Adhyaya 22

Verse 1

नारद उवाच । एवं विप्रकृता देवा महेंद्रसहितास्तदा । ययुः स्वायंभुवं दाम मर्करूपमुपाश्रिताः

નારદ બોલ્યા—આ રીતે પીડિત અને અપમાનિત દેવગણ, મહેન્દ્ર સહિત, ત્યારે સ્વયંભૂ પ્રભુના ધામે ગયા, મર્કટરૂપ ધારણ કરીને (છદ્મવેશે)।

Verse 2

ततश्च विस्मितो ब्रह्मा प्राह तान्सुरपुंगवान् । स्वरूपेणेह तिष्ठध्वं नात्र वस्तारकाद्भयम्

ત્યારે આશ્ચર્યચકિત બ્રહ્માએ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેમને કહ્યું— “તમારા પોતાના સ્વરૂપમાં જ અહીં સ્થિર રહો; આ સ્થાને તારકથી કોઈ ભય નથી.”

Verse 3

ततो देवाः स्वरूपस्थाः प्रम्लानवदनांबुजाः । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे पितरं पुत्रका यथा

પછી દેવતાઓ પોતાના-પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિર થયા; તેમના કમળમુખ હવે મ્લાન રહ્યા નહીં. સૌએ પ્રણામ કરીને, પુત્રો જેમ પિતાની સ્તુતિ કરે તેમ, તેમની સ્તુતિ કરી.

Verse 4

नमो जगत्प्रसूत्यै ते हेतवे पालकाय च । संहर्त्रे च नमस्तुभ्यं तिस्रोऽवस्थास्तव प्रभो

જગતની ઉત્પત્તિના કારણરૂપ તમને નમસ્કાર, પાલકરૂપે પણ તમને નમસ્કાર; સંહારકરૂપે પણ તમને પ્રણામ. હે પ્રભુ, આ ત્રણેય અવસ્થાઓ તમારી જ છે.

Verse 5

त्वमपः प्रथमं सृष्ट्वा तासु वीर्यमवासृजः । तदण्डमभवद्धैमं यस्मिल्लोकाश्चराचराः

તમે પ્રથમ જળની સૃષ્ટિ કરી અને તેમાં તમારું તેજ/વીર્ય પ્રવેશાવ્યું. તેથી સુવર્ણમય બ્રહ્માંડ ઉત્પન્ન થયું, જેમાં ચર-અચર સર્વ લોકો સ્થિત છે.

Verse 6

वेदेष्वाहुर्विराड्रूपं त्वामेकरूपमीदृशम् । पातालं पादमूलं च पार्ष्णिपादे रसातलम्

વેદોમાં તમને આવા એકમાત્ર વિરાટ્ મહારૂપ તરીકે કહ્યા છે. પાતાળ તમારાં પાદમૂળે છે અને રસાતલ તમારાં એડી તથા પાદપ્રદેશે સ્થિત છે.

Verse 7

महातलं चास्य गुल्फौ जंघे चापि तलातलम् । सुतलं जानुनी चास्य ऊरू च वितलातले

તેમના ગુલ્ફોમાં મહાતલ, જાંઘોમાં તાલાતલ; ઘૂંટણોમાં સુતલ અને ઊરુમાં વિતલ લોક સ્થિત છે.

Verse 8

महीतलं च जघनं नाभिश्चास्य नभस्तलम् । ज्योतिः पदमुरः स्थानं स्वर्लोको बाहुरुच्यते

તેમનું જઘન મહીતલ છે, નાભિ નભસ્તલ; ઉરઃસ્થાન જ્યોતિઃપદ અને બાહુ સ્વર્લોક કહેવાય છે.

Verse 9

ग्रीवा महश्चवदनं जनलोकः प्रकीर्त्यते । ललाटं च तपोलोकः शीर्ष सत्यमुदाहृतम्

તેમની ગ્રીવા મહર્લોક, મુખ જનলোক તરીકે પ્રકીર્તિત; લલાટ તપોલોક અને શિર્ષ સત્યલોક કહેવાયું છે.

Verse 10

चन्द्रसूर्यौ च नयने दिशः श्रोत्रे नासिकाश्विनौ । आत्मानं ब्रह्मरंध्रस्थमाहुस्त्वां वेदवादिनः

ચંદ્ર-સૂર્ય તમારા બે નેત્ર, દિશાઓ તમારા કાન; અશ્વિનીકુમારો તમારી નાસિકા. વેદજ્ઞો કહે છે—તમે બ્રહ્મરંધ્રમાં સ્થિત આત્મા છો.

Verse 11

एवं ये ते विराड्रूपं संस्मरंत उपासते । जन्मबन्धविनिर्मुक्ता यांति त्वां परमं पदम्

જે આ રીતે તમારા વિરાટ્‌રૂપનું સ્મરણ કરીને ઉપાસના કરે છે, તે જન્મબંધનથી મુક્ત થઈ તમારા પરમ પદને પામે છે.

Verse 12

एवं स्थूलं प्राणिमध्यं च शूक्ष्मं भावेभावे भावितं त्वां गृणंति । सर्वत्रस्थं त्वामतः प्राहुर्वेदास्तस्मै तुभ्यं पदम्ज इद्विधेम

આ રીતે તેઓ તમને સ્થૂલરૂપે, પ્રાણીઓમાં અંતર્યામીરૂપે, અને દરેક ભાવસ્થિતિમાં ચિંતિત સૂક્ષ્મરૂપે સ્તવે છે. તેથી વેદો તમને સર્વત્રસ્થ કહે છે; હે પદ્માસનજ, તમને આ ભક્તિ-સ્તુતિ અર્પણ કરીએ છીએ.

Verse 13

एवं स्तुतो विरंचिस्तु कृपयाभिपरिप्लुतः । जानन्नपि तदा प्राह तेषामाश्वासहेतवे

આ રીતે સ્તુત થયેલા વિરંચિ (બ્રહ્મા) કરુણાથી પરિપૂર્ણ થયા. બધું જાણતા હોવા છતાં, તેમને આશ્વાસન આપવા માટે તેમણે ત્યારે કહ્યું.

Verse 14

सर्वे भवन्तो दुःखार्ताः परिम्लानमुखांबुजाः । भ्रष्टायुदास्तथाऽकस्माद्भ्रष्टा भरणवाससः

તમે સૌ દુઃખથી પીડિત છો; તમારા કમળ જેવા મુખ મ્લાન થઈ ગયા છે. તમારા આયુધો ખસી પડ્યા છે, અને અચાનક તમારા આભૂષણો તથા વસ્ત્રો પણ છૂટી ગયા છે.

Verse 15

ममैवयं कृतिर्देवा भवतां यद्वडम्बना । यद्वैराजशरीरे मे भवन्तो बाहुसंज्ञकाः

હે દેવો, તમારું આ અપમાન ખરેખર મારું જ કૃત્ય છે; કારણ કે મારા વૈરાજ (વિરાટ) શરીરમાં તમે મારા ‘બાહુ’ તરીકે ઓળખાતા છો.

Verse 16

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं धार्मिकं चोर्जितं महत् । तत्रासीद्बाहुनाशो मे बाहुस्थाने च ते मम

જ્યાં જ્યાં વિભૂતિસંપન્ન, ધાર્મિક, બળવાન અને મહાન કોઈ સત્ત્વ હતું, ત્યાં ત્યાં મારા બાહુઓનો નાશ થયો; અને મારા બાહુસ્થાને રહેલા તમે પણ આઘાત પામ્યા.

Verse 17

तन्नूनं मम भग्नौ च बाहू तेन दुरात्मना । येन चोपहृतं देवास्तन्ममाख्यातु मर्हथ

નિશ્ચયે તે દુષ્ટાત્માએ મારા બંને બાહુ ભાંગી નાખ્યા છે અને દેવોને પણ પીડિત કર્યા છે. આ કોણે કર્યું તે મને કહો—તમારે જણાવવું યોગ્ય છે।

Verse 18

देवा ऊचुः । योऽसौ वज्रांगतनयस्त्वया दत्तवरः प्रभो । भृशं विप्रकृतास्तेन तत्त्वं जानासि तत्त्वतः

દેવોએ કહ્યું—હે પ્રભો! તે વજ્રાંગનો પુત્ર છે, જેને તમે વર આપ્યો હતો. તેના દ્વારા અમે અત્યંત પીડિત થયા છીએ; છતાં તમે તત્ત્વને તત્ત્વતઃ જાણો છો।

Verse 19

यत्तन्महीसमुद्रस्य तटं शार्विकतीर्थकम् । तदाक्रम्य कृतं तेन मरुभूमिसमं प्रभोः

હે પ્રભો! મહાસમુદ્રના કિનારે આવેલું ‘શાર્વિક તીર્થ’ તેણે પગથી દબાવીને રણભૂમિ સમાન કરી નાખ્યું છે।

Verse 20

ऋद्धयः सर्वदेवानां गृहीतास्तेन सर्वतः । महाभूतस्वरूपेण स एव च जगत्पतिः

તેણે સર્વ દિશાઓથી સર્વ દેવોની ઋદ્ધિ-સમૃદ્ધિ હરી લીધી છે; મહાભૂતનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને તે જ જગત્પતિ બની બેઠો છે।

Verse 21

चंद्रसूर्यौ ग्रहास्तारा यच्चान्यद्देवपक्षतः । तच्च सर्वं निराकृत्य स्थापितो दैत्यपक्षकः

ચંદ્ર-સૂર્ય, ગ્રહ-તારા અને દેવપક્ષનું જે કંઈ હતું તે બધું તેણે નકારીને હટાવી દીધું; અને દૈત્યપક્ષનું પ્રભુત્વ સ્થાપ્યું।

Verse 22

वयं च विधृता स्तेन बहूपहसितास्तथा । प्रसादान्मुक्ताश्च कथंचिदिव कष्टतः

અમે પણ તેના દ્વારા પકડાયા અને વારંવાર ઉપહાસિત થયા; માત્ર તમારા પ્રસાદથી જ અમે કાંઈક રીતે, ભારે કષ્ટથી, મુક્ત થયા।

Verse 23

तद्वयं शरणं प्राप्ताः पीडिताः क्षुत्तृषार्दिताः । धर्मरक्षा कराश्चेति संचिंत्य त्रातुमर्हसि

અતએવ અમે શરણમાં આવ્યા છીએ—પીડિત, ભૂખ-તરસથી વ્યાકુળ. તમે ધર્મરક્ષક છો એમ વિચારી, અમને બચાવવું તમને યોગ્ય છે।

Verse 24

इत्युक्तः स्वात्मभूर्देवः सुरैर्दैत्यविचेष्टितम् । सुरानुवाच भगवानतः संचिंत्य तत्त्वतः

દેવોએ દૈત્યોના અત્યાચારનું નિવેદન કર્યું; ત્યારે સ્વયંભૂ ભગવાન બ્રહ્મદેવે તત્ત્વતઃ વિચાર કરીને દેવોને કહ્યું।

Verse 25

अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः । यस्य वध्यश्च नाद्यापि स जातो भगवान्पुनः

તારક દૈત્ય સર્વ દેવ-અસુરો માટે અવધ્ય છે; છતાં ભગવાન ફરી પ્રગટ થયા છે—જે તેના વધ માટે નિયત છે, ભલે તે વધ આજ સુધી થયો નથી।

Verse 26

मया च वरदानेन च्छन्दयित्वा निवारितः

અને મેં વરદાન આપી તેને સંતોષીને રોકી રાખ્યો।

Verse 27

तपसा स हिदीप्तोऽभूत्त्रैलोक्यदहनात्मकः । स च वव्रे वधं दैत्यः शिशतः सप्तवासरात्

તપસ્યાથી તે પ્રજ્વલિત થયો, ત્રિલોક દહન કરવાની શક્તિ ધરાવતો બન્યો. તે દૈત્યે વર માગ્યો કે સાત દિવસના શિશુના હાથે જ મારો વધ થવો જોઈએ.

Verse 28

स च सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति । तारकस्य च वीरस्य वधकर्ता भविष्यति

અને તે સાત દિવસનો બાલક શંકરથી ઉત્પન્ન થઈ અગ્રગણ્ય બનશે; તે જ વીરસ્વરૂપ તારકનો વધ કરનાર થશે.

Verse 29

सतीनामा तु या देवी विनष्टा दक्षहेलया । सा भविष्यति कल्याणी हिमाचलशरीरजा

દક્ષના અપમાનથી વિનષ્ટ થયેલી સતીઅનામા દેવી ફરી કલ્યાણી રૂપે હિમાચલની પુત્રી બની જન્મ લેશે.

Verse 30

शंकरस्य च तस्याश्च यत्नः कार्यः समागमे । अहमप्यस्य कार्यस्य शेषं कर्ता न संशयः

શંકર અને તેણીના સમાગમ માટે નિશ્ચયે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. અને આ કાર્યનો બાકી ભાગ હું પણ પૂર્ણ કરીશ—એમાં શંકા નથી.

Verse 31

इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कलयोनिना । जग्मुर्मेरुं प्रणम्येशं मर्करूपेण संवृताः

યુગોના આદિસ્રોત સ્વયં બ્રહ્માએ એમ કહ્યે પછી દેવતાઓ મેરુ પર્વત તરફ ગયા. ઈશ્વરને પ્રણામ કરીને તેઓ વાનરરૂપે ઢંકાઈ ગુપ્ત રીતે આગળ વધ્યા.

Verse 32

ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः । निशां सस्मार भगवान्स्वां तनुं पूर्वसंभवाम्

દેવતાઓ ગયા પછી લોકપિતામહ ભગવાન બ્રહ્માએ પૂર્વકાળે ઉત્પન્ન થયેલી પોતાની જ તનુ—દેવી રાત્રિ—નું સ્મરણ કર્યું।

Verse 33

ततो भगवती रात्रिरुपतस्थे पितामहम् । तां विविक्ते समालोक्य तथोवाच विभावरीम्

પછી ભગવતી દેવી રાત્રિ પિતામહ પાસે ઉપસ્થિત થઈ. તેને એકાંતમાં જોઈ બ્રહ્માએ વિભાવરીને આ રીતે કહ્યું।

Verse 34

विभावरि महाकार्यं विबुधानामुपस्थितम् । तत्कर्तव्यं त्वया देवि श्रृणु कार्यस्य निश्चयम्

હે વિભાવરી! દેવતાઓનું એક મહાકાર્ય ઉપસ્થિત થયું છે. હે દેવી, તે તારે જ કરવાનું છે—આ કાર્યનો નિશ્ચય સાંભળ।

Verse 35

तारकोनाम दैत्येंद्रः सुरकेतुरनिर्ज्जितः । तस्याभावाय भगवाञ्जनयिष्यति यं शिवः

તારક નામનો એક દૈત્યેન્દ્ર છે, દેવશત્રુઓનો ધ્વજ, અજેય. તેના વિનાશ માટે ભગવાન શિવ એક (પુત્ર) ઉત્પન્ન કરશે।

Verse 36

सुतः स भविता तस्य तारकस्यांतकारकः । अहं त्वादौ यदा जातस्तदापश्यं पुरःस्थितम्

એ પુત્ર તારકના અંતનું કારણ બનશે. અને હું જ્યારે આદિમાં જન્મ્યો, ત્યારે (તે પ્રભુને) મારા સમક્ષ સ્થિત જોયા હતા।

Verse 37

अर्धनारीश्वरं देवं व्याप्य विश्वमवस्थितम् । दृष्ट्वा तमब्रुवं देवं भजस्वेति च भक्तितः

મેં વિશ્વમાં વ્યાપી અને તેમાં સ્થિત ભગવાન અર્ધનારીશ્વરનું દર્શન કર્યું. તે પ્રભુને જોઈ ભક્તિભાવથી મેં કહ્યું—“તેમનું જ ભજન કરો.”

Verse 38

ततो नारी पृथग्जाता पुरुषश्च तथा पृथक् । तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने स्मृताः

પછી નારી અલગ રીતે ઉત્પન્ન થઈ અને પુરુષ પણ તેમ જ અલગ ઉત્પન્ન થયો. અને ત્રિલોકની સર્વ સ્ત્રીઓ તેણીના અંશમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તરીકે સ્મૃત છે.

Verse 39

एकादश च रुद्राश्च पुरुषास्तस्य चांशजाः । तां नारीमहामालोक्य पुत्रं दक्षमथा ब्रवम्

અને એકાદશ રુદ્રો તથા અન્ય પુરુષગણ તેના અંશમાંથી ઉત્પન્ન થયા. તે મહાન નારીને જોઈને મેં મારા પુત્ર દક્ષને કહ્યું.

Verse 40

भजस्व पुत्रीं जगती ममापि च तवापि च । पुंदुःखनकात्त्रात्री पुत्री ते भाविनी त्वियम्

હે જગત્પતિ! આ પુત્રીને ભક્તિપૂર્વક માન આપી પોષો; તે મારી પણ છે અને તમારી પણ. તે તમારી પુત્રી બનશે અને દેહધારી જીવોના દુઃખ-તાપમાંથી તારણારી થશે.

Verse 41

एवमुक्तो मया दक्षः पुत्रीत्वे परि कल्पिताम् । रुद्राय दत्तवान्भक्त्या नाम दत्त्वा सतीति यत्

મારા આમ કહેતાં દક્ષે તેણીને પુત્રીરૂપે સ્વીકારી. પછી ભક્તિપૂર્વક તેણીને રુદ્રને અર્પણ કરી અને તેણીને ‘સતી’ નામ આપ્યું.

Verse 42

ततः काले चं कस्मिंश्चिदवमेने च तां पिता । मुमूर्षुः पापसंकल्पो दुरात्मा कुलकज्जलः

પછી કોઈ સમયએ તેના પિતાએ તેનું અપમાન કર્યું. પાપસંકલ્પવાળો, દુષ્ટચિત્ત અને કુળને કલંકિત કરનાર—તે તિરસ્કારથી વર્ત્યો.

Verse 43

ये रुद्रं नैव मन्यंते ते स्फुटं कुलकज्जलाः । पिशाचास्ते दुरात्मानो भवंति ब्रह्मराक्षसाः

જે રુદ્રને માનતા નથી, તેઓ સ્પષ્ટ રીતે કુળના કલંક છે. એવા દુષ્ટાત્માઓ પિશાચ બનીને પછી બ્રહ્મરાક્ષસ થાય છે.

Verse 44

अवमानेन तस्यापि यथा देवी जहौ तनुम् । यथा यज्ञः स च ध्वस्तो भवेन विदितं हि ते

તેના અપમાનથી દેવી જેમ દેહ ત્યજી ગઈ, તેમ તે યજ્ઞ પણ ભવ (શિવ) દ્વારા ધ્વસ્ત થયો—આ તને જાણીતું જ છે.

Verse 45

अधुना हिमशैलस्य भवित्री दुहिता च सा । महेश्वरं पतिं सा च पुनः प्राप्स्यति निश्चितम्

હવે તે હિમાલયની પુત્રી બનશે, અને તે નિશ્ચિતપણે ફરી મહેશ્વરને પતિરૂપે પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 46

तदिदं च त्वया कार्यं मेनागर्भे प्रविश्य च । तस्याश्छविं कुरु कृष्णां यथा काली भवेत्तु सा

અતએવ તારે આ કરવું—મેના ના ગર્ભમાં પ્રવેશ કરીને તેની કાંતિને કૃષ્ણ (શ્યામ) કર, જેથી તે કાળી બને.

Verse 47

यदा रुद्रोपहसिता तपस्तप्स्यति सा महत् । समाप्तनियमा देवी यदा चोग्रा भविष्यति

જ્યારે રુદ્ર વિષયક ઉપહાસથી પ્રેરિત થઈ તે મહાદેવી મહાન તપ આરંભે છે—અને જ્યારે દેવી પોતાના વ્રત-નિયમો પૂર્ણ કરીને ઉગ્ર સંકલ્પવાળી બને છે…

Verse 48

स्वयमेव यदा रूपं सुगौरं प्रतिपत्स्यते । विरहेण हरश्चास्या मत्वा शून्यं जगत्त्रयम्

જ્યારે તે સ્વયં અતિ ગૌર, પરમ સુંદર રૂપ ફરી પ્રાપ્ત કરે છે, ત્યારે તેના વિરહથી હર પણ ત્રિલોકને શૂન્ય સમાન માને છે।

Verse 49

तस्यैव हिमशैलस्य कंदरे सिद्धसेविते । प्रतीक्षमाणस्तां देवीमुग्रं संतप्स्यते तपः

એ જ હિમશૈલની સિદ્ધ-સેવિત ગુફામાં દેવીની પ્રતીક્ષા કરતાં તે ઉગ્ર તપ કરશે।

Verse 50

तयोः सुतप्ततपसोर्भविता यो महान्सुतः । भविष्यति स दैत्यस्य तारकस्य निवारकः

તે બંનેના અત્યંત તપ્ત તપથી એક મહાન પુત્ર જન્મશે; તે જ દૈત્ય તારકનો નિવારક અને સંહારક બનશે।

Verse 51

तपसो हि विना नास्ति सिद्धिः कुत्रापि शोभने । सर्वासां कर्मसिद्धीनां मूलं हि तप उच्यते

હે શુભે! તપ વિના ક્યાંય સિદ્ધિ નથી; સર્વ કર્મસિદ્ધિઓનું મૂળ તપ જ કહેવાય છે।

Verse 52

त्वयापि दानवो देवि देहनिर्गतया तदा । चंडमुंडपुरोगाश्च हंतव्या लोकदुर्जयाः

હે દેવી, ત્યારે તું પણ દેહમાંથી પ્રગટ થઈ, ચંડ-મુંડના આગેવાન એવા, લોકોથી પણ અજેય દાનવોનો સંહાર કરવો.

Verse 53

यस्माच्चंडं च मुंडं च त्वं देवि निहनिष्यसि । चामुंडेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि

હે દેવી, કારણ કે તું ચંડ અને મુંડ—બન્નેનો સંહાર કરશે, તેથી લોકમાં તું ‘ચામુંડા’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 54

ततस्त्वां वरदे देवी लोकः संपूजयिष्यति । भेदेर्बहुविधाकारैः सर्वगां कामसाधनीम्

ત્યારબાદ, વરદાયિની દેવી, લોક તારી સંપૂર્ણ પૂજા કરશે—અनेक ભિન્ન ભિન્ન રૂપોમાં—સર્વત્ર વ્યાપ્ત અને ઇચ્છા-સિદ્ધિ કરનારિ તરીકે.

Verse 55

ओंकारवक्त्रां गायत्रीं त्वामर्चंति द्विजोत्तमाः । ऊर्जितां बलदां पापि राजानः सुमहाबलाः

દ્વિજોત્તમો તને ઓંકાર-મુખી ગાયત્રી રૂપે અર્ચે છે; અને સुमહાબલ રાજાઓ તને તેજસ્વિની, બલદાયિની, પાપનાશિની રૂપે પૂજે છે.

Verse 56

वैश्याश्च भूतिमित्येव शिवां शूद्रास्तथा शुभे । क्षांतिर्मुनीनामक्षोभ्या दया नियमिनामपि

વૈશ્યો તને ‘ભૂતિ’ (સમૃદ્ધિ) કહીને પૂજે છે, અને શૂદ્રો તને ‘શિવા’ કહીને, હે શુભે; તું મુનિઓની અક્ષોભ્ય ક્ષમા છે અને નિયમપાલકોની દયા પણ છે.

Verse 57

त्वं महोपाय सन्दोहा नीतिर्नयविसर्पिणाम् । परिस्थितिस्त्वमर्थानां त्वमहो प्राणिका मता

તમે મહાઉપાયોના ભંડાર છો, નીતિ-નયમાં નિપુણોની માર્ગદર્શિકા છો. કાર્યોની યોગ્ય વ્યવસ્થા તમે જ—અને પ્રાણીઓમાં તમે જ પ્રાણશક્તિ તરીકે માન્ય છો.

Verse 58

त्वं युक्तिः सर्वभूतानां त्वं गतिः सर्वदेहिनाम् । रतिस्त्वं रतिचित्तानां प्रीतिस्त्वं हृद्यदर्शिनाम्

તમે સર્વ ભૂતોની યુક્તિ છો, સર્વ દેહધારીઓની ગતિ અને શરણ છો. રતિચિત્તવાળાઓ માટે તમે જ રતિ, અને હૃદ્યને દર્શન કરનારાઓ માટે તમે જ પ્રીતિ.

Verse 59

त्वं कांतिः शुभरूपाणां त्वं शांति शुभकर्मिणाम् । त्वं भ्रांतिर्मूढचित्तानां त्वं फलं क्रतुयाजिनाम्

તમે શુભરૂપવાળાઓની કાંતિ છો, શુભકર્મીઓની શાંતિ છો. મૂઢચિત્તોની ભ્રાંતિ પણ તમે જ, અને ક્રતુયાજકોને મળતું ફળ પણ તમે જ.

Verse 60

जलधीनां महावेला त्वं च लीला विलासिनाम् । संभूतिस्त्वं पदार्थानां स्थितिस्त्वं लोकपालिनी

તમે સમુદ્રોની મહાવેલા (મહાતટ) છો, અને લીલાવિલાસીઓની લીલા-આનંદ છો. સર્વ પદાર્થોની સંભૂતિ તમે જ, અને તેમની સ્થિતિ પણ તમે જ—હે લોકપાલિની.

Verse 61

त्वं कालरात्रिर्निःशेष भुवनावलिनाशिनी । प्रियकंठग्रहानन्ददायिनी त्वं विभावरी

તમે કાલરાત્રિ છો, જે નિઃશેષ ભુવનપરંપરાનો નાશ કરનાર શક્તિ છો. પ્રિયના કણ્ઠ-આલિંગનથી આનંદ આપનાર તમે જ—હે વિભાવરી, તેજસ્વી રાત્રિ.

Verse 62

प्रसीद प्रणतानस्मान्सौम्यदृष्ट्या विलोकय

પ્રસન્ન થાઓ; પ્રણામ કરનાર અમને તમારી સૌમ્ય, મંગલમય દૃષ્ટિથી નિહાળો।

Verse 63

इति स्तुवंतो ये देवि पूजयिष्यंति त्वां शुभे । ते सर्वकामानाप्स्यंति नियता नात्र संशयः

હે દેવી, હે શુભે! જે આ રીતે સ્તુતિ કરીને તારી પૂજા કરશે, તે નિશ્ચયે સર્વ ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરશે; તેમાં સંશય નથી।

Verse 64

इत्युक्ता तु निशादेवी तथेत्युक्त्वा कृताञ्जलिः । जगाम त्वरिता पूर्वं गृहं हिमगिरेर्महत्

આ રીતે કહ્યા પછી નિશાદેવીએ ‘તથાસ્તુ’ કહી હાથ જોડ્યા અને ઝડપથી પહેલાં હિમગિરિના મહાન ગૃહ તરફ ગઈ।

Verse 65

तत्राऽसीनां महाहर्म्ये रत्नभित्तिसमाश्रये । ददर्श मेनामापांडुच्छविवक्त्रसरोरुहाम्

ત્યાં તેણે મહાહર્મ્યમાં રત્નભિત્તિનો આધાર લઈને બેઠેલી મેના જોઈ—તેનું કમલમુખ ફિક્કી છતાં તેજસ્વી કાંતિથી ઝળહળતું હતું।

Verse 66

किंचिच्छयाममुखोदग्रस्तनभागावनामिताम् । महौषधिगणबद्धमंत्रराजनिषेविताम्

તેનું મુખ થોડું શ્યામલ હતું અને સ્તનભારની પૂર્ણતાથી તે થોડું નમેલી હતી; મહૌષધિઓના સમૂહથી તેની સેવા થતી હતી અને પ્રબળ મંત્રરાજોનું જપ ચાલતું હતું।

Verse 67

ततः किंचित्प्रमिलिते मेनानेत्रांबुजद्वये । आविवेशमुखं रात्रिर्ब्रह्मणो वचनात्तदा

પછી મેના દેવીનાં બે કમળસમાન નેત્રો થોડાં મીંચાયા ત્યારે, બ્રહ્માના વચન અનુસાર તે ક્ષણે રાત્રિ તેના મુખમાં પ્રવેશી।

Verse 68

जन्मदाया जगन्मातुः क्रमेण जठरांतरम् । अरंजयच्छविं देव्या गुहमातुर्विभावरी

જગન્માતાની જન્મદાત્રી થવા માટે વિભાવરી ક્રમે ગર્ભમાં પ્રવેશી અને તે દેવી—ગુહની ભાવિ માતા—ની કાંતિ તથા તેજને વધુ ઉજ્જ્વળ બનાવ્યું।

Verse 69

ततो जगन्मं गलदा मेना हिमगिरेः प्रिया । ब्राह्मे मुहूर्ते सुभगे प्रासूयत शुभाननाम्

પછી જગતનું મંગળ કરનારી, હિમગિરિની પ્રિયા મેના દેવી એ શુભ બ્રાહ્મમુહૂર્તે સુંદર મુખવાળી કન્યાને જન્મ આપ્યો।

Verse 70

तस्यां तु जायमानायां जंतवः स्थाणुजंगमाः । अभवन्सुखिनः सर्वे सर्वलोकनिवासिनः

તે જન્મ લેતી વખતે સ્થાવર-જંગમ સર્વ પ્રાણીઓ સુખી થયા; ખરેખર સર્વ લોકના નિવાસીઓ સૌ ક్షેમથી પરિપૂર્ણ થયા।

Verse 71

अभवत्क्रूरसत्त्वानां चेतः शांतं च देहिनाम् । ज्योतिषामपि तेजस्त्वमभवत्सुतरां तदा

ત્યારે ક્રૂર પ્રાણીઓનાં ચિત્ત પણ શાંત બન્યાં અને દેહધારી સૌમાં પ્રશાંતિ વ્યાપી; તે સમયે જ્યોતિઓનું તેજ પણ અત્યંત વધ્યું।

Verse 72

वनाश्रिताश्चौषधयः स्वादवंति फलानि च । गंधवंति च माल्यानि विमलं च नभोऽभवत्

વનમાં ઉગેલી ઔષધિઓ વધુ ગુણવંતી બની, ફળો અતિમધુર થયા. માળાઓ વધુ સુગંધિત થઈ, અને આકાશ નિર્મળ તથા નિષ્કલંક બન્યું।

Verse 73

मारुतश्च सुखस्पर्शो दिशश्च सुमनोहराः । विस्मृता नि च शास्त्राणि प्रादुर्भावं प्रपेदिरे

પવનનો સ્પર્શ સુખદ થયો અને દિશાઓ અતિમનોહર લાગી. ભૂલાઈ ગયેલા શાસ્ત્રો પણ ફરી પ્રગટ થઈ પ્રકાશમાં આવ્યા।

Verse 74

प्रभावस्तीर्थमुख्यानां तदा पुण्यतमोऽभवत् । सत्ये धर्मे चाध्ययने यज्ञे दाने तपस्यपि

ત્યારે મુખ્ય તીર્થોનો પ્રભાવ પરમ પુણ્યદાયક થયો. સત્ય, ધર્મ, સ્વાધ્યાય, યજ્ઞ, દાન અને તપસ્યા—આ બધામાં પણ પુણ્યની મહાવૃદ્ધિ થઈ।

Verse 75

सर्वेषामभवच्छ्रद्धा जन्मकाले गुहारणेः । अंतरिक्षेमराश्चापि प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः

ગુહારણે (સ્કંદ)ના જન્મકાળે સૌના હૃદયમાં શ્રદ્ધા જાગી. અંતરિક્ષસ્થ દેવગણ પણ હર્ષથી પ્રફુલ્લ નેત્રોવાળા બની આનંદિત થયા।

Verse 76

हरिब्रह्ममहेंद्रार्कवायुवह्निपुरोगमाः । पुष्पवृष्टिं प्रमुमुचुस्तस्मिन्मेनागृहे शुभे

હરી, બ્રહ્મા, મહેન્દ્ર, સૂર્ય, વાયુ અને અગ્નિ આગળ રહી દેવગણોએ મેના દેવીના તે શુભ ગૃહ પર પુષ્પવર્ષા કરી।

Verse 77

मेरुप्रभृतयश्चापि मूर्तिमंतो महानगाः । तस्मिन्महोत्सवे प्राप्ता वीरकांस्योपशोभिताः

મેરુ વગેરે મહાન પર્વતો પણ જાણે મૂર્તિમાન બની તે મહોત્સવમાં આવ્યા અને વીરોચિત કાંસ્ય-દીપ્તિ અલંકારોથી શોભિત હતા.

Verse 78

सागराः सरितश्चैव समाजग्मुश्च सर्वशः

બધી દિશાઓમાંથી સમુદ્રો અને નદીઓ પણ ત્યાં એકત્ર થયા.

Verse 79

हिमशैलोऽभवल्लोके तदा सर्वैश्चराचरैः । सेव्यश्चाप्यभिगम्यश्च पूजनीयश्च भारत

હે ભારત! તે સમયે લોકમાં હિમાલય સર્વ ચરાચર જીવો માટે સેવનીય, અભિગમ્ય અને પૂજનીય બની ગયો.

Verse 80

अनुभूयोत्सवं ते च जग्मुः स्वानालयांस्तदा

તે પવિત્ર ઉત્સવનો અનુભવ કરીને તેઓ પછી પોતાના પોતાના ધામોમાં પ્રસ્થાન કર્યા.