગમાં વસે છે.
Verse 27
यस्तु पुष्पगृहं कुर्यान्नरः शुद्धाशयो भवेत् । पुष्पकेण विमानेन दिवि संक्रीडते चिरम्
જે પુરુષ પૂજાર્થે પુષ્પગૃહ (પુષ્પમંડપ) બનાવે છે, તેનું અંતઃકરણ શુદ્ધ થાય છે; અને તે સ્વર્ગમાં પુષ્પક વિમાનમાં લાંબા સમય સુધી વિહાર કરે છે.
Verse 28
भूषणांबरदानेन नरो भवति भोगभाक् । सच्चामरप्रदानेन जायते पार्थिवो नरः
આભૂષણ અને વસ્ત્રનું દાન કરવાથી મનુષ્ય ભોગ-સમૃદ્ધિનો ભાગી બને છે; ઉત્તમ ચામર અર્પણ કરવાથી તે પૃથ્વી પર રાજા રૂપે જન્મે છે.
Verse 29
रम्यं वितानं यो दद्याच्छत्रुभिर्नाभूयते । गीतं वाद्यं प्रनृत्यं च कृत्वा शुद्धो व्रजेत्स माम्
જે સુંદર વિતાન (છત્ર/છાવણી) દાન કરે છે, તે શત્રુઓથી પરાજિત થતો નથી; અને ગીત, વાદ્ય તથા નૃત્ય અર્પણ કરીને શુદ્ધ થઈ મને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 30
शंखघंटाप्रदानेन विद्वान्भवति शब्दवान् । विधाय रथयात्रां च चिरं शोकैः प्रमुच्यते
શંખ અને ઘંટનું દાન કરવાથી મનુષ્ય વિદ્વાન અને પ્રભાવશાળી વાણીવાળો બને છે. તેમજ રથયાત્રાનું આયોજન કરવાથી તે લાંબા સમય સુધી શોકોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 31
नमस्कारं प्रणामं च कृत्वा जायेन्महाकुले । वाचयंश्चाग्रतः शास्त्रं मम ज्ञानी प्रजायते
નમસ્કાર અને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કરવાથી મનુષ્ય મહાકુળમાં જન્મ પામે છે. અને મારી સમક્ષ શાસ્ત્રનું ઉંચે સ્વરે પાઠ કરવાથી તે મારો જ્ઞાની—વિદ્વાન ભક્ત—બને છે.
Verse 32
विमुच्यते मनोमोहैर्भक्त्या स्तुत्वा च मां नरः । गोदानफलमाप्नोति निर्माल्यस्फेटनान्मम
જે મનુષ્ય ભક્તિથી મારી સ્તુતિ કરે છે તે મનના મોહથી મુક્ત થાય છે. અને મારા નિર્માલ્ય (વપરાયેલ હાર-અર્પણ) દૂર કરવાથી તેને ગોદાન સમાન પુણ્યફળ મળે છે.
Verse 33
आरार्तिकं भ्रामयित्वा अर्तिहीनः प्रजायते । कृत्वा शीतलिकां तापैर्मुच्यते दोष संभवैः
આરાર્તિક (દીપ-આરતી) ફરાવવાથી મનુષ્ય પીડારહિત બને છે. અને શીતલિકા વિધાન કરવાથી તે દાહક તાપ તથા દુઃખજનક દોષોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 34
नत्वा दत्त्वाथ शक्त्या च दानं लिंगस्य संनिधौ । फलं शतगुणं प्राप्य इह चामुत्र मोदते
લિંગના સન્નિધানে નમન કરીને, પછી પોતાની શક્તિ મુજબ દાન કરવાથી મનુષ્ય સોગણું ફળ પામે છે અને ઇહલોક તથા પરલોક—બન્નેમાં આનંદિત થાય છે.
Verse 35
प्रणामात्पंचदश च स्नानाद्विंशतिं पूजया । शतं यथाप्रोक्तविधेरपराधानहं क्षमे
પ્રણામથી પંદર, સ્નાનથી વીસ અને પૂજાથી સો (અપરાધ)—શાસ્ત્રોક્ત વિધિ મુજબ આચરણ થાય તો હું સર્વ અપરાધ ક્ષમા કરું છું।
Verse 36
एतत्सर्वं यथोद्दिष्टं कुमारात्र भविष्यति । ये मां प्रपूजयिष्यंति कुमारेश्वर संस्थितम्
જેમ જણાવાયું છે તેમ જ આ કુમાર-ક્ષેત્રમાં સર્વે નિશ્ચયે થશે—કુમારેશ્વરમાં સ્થિત મને જે ભક્તિપૂર્વક પૂજશે, તેમના માટે।
Verse 37
वाराणस्यां यथा वत्स विश्वनाथोऽस्मि संस्थितः
હે વત્સ! જેમ હું વારાણસીમાં વિશ્વનાથરૂપે પ્રતિષ્ઠિત છું,
Verse 38
गुप्तक्षेत्रे तथा स्थास्ये कुमारेश्वरमध्यतः
તેમ જ ગુપ્તક્ષેત્રમાં હું કુમારેશ્વરના મધ્યમાં નિવાસ કરીશ।
Verse 39
श्रुत्वेति वचनं रुद्राद्देवानां श्रृण्वतां गुहः । विस्मितः प्रणिपत्यैनं तुष्टाव गिरिजापतिम्
દેવતાઓ સાંભળતા હતા ત્યારે રુદ્રના આ વચનો સાંભળી ગુહ આશ્ચર્યચકિત થયો; તેણે પ્રણામ કરીને ગિરિજાપતિ (શિવ)ની સ્તુતિ કરી।
Verse 40
नमः शिवायास्तु निरामयाय नमः शिवायास्तु मनोमयाय । नमः शिवायास्तु सुरार्चिताय तुभ्यं सदा भक्तकृपापराय
નિરામય કરનાર શિવને નમસ્કાર; મનમાં વ્યાપક શિવને નમસ્કાર. દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત શિવને નમસ્કાર—હે પ્રભુ, તમે સદા ભક્તકૃપાપરાયણ છો।
Verse 41
नमो भवायास्तु भवोद्भवाय नमोस्तु ते ध्वस्तमनोभवाय । नमोऽस्तु ते गूढमहाव्रताय नमोऽस्तु मायगहनाश्रयाय
ભવ, સર્વ ભવનો ઉદ્ભવ એવા તમને નમસ્કાર; મનોભવ (કામદેવ)ને ધ્વસ્ત કરનાર તમને નમસ્કાર. ગૂઢ મહાવ્રતધારી તમને નમસ્કાર; માયાના ગહન રહસ્યના આશ્રય તમને નમસ્કાર।
Verse 42
नमोस्तु शर्वाय नमः शिवाय नमोस्तु सिद्धाय पुरातनाय । नमोस्तु कालाय नमः कलाय नमोऽस्तु ते कालकलातिगाय
શર્વને નમસ્કાર, શિવને નમસ્કાર; સિદ્ધ, પુરાતન પ્રભુને નમસ્કાર. કાળને નમસ્કાર, કલાને (શક્તિ/અંશ) નમસ્કાર; હે પ્રભુ, તમે કાળ અને કલાથી પરે છો—તમને નમસ્કાર।
Verse 43
नमो निसर्गात्मकभूतिकाय नमोऽस्त्वमेयोक्षमहर्द्धिकाय । नमः शरण्याय नमोऽगुणाय नमोऽस्तु ते भीमगुणानुगाय
પ્રકૃતિના પ્રગટ નિયમરૂપ દેહ ધરાવનાર તમને નમસ્કાર; અમેય, વૃષભધ્વજ, મહર્દ્ધિ પ્રભુને નમસ્કાર. શરણદાતા તમને નમસ્કાર; નિર્ગુણ પરમને નમસ્કાર; છતાં ભીમ દિવ્ય ગુણોને અનુસરી લીલા કરનાર તમને નમસ્કાર।
Verse 44
नमोऽस्तु नानाभुवनाधिकर्त्रे नमोऽस्तु भक्ताभिमतप्रदात्रे । नमोऽस्तु कर्मप्रसावाय धात्रे नमः सदा ते भगवन्सुकर्त्रे
અਨੇક ભુવનોના અધિકર્તા-કર્તા તમને નમસ્કાર; ભક્તોના અભિમત ફળ આપનાર તમને નમસ્કાર. કર્મફળને પ્રસવ કરાવનાર ધાત્રે તમને નમસ્કાર; હે ભગવન, સર્વકર્મોના સુકર્તા, તમને સદા નમસ્કાર।
Verse 45
अनंतरूपाय सदैव तुभ्यमसह्यकोपाय सदैव तुभ्यम् । अमेयमानाय नमोस्तु तुभ्यं वृषेंद्रयानाय नमोऽस्तु तुभ्यम्
અનંતરૂપ ધરનાર આપને સદા નમસ્કાર; દુષ્ટો માટે અસહ્ય ક્રોધ ધરનાર આપને સદા નમસ્કાર. અમાપ મહિમાવાન આપને નમોऽસ્તુ; વૃષભરાજ પર આરુઢ પ્રભુને નમોऽસ્તુ.
Verse 46
नमः प्रसिद्धाय महौषधाय नमोऽस्तु ते व्याधिगणापहाय । चराचरायाथ विचारदाय कुमारनाथाय नमः शिवाय
પ્રસિદ્ધ મહૌષધિસ્વરૂપ આપને નમસ્કાર; વ્યાધિઓના સમૂહને દૂર કરનાર આપને નમોऽસ્તુ. ચર-અચરના અધીશ, વિવેક આપનાર; કુમારનાથ શિવને નમઃ.
Verse 47
ममेश भूतेश महेश्वरोसि कामेश वागीश बलेश धीश । क्रोधेश मोहेश परापरेश नमोस्तु मोक्षेश गुहशयेश
તમે મારા સ્વામી—ભૂતેશ, મહેશ્વર છો. તમે કામેશ, વાગીશ, બલેશ અને ધીશ છો. તમે ક્રોધેશ, મોહેશ, પરાપરેશ; હે મોક્ષેશ, હૃદયગુહાવાસી, તમને નમોऽસ્તુ.
Verse 48
इति संस्तूय वरदं शूलपाणिमुमापतिम् । प्रणिपत्य उमापुत्रो नमोनम उवाच ह
આ રીતે વરદાતા શૂલપાણિ ઉમાપતિ પ્રભુની સ્તુતિ કરીને, ઉમાપુત્રે દંડવત્ પ્રણામ કર્યો અને વારંવાર બોલ્યો—“નમો નમઃ।”
Verse 49
एवं भक्तिपराक्रांतमात्मयोग्यं स्तवं शिवः । अभिनन्द्य चिरं कालमिदं वचनमब्रवीत्
આ રીતે ભક્તિપ્રભાવથી પરિપૂર્ણ અને પોતાને યોગ્ય એવા તે સ્તવને શિવે લાંબા સમય સુધી અભિનંદન કરીને પ્રસન્ન થઈ આ વચન કહ્યું.
Verse 50
त्वया दुःखं न संचिंत्यं मम भक्तवधात्मकम् । कर्मणानेन श्लाघ्योऽसि मुनीनामपि पुत्रक
મારા આ કર્મ—ભક્તવધ સંબંધિત—વિશે તું શોકમાં ન ડૂબ. હે પુત્રક, આ કર્મથી તું મુનિઓમાં પણ પ્રશંસનીય અને સ્તુત્ય છે.
Verse 51
ये च सायं तथा प्रातस्त्वत्कृतेन स्तवेन माम् । स्तोष्यंति परया भक्त्या श्रुणु तेषां च यत्फलम्
અને જે લોકો સાંજે તથા પ્રાતઃકાળે, તારા રચેલા આ સ્તવથી પરમ ભક્તિપૂર્વક મારી સ્તુતિ કરશે—તેમને મળતું ફળ સાંભળ।
Verse 52
न व्याधिर्न च दारिद्र्यं न चैवेष्टवियोजनम् । भुक्त्वा भोगान्दुर्लभांश्च मम यास्यंति सद्म ते
તેમને ન રોગ થશે, ન દરિદ્રતા, ન પ્રિય વસ્તુઓથી વિયોગ. દુર્લભ ભોગો ભોગવી તેઓ મારા ધામને પ્રાપ્ત કરશે.
Verse 53
तथान्यानपि दास्यामि वरान्परमदुर्लभान् । भक्त्या तवातितुष्टोऽहं प्रीत्यर्थं तव पुत्रक
આ ઉપરાંત હું તને બીજા પણ વર આપિશ—અતિ દુર્લભ વર. હે પુત્રક, તારી ભક્તિથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું; તારા આનંદ માટે જ તે આપું છું.
Verse 54
महीसा गरकूले तु ये मां स्तोष्यंति पूजया । तेषां दतक्षयं सर्वं वैशाख्यां दानपूजनम्
મહી નદીના કાંઠે ગરકૂલમાં જે લોકો પૂજા-અર્ચનાથી મને પ્રસન્ન કરે છે, તેમના વૈશાખ માસમાં કરેલા સર્વ દાન અને પૂજન અક્ષય ફળદાયક બને છે.
Verse 55
सरस्यत्र च ये स्नानं प्रकरिष्यंति मानवाः । सर्वतीर्थफला वाप्तिर्वैशाख्यां प्रभविष्यति
જે મનુષ્યો અહીં આ સરોવરમાં સ્નાન કરશે, તેઓ વૈશાખ માસમાં સર્વ તીર્થસ્નાનનું ફળ પ્રાપ્ત કરશે.
Verse 56
कुमारेशं तु मां भक्त्या महीसागरसंगमे । स्नात्वा संपूजयेन्नित्यं तस्य जातिस्मृतिर्भवेत्
જે ભક્તિપૂર્વક મહી અને સાગરના સંગમે સ્નાન કરીને મને કુમારેશ્વર રૂપે નિત્ય પૂજે, તેને જાતિસ્મૃતિ—પૂર્વજન્મસ્મરણ—પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 57
जातिस्मृतिरियं पुत्र यस्यां जातौ प्रजायते । स्मरतेऽस्याः प्रकर्तव्यं श्रेयोरूपं सुदुर्लभम्
હે પુત્ર! આ જાતિસ્મૃતિ જે કોઈ જન્મમાં પ્રગટે, તેનું સ્મરણ કરીને પરમ શ્રેય આપનાર અતિ દુર્લભ સાધનામાં પ્રવૃત્ત થવું જોઈએ.
Verse 58
यस्मिन्काले ह्यनावृष्टिर्जायते कृत्तिकासुत । स्नापयेद्विधिवन्मां च कलशैर्विविधैः शुभैः
હે કૃત્તિકાસુત! જ્યારે અનાવૃષ્ટિ થાય, ત્યારે વિધિપૂર્વક વિવિધ શુભ કલશો દ્વારા મારો અભિષેક કરવો જોઈએ.
Verse 59
एकरात्रं त्रिरात्रं वा पञ्चरात्रं च सप्त वा । स्नापयेद्गंधतोयेन कुंकुमेन विलेपयेत्
એક રાત, ત્રણ રાત, પાંચ અથવા સાત રાત સુધી—સુગંધિત જળથી દેવતાનું સ્નાન કરાવી, કુંકુમથી લેપન કરવું જોઈએ.
Verse 60
करवीरै रक्तपुष्पैर्जपापुष्पैस्तथैव च । अर्चयेत्पुष्पमालाभिः परिधायारुणवाससी
કરવીરના રક્તવર્ણ પુષ્પો તથા જપા (ગુલહિબિસ્કસ) પુષ્પોથી વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું. પુષ્પમાળાઓ ધારણ કરી, અરુણ (લાલ) વસ્ત્રો પહેરી અર્ચના કરવી.
Verse 61
भोजयेद्ब्रह्णांश्चैव तापसाञ्छंसिवव्रतान् । लक्षहोमं प्रकुर्वीत शिवहोमं ग्रहादिकम्
વ્રતનિષ્ઠ બ્રાહ્મણો તથા તપસ્વીઓને ભોજન કરાવવું. લક્ષહોમ કરવો, તેમજ શિવહોમ અને ગ્રહાદિ શાંતિ માટેનાં કર્મો પણ કરવાં.
Verse 62
भूमिदानं ततः कुर्यात्तत्तो दद्याद्गवाह्निकम् । आघोषयेच्छिवां शांतिं रुद्रजाप्यं हि कारयेत्
ત્યારબાદ ભૂમિદાન કરવું; પછી ગોદાન (નિત્યદાન/વિધિ) આપવું. શિવમય શાંતિનો ઘોષ કરવો અને રુદ્રજપ કરાવવો.
Verse 63
अनेनैव विधानेन कृतेन तु द्विजोत्तमैः । आगर्भितास्तदा मेघा वर्षते नात्र संशयः
આ જ વિધાન પ્રમાણે જ્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ (બ્રાહ્મણ) વિધિપૂર્વક આચરણ કરે છે, ત્યારે મેઘો ગર્ભિત થાય છે અને નિશ્ચયે વરસાદ પડે છે—એમાં સંશય નથી.
Verse 64
विविधैः पूर्यते धान्यः शाद्वलैश्च वसुन्धरा । आरोग्यं हि भवेच्चैव जने गोपकुले तथा
વિવિધ ધાન્યોથી સમૃદ્ધિ થાય છે અને વસુંધરા નવહરિત શાદ્વલોથી ઢંકાઈ જાય છે. લોકોમાં તથા ગોપકુલોમાં પણ આરોગ્ય પ્રગટે છે.
Verse 65
धर्मयुक्तो भवेद्राजा परचक्रैर्न पीड्यते । गृतेन स्नापयेन्मां च अर्कक्रांतौ नरोऽत्र यः
ધર્મમાં સ્થિત રાજા શત્રુસેનાઓથી પીડાતો નથી. અને જે મનુષ્ય અહીં સૂર્ય-સંક્રાંતિએ ઘીથી મને સ્નાન કરાવે છે, તે તે જ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 66
कन्यादान फलं तस्य नात्र कार्या विचारणा । क्षीरेण स्नापयेद्देवं तथा पंचामृतेन यः
તેને કન્યાદાનનું ફળ મળે છે—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી. જે દૂધથી દેવને સ્નાન કરાવે છે અને તેમ જ પંચામૃતથી પણ, તે તે પુણ્ય પામે છે.
Verse 67
अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं तस्योपजायते । कुमारेश्वरतीर्थेयः प्राणत्यागं करोति हि
કુમારેશ્વર તીર્થમાં જે ખરેખર પ્રાણત્યાગ કરે છે, તેને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 68
रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवम् । अयने विषुवे चैव ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः
તે મહાપ્રલય સુધી રુદ્રલોકમાં વસે છે—વિશેષ કરીને અયનકાળે, વિષુવે અને ચંદ્ર-સૂર્યના ગ્રહણ સમયે.
Verse 69
पौर्णमास्याममावास्यां संक्रांतौ वैधृते तथा । कुमारेशं नरः स्नात्वा महीसागरसंगमे
પૌર્ણિમા, અમાવાસ્યા, સંક્રાંતિ તથા વૈધૃતિ-યોગે—ભૂમિ અને સાગરના સંગમે કુમારેશમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય મહાપુણ્ય પામે છે.
Verse 70
भक्त्या योभ्यर्चयेन्मां च तस्य पुण्यफलं श्रृणु । यन्महीतलतीर्थेषु स्नाने स्यात्तु महत्फलम्
જે ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે છે, તેનું પુણ્યફળ સાંભળો; પૃથ્વીના તીર્થોમાં સ્નાનથી જે મહાન ફળ મળે છે, તે જ ફળ તેને પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 71
यच्चर्चितेषु लिंगेषु सर्वेषु स्यात्फलं च तत् । आरोग्यं पुत्रलाभं च धनलाभं सुखंसुतम्
પૂજિત સર્વ લિંગોની આરાધનાથી જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ અહીં પ્રાપ્ત થાય છે—આરોગ્ય, પુત્રલાભ, ધનલાભ અને સુખ, હે પુત્ર।
Verse 72
निश्चितं लभते मर्त्यः कुमारेश्वरसेवया । ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा यस्तिष्ठेदत्र तापसः
કુમારેશ્વરની સેવાથી મર્ત્ય નિશ્ચિતપણે (પરમ ફળ) મેળવે છે; જે તપસ્વી અહીં બ્રહ્મચારી બની, શુચિ થઈને રહે છે, તે અવશ્ય તેને પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 73
परं पाशुपतं योगं प्राप्य याति लयं मयि । पापात्मनां च मर्त्यानां सद्योऽस्मि फलदर्शकः
પરમ પાશુપત યોગ પ્રાપ્ત કરીને તે મારામાં લીન થાય છે; અને પાપસ્વભાવ ધરાવતા મર્ત્યો માટે હું તત્કાળ ફળ પ્રગટ કરનાર છું।
Verse 74
दिव्येनाष्टविधेनात्र कोशः साधारणोऽत्र च । अघोराद्यैः पंचमंत्रैः स्नाप्य लिंगं महोज्जवलम्
અહીં દિવ્ય અષ્ટવિધ દ્રવ્યોથી પ્રથાનુસાર કોશ (કલશ/પાત્ર) તૈયાર થાય છે; પછી અઘોરાદિ પંચમંત્રોથી મહોજ્જ્વલ લિંગને સ્નાપ્ય (અભિષેક) કરીને વિધિ પૂર્ણ થાય છે।
Verse 75
अघोरेणैव तत्तोयं दद्याद्दिव्यस्य कारणे । पिबेदेतदुदीर्या प्रसृतित्रयमेव च
માત્ર અઘોર મંત્રથી તે જળને દિવ્ય કર્મના હેતુ માટે અર્પણ કરવું. મંત્રોચ્ચાર કરીને તે જ જળ ચોક્કસ ત્રણ પ્રસૃતિ (ત્રણ અંજલિ) જેટલું પીવું.
Verse 76
यदि धर्मस्तथा सत्यमीश्वरोऽत्र जगत्त्रये । कोशपानात्फलं सद्यो द्रक्ष्याम्यस्मि शुभा शुभम्
જો ધર્મ અને સત્ય ખરેખર સ્થિર હોય અને ત્રિલોકમાં અહીં ઈશ્વરનું શાસન હોય—તો આ કોષ (કલશ) જળ પીતા જ હું તરત શુભ કે અશુભ ફળ જોઈશ.
Verse 77
यास्ये चेति कुलं हन्याद्गमने च कुटुम्बकम् । दर्शने च शुभं पाने हन्याद्देहं च मिथ्यया
‘હું જઈશ’—એવો ખોટો દાવો કરવાથી માણસ પોતાનું કુલ નાશ કરે છે; અને જવાની બાબતમાં છેતરપિંડીથી પોતાનું કુટુંબ પણ હાનિ પામે છે. ‘મેં જોયું’—એવા અસત્યથી શુભભાગ્ય નષ્ટ થાય છે; અને પાનમાં ખોટું કરવાથી પોતાનો દેહ પણ નાશ પામે છે.
Verse 78
त्रिभिर्दिनैस्त्रिभिः पक्षैस्त्रिभिर्मासैस्त्रिभिः समैः । अत्युग्रपुण्यपापानां मानेन फलमश्नुते
ત્રણ દિવસ, ત્રણ પક્ષ, ત્રણ મહિના અથવા ત્રણ વર્ષમાં—અત્યંત પ્રબળ પુણ્ય કે પાપના પ્રમાણ અનુસાર—માનવ તેનું ફળ ભોગવે છે.
Verse 79
एते वरामया लिंगे दत्तात्रं स्थापिते त्वया । तव प्रीत्यभिवृद्ध्यर्थं ब्रूहि भूयोऽप्युमात्मज
જ્યાં તું લિંગ સ્થાપિત કર્યું છે, ત્યાં મેં આ વરદાન આપ્યાં છે. હવે ફરી કહો, હે ઉમાપુત્ર, જેથી તારી પ્રીતિ વધુ વધે.
Verse 80
स्कन्द उवाच । कृतकृत्यो वरैर्दत्तैस्त्वया चैतैर्महेश्वर । नमोनमो नमस्तेस्तु नात्र त्याज्यं त्वया विभो
સ્કંદે કહ્યું—હે મહેશ્વર! આપના આપેલા આ વરોથી હું કૃતકૃત્ય થયો છું. તમને વારંવાર નમસ્કાર; હે વિભો, અહીંથી પ્રસ્થાન ન કરશો।
Verse 81
एवं प्रणम्य देवं स मातरं प्रणतोऽब्रवीत् । त्वयापि मातर्नैवात्र त्याज्यं मम प्रियेप्सया
આ રીતે દેવને પ્રણામ કરીને તે નમ્રતાથી માતાને બોલ્યો—મા, મારા પ્રત્યેના પ્રેમથી તું પણ અહીંથી ન જા; આ સ્થાન ન છોડ।
Verse 82
त्वामप्यत्र स्थापयिष्ये वरदा भव पर्वति
તને પણ હું અહીં સ્થાપિત કરીશ; હે પાર્વતી, વરદાયિની બન।
Verse 83
श्रीदेव्युवाच । यत्र शर्वः स्वभावेन तत्र तिष्ठाम्यहं सुत
શ્રીદેવીએ કહ્યું—હે પુત્ર, જ્યાં શર્વ (શિવ) સ્વભાવથી નિવાસ કરે છે, ત્યાં જ હું પણ સ્થિત રહું છું।
Verse 84
तव भक्त्या विशेषेण स्थास्ये स्त्रीणां वरप्रदा । युद्धेषु तवकर्माणि रुद्रभक्तेषु ते कृपाम्
તારી ભક્તિના વિશેષ પ્રભાવથી હું સ્ત્રીઓની વરદાયિની બની અહીં નિવાસ કરીશ. યુદ્ધોમાં તારા કાર્યો સફળ થશે, અને રુદ્રભક્તો પર મારી કૃપા સ્થિર રહેશે।
Verse 85
पश्यंति पुत्रिणां मुख्या प्रीणिता च भृशं त्वया । गर्भक्लेशः स्त्रियो मन्ये साफल्यं भजते तदा
તારા દ્વારા અત્યંત પ્રસન્ન થયેલી પુત્રવતી શ્રેષ્ઠ માતાઓ પોતાના સંતાનોના મુખ જુએ છે; ત્યારે ગર્ભક્લેશ, મારા મત પ્રમાણે, ફળપ્રાપ્તિથી સાર્થક થાય છે।
Verse 86
सुतो यदा रुद्रभक्तः सानंदं सद्भिरीर्यते । भव तस्मात्प्रियार्थाय तिष्ठाम्यत्र षडानन
જ્યારે પુત્ર રુદ્રભક્ત બને અને સદ્જનો આનંદપૂર્વક તેની પ્રશંસા કરે, ત્યારે પ્રિયાર્થ સિદ્ધિ માટે હું અહીં સ્થિર રહું છું, હે ષડાનન।
Verse 87
स्त्रीभिराराधिता दास्ये सौभाग्यं सुपतिं सुतान् । चैत्रे चापि तृतीयायां स्नात्वा शीतेन वारिणा
સ્ત્રીઓ દ્વારા આરાધિત થાઉં ત્યારે હું સૌભાગ્ય—ઉત્તમ પતિ અને પુત્રો—આપું; અને ચૈત્ર માસની તૃતીયાએ ઠંડા જળથી સ્નાન કરીને…
Verse 88
अर्चयिष्यंति मां याश्च पुष्पैर्धूपैर्विलेपनैः । दास्यामि चाष्टसौभाग्यं या नारी भक्तितत्परा
જે સ્ત્રીઓ પુષ્પ, ધૂપ અને વિલેપનથી મારી અર્ચના કરશે—ભક્તિમાં તત્પર એવી કોઈ પણ નારીને—હું અષ્ટસૌભાગ્ય આપિશ।
Verse 89
पितरौ श्वशुरौ पुत्रान्पतिं सौभाग्यसंपदः । कुंकुमं पुष्पश्रीखंडं तांबूलांजनमिक्षवः
તે માતા-પિતા, સાસરા-સાસુ, પુત્રો, પતિ અને સૌભાગ્યસંપત્તિ પ્રાપ્ત કરે છે; તેમજ કુંકુમ, પુષ્પ, સુગંધિત શ્રીખંડ, તાંબૂલ, અંજન અને ઇક્ષુ પણ।
Verse 90
सप्तमं लवणं प्रोक्तमष्टमं च सुजीरकम् । तोलयेत्तुलया वापि सांघ्रिश्च तुलिता भवेत्
સાતમું દ્રવ્ય લવણ કહેવાયું છે અને આઠમું સુજીરક. તુલા પર યોગ્ય રીતે તોળવું જોઈએ; તેથી તે જોડું સમ્યક્ રીતે તોળાયેલું થાય છે.
Verse 91
सुवर्मेनाथ सौगन्ध्यद्रव्यैः शुभफलैरपि । भुंक्ते वा लवणं पश्चान्नासौ वै विधवा भवेत्
હે નાથ! સોનું, સુગંધિત દ્રવ્યો અને શુભ ફળો સાથે—જો તે પછી લવણ ગ્રહણ કરે, તો તે નિશ્ચયે વિધવા થતી નથી.
Verse 92
माघे वा कार्तिके वापि चैत्रे स्नात्वार्चयेत् माम् । दौर्भाग्यदुःखदारिद्र्यैर्न सा संयोगमाप्नुयात्
માઘ હોય કે કાર્તિક, અથવા ચૈત્ર—સ્નાન કરીને મારી આરાધના કરવી. ત્યારે તે દુર્ભાગ્ય, દુઃખ અને દરિદ્રતા સાથે સંયોગ પામતી નથી.
Verse 93
श्रुत्वेति गिरिजावाचं सानंदः पार्वतीसुतः । स्थापयित्वा गिरिसुतां कपर्दिनमथाब्रवीत्
ગિરિજા (પાર્વતી)ના વચન સાંભળી પાર્વતીપુત્ર આનંદિત થયો. ગિરિસુતાને વિધિપૂર્વક પ્રતિષ્ઠિત કરીને પછી તેણે કપર્દિન (શિવ)ને કહ્યું.
Verse 94
पुष्पैर्धूपैर्मोदकैश्च पूर्वमभ्यर्च्य त्वां प्रभो । पुजयंति कुमारेशं तेषां विघ्नहरो भव
હે પ્રભો! પુષ્પ, ધૂપ અને મોદકોથી પહેલાં તમારી આરાધના કરીને, પછી તેઓ કુમારેશનું પૂજન કરે છે. તેમના માટે તમે વિઘ્નહર્તા બનો.
Verse 95
कपर्द्युवाच । भ्रातस्त्वया स्थापितेऽस्मिंल्लिंगे भक्ताश्च ये नराः । न तेषां मम विघ्नानि मम वागनुगामिनी
કપર્દી (શિવ) બોલ્યા—હે ભ્રાતા! તારા દ્વારા સ્થાપિત આ લિંગને જે નર ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે, તેમને મારી તરફથી કોઈ વિઘ્ન નહીં આવે; મારી વાણી નિશ્ચયે તેમની અનુગામી રહેશે।
Verse 96
एवमुक्ते विघ्नराज्ञा प्रतीतेऽस्थापयच्च तम् । तस्मादसौ सदाभ्यर्च्यश्चतुर्थ्यां च विशेषतः
વિઘ્નરાજે આમ કહી પ્રસન્નચિત્તે સંમતિ આપતાં તેણે તે દેવતાની સ્થાપના કરી। તેથી તેનું સદા પૂજન કરવું જોઈએ—વિશેષ કરીને ચતુર્થી તિથિએ।
Verse 97
एवं स्थाप्य कुमारेशं लब्ध्वा चैतान्वराञ्छिवात् । मनसा कृतकृत्यं चात्मानं मेने षडाननः
આ રીતે કુમારેશની સ્થાપના કરીને અને શિવ પાસેથી આ વરો પ્રાપ્ત કરીને, ષડાનને મનમાં પોતાને કૃતકૃત્ય માન્યો।
Verse 98
तस्थावंशेन तत्रैव कुमारेश्वरसंनिधौ । अत्र स्थितं कुमारं ये पश्यन्ति स्वामियात्रिमः
તે ત્યાં જ કુમારેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં પોતાના અંશসহ સ્થિર રહ્યો। અહીં સ્થિત કુમારને જે સ્વામિયાત્રાના યાત્રિકો દર્શન કરે છે—
Verse 99
सफला स्वामियात्रा च तेषां भवति भारत । कार्तिक्यां च विशेषेण कार्तिकेयं समर्चयेत्
હે ભારત! તેમની સ્વામિયાત્રા સફળ બને છે। અને કાર્તિક માસમાં વિશેષ કરીને કાર્તિકેયનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ।
Verse 100
यत्फलं स्वामियात्रायां तत्फलं समावाप्नुयात् । एवंविधमिदं पार्थ महीसागरसंगमम्
સ્વામિયાત્રામાં જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ અહીં પૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે. હે પાર્થ, આ ધરતી અને સાગરનો એવો પવિત્ર સંગમ છે.
Verse 101
निमित्तीकृत्य चात्मानं साध्वर्थे लिंगमर्चितम् । रोगाभिभूतो रोगैर्वा नाम्नामष्टोत्तरं शतम्
પોતાને નિમિત્ત માનીને અને પવિત્ર હેતુથી લિંગની અર્ચના કરવી જોઈએ. જે રોગોથી પીડિત હોય, તે (શિવના) અષ્ટોત્તર શતનામનો જપ કરે.
Verse 102
जप्त्वा शुचिर्ब्रह्मचारी मासं मुच्येत पातकात् । एतदाराध्य संजाता रजिरामादयः पुरा
જપ કરીને, શુચિ રહી અને બ્રહ્મચર્ય પાળીને એક માસમાં પાપથી મુક્તિ મળે છે. આનું આરાધન કરીને પ્રાચીનકালে રજિરામ વગેરે મહાનુભાવો પ્રગટ થયા.
Verse 103
शतसंख्याबलं राज्यं रुद्रलोक च भेजिरे । जामदग्न्यस्त्विदं लिंगमाराध्य च समायुतम्
તેમણે સોગણી શક્તિથી બળવાન રાજ્ય મેળવ્યું અને રુદ્રલોકને પણ પામ્યા. પરંતુ જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) એ આ લિંગની આરાધના કરીને પૂર્ણ શક્તિ અને ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
Verse 104
लेभे कुठारमुज्जह्ने येनार्जुनभुजान्युधि । अग्रतो देवदेवस्य ज्ञात्वा तीर्थे महागुणान्
તેણે તે કુઠાર (પરશુ) પ્રાપ્ત કર્યો, જેના વડે યુદ્ધમાં અર્જુનની ભુજાઓ કાપી નાખી. દેવોના દેવના સમક્ષ પ્રથમ જઈ, તે તીર્થના મહાગુણો જાણી (આ સિદ્ધિ મેળવી).
Verse 105
रामेश्वरमिति ख्यातं स्थापितं लिंगमुत्तमम् । तच्च योऽभ्यर्चयेद्भक्त्या रुद्रलोकं स गच्छति
તે ઉત્તમ લિંગ સ્થાપિત થઈ ‘રામેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું. જે તેને ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે, તે રુદ્રલોકને પામે છે.
Verse 106
प्रीतः स्यात्तस्य रामश्च कुमारेशश्च फाल्गुन । इति संक्षेपतः प्रोक्तं कुमारेशस्य वर्णनम्
હે ફાલ્ગુન! તેના પર રામ અને કુમારેશ પણ પ્રસન્ન થાય છે. આ રીતે સંક્ષેપમાં કુમારેશનું વર્ણન કહેવાયું છે.
Verse 107
कुमारेशस्य माहात्म्यं कीर्तयेद्यस्तदग्रतः । ये च श्रृण्वंत्यनुदिनं रुद्रलोके वसंति ते
જે કુમારેશના સમક્ષ તેના માહાત્મ્યનું કીર્તન કરે છે, અને જે તેને રોજ સાંભળે છે—તે નિશ્ચયે રુદ્રલોકમાં વસે છે.
Verse 108
अस्य लिंगस्य माहात्म्यं श्राद्धकाले तु यः पठेत् । पितॄणामक्षयं जायते नात्र संशयः
જે શ્રાદ્ધકાળે આ લિંગના માહાત્મ્યનું પાઠ કરે છે, તેના પિતૃઓને અક્ષય ફળ પ્રાપ્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી.
Verse 109
अस्य लिंगस्य माहात्म्यं गुर्विणीं श्रावयेद्यदि । गुणवाञ्जायते पुत्रः कन्या चापि पतिव्रता
જો કોઈ ગર્ભવતી સ્ત્રીને આ લિંગનું માહાત્મ્ય સાંભળાવે, તો ગુણવાન પુત્ર જન્મે છે, અને કન્યા પણ પતિવ્રતા બને છે.
Verse 110
एतत्पुण्यं पापहरं धर्म्यं चाह्लादकारकम् । पठतां चापि सर्वाभीष्टफल प्रदम्
આ સ્તુતિ પુણ્યદાયી, પાપહારી, ધર્મસંગત અને આનંદકારક છે. જે તેનો પાઠ કરે છે, તેને સર્વ અભીષ્ટ ફળોની સિદ્ધિ આપે છે.