Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

त्वमपः प्रथमं सृष्ट्वा तासु वीर्यमवासृजः । तदण्डमभवद्धैमं यस्मिल्लोकाश्चराचराः

Transliteration

tvamapaḥ prathamaṃ sṛṣṭvā tāsu vīryamavāsṛjaḥ | tadaṇḍamabhavaddhaimaṃ yasmillokāścarācarāḥ

Translation

તમે પ્રથમ જળની સૃષ્ટિ કરી અને તેમાં તમારું તેજ/વીર્ય પ્રવેશાવ્યું. તેથી સુવર્ણમય બ્રહ્માંડ ઉત્પન્ન થયું, જેમાં ચર-અચર સર્વ લોકો સ્થિત છે.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम — 'you'

• अपः: the waters
• अपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ap (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (बहुवचन-प्रयोग), द्वितीया (2nd), बहुवचन — 'waters'

• प्रथमम्: first
• प्रथमम्: Sambandha (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: prathama (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रमवाचक क्रियाविशेषण) — 'first(ly)'

• सृष्ट्वा: having created
• सृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √sṛj (सृज्)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having created'

• तासु: in them
• तासु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन — 'in them' (in those waters)

• वीर्यम्: seed/potency
• वीर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vīrya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — 'seed/potency'

• अवासृजः: you released
• अवासृजः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ava-√sṛj (सृज्)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — 'you released/let fall'

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — 'that'

• अण्डम्: egg
• अण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: aṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — 'egg (cosmic egg)'

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √bhū (भू)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — 'became'

• धैमम्: golden
• धैमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dhaima (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — 'golden'

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — 'in which'

• लोकाः: worlds
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: loka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — 'worlds'

• चराचराः: moving and unmoving
• चराचराः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: cara (प्रातिपदिक) + acara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (चराः च अचराः च) — 'moving and unmoving'

Speaker

Devas (collective stuti)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Āpaḥ (primordial waters) as archetypal tīrtha

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A cosmic vision: dark-blue primordial waters, a radiant golden egg emerging as divine potency enters the waters; within the egg, faint silhouettes of worlds and beings moving and unmoving.

Characters & Entities

• Brahmā
• Āpaḥ (primeval waters)
• Hiraṇyāṇḍa (golden cosmic egg) (concept)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation is portrayed as sacred emergence from divine potency; the cosmos is held within an ordered, purposeful origin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse is cosmological rather than geographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a doctrinal description used within a hymn of praise.