Adhyaya 47

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एतद्भविष्यं श्रुत्वाहं व्यासस्य शिवनंदन । आश्चर्यभाजनं जातस्तीर्थानि कथयाधुना

અગસ્ત્ય બોલ્યા—હે શિવનંદન! વ્યાસ વિષયક આ વર્ણન સાંભળી હું આશ્ચર્યમાં પડી ગયો છું; હવે કૃપા કરીને તીર્થોનું વર્ણન કરો।

Verse 2

आनंदकानने यानि यत्र संति षडानन । तानि लिंगस्वरूपाणि समाचक्ष्व ममाग्रतः

હે ષડાનન! આનંદકાનનમાં જ્યાં જ્યાં જે જે પવિત્ર પ્રાકટ્યો છે, તે સર્વને લિંગસ્વરૂપ રૂપે મારા સમક્ષ સ્પષ્ટ કરીને કહો।

Verse 3

स्कंद उवाच । अयमेव हि वै प्रश्नो देव्यै देवेन भोस्तदा । यादृशः कथितो वच्मि तादृशं शृणु कुंभज

સ્કંદે કહ્યું—આ જ પ્રશ્ન એક વખત દેવીએ દેવને પૂછ્યો હતો; ત્યારે જેમ કહેવામાં આવ્યું હતું તેમ જ હું કહું છું—હે કુંભજ (અગસ્ત્ય), સાંભળો।

Verse 4

देव्युवाच । यानि यानि हि तीर्थानि यत्रयत्र महेश्वर । तानि तानीह मे काश्यां तत्रतत्र वद प्रभो

દેવીએ કહ્યું—હે મહેશ્વર! જ્યાં જ્યાં જે જે તીર્થો છે, તે જ તીર્થો મારી કાશીમાં ક્યાં ક્યાં છે, હે પ્રભુ, કહો।

Verse 5

देवदेव उवाच । शृणु देवि विशालाक्षि तीर्थं लिंगमुदाहृतम् । जलाशयेपि तीर्थाख्या जाता मूर्ति परिग्रहात्

દેવદેવએ કહ્યું—હે વિશાલાક્ષિ દેવી, સાંભળો; તીર્થને લિંગ કહેવામાં આવ્યું છે. માત્ર જળાશય પણ, જ્યારે દિવ્ય મૂર્તિનું અધિષ્ઠાન સ્વીકારી પવિત્ર બને, ત્યારે ‘તીર્થ’ નામે પ્રસિદ્ધ થાય છે।

Verse 6

मूर्तयो ब्रह्मविष्ण्वर्कशिवविघ्नेश्वरादिकाः । लिंगं शैवमिति ख्यातं यत्रैतत्तीर्थमेव तत्

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, અર્ક (સૂર્ય), શિવ, વિઘ્નેશ્વર વગેરેની જે જે દિવ્ય મૂર્તિઓ છે—જ્યાં આ ‘શૈવ લિંગ’ તરીકે ખ્યાત હોય, તે જ સ્થાન ખરેખર તીર્થ છે।

Verse 7

वाराणस्यां महादेवः प्रथमं तीर्थमुच्यते । तदुत्तरे महाकूपः सारस्वतपदप्रदः

વારાણસીમાં ‘મહાદેવ’ નામનું તીર્થ સર્વપ્રથમ કહેવાય છે. તેના ઉત્તર તરફ ‘મહાકૂપ’ છે, જે સરસ્વતીપદ—વિદ્યા અને વાણીની સિદ્ધિ—અર્પે છે.

Verse 8

क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागे तद्दृष्टं पशुपाशहृत् । तत्पश्चाद्विग्रहवती पूज्या वाराणसी नरैः

ક્ષેત્રના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ‘પશુપાશહૃત્’ નામનું પાવન દર્શન છે, જે જીવોના બંધન હરે છે. ત્યાર પછી ‘વિગ્રહવતી’ દેવી પૂજ્ય છે; આ રીતે વારાણસીની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 9

सा पूजिता प्रयत्नेन सुखवस्तिप्रदा सदा । महादेवस्य पूर्वेण गोप्रेक्षं लिंगमुत्तमम्

વિગ્રહવતીને પ્રયત્નપૂર્વક પૂજવાથી તે સદા સુખદ નિવાસ અને કલ્યાણ આપે છે. મહાદેવના પૂર્વમાં ‘ગોપ્રેક્ષ’ નામનું ઉત્તમ લિંગ છે.

Verse 10

तद्दर्शनाद्भवेत्सम्यग्गोदानजनितं फलम् । गोलोकात्प्रेषिता गावः पूर्वं यच्छंभुना स्वयम्

તે ગોપ્રેક્ષના માત્ર દર્શનથી ગોદાનથી ઉત્પન્ન પુણ્યફળ સંપૂર્ણ રીતે પ્રાપ્ત થાય છે. કારણ કે પ્રાચીન કાળે સ્વયં શંભુએ ગોલોકમાંથી ગાયો મોકલેલી હતી.

Verse 11

वाराणसीं समायाता गोप्रेक्षं तत्ततः स्नृतम् । गोप्रेक्षाद्दक्षिणेभागे दधीचीश्वरसंज्ञितम्

વારાણસીમાં આવીને તે લિંગ ‘ગોપ્રેક્ષ’ નામે સ્મરાય છે. ગોપ્રેક્ષના દક્ષિણ ભાગમાં ‘દધીચીશ્વર’ નામનું લિંગ છે.

Verse 12

तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां फलं यज्ञसमुद्भवम् । अत्रीश्वरं तु तत्प्राच्यां मधुकैटभपूजितम्

તે (દધીચીશ્વર) ના દર્શનથી મનુષ્યોને યજ્ઞજન્ય ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. તેના પૂર્વમાં મધુ અને કૈટભ દ્વારા પણ પૂજિત અત્રીશ્વર સ્થિત છે.

Verse 13

लिंगं दृष्ट्वा प्रयत्नेन वैष्णवं पदमृच्छति । गोप्रेक्षात्पूर्वदिग्भागे लिंगं वै विज्वरं स्मृतम्

તે લિંગનું પ્રયત્નપૂર્વક દર્શન કરવાથી ભક્ત વૈષ્ણવ પદ (વિષ્ણુધામ) પ્રાપ્ત કરે છે. ગોપ્રેક્ષા થી પૂર્વ દિશામાં ‘વિજ્વર’ નામનું લિંગ પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 14

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात् । प्राच्यां वेदेश्वरस्तस्य चतुर्वेदफलप्रदः

તે (વિજ્વર-લિંગ) ની સંપૂર્ણ પૂજાથી મર્ત્ય ક્ષણમાં જ જ્વરમુક્ત બને છે. તેના પૂર્વમાં વેદેશ્વર છે, જે ચતુર્વેદનું ફળ આપે છે.

Verse 15

वेदेश्वरादुदीच्यां तु क्षेत्रज्ञश्चादिकेशवः । दृष्टं त्रिभुवनं सर्वं तस्य संदर्शनाद्ध्रुवम्

વેદેશ્વરના ઉત્તર તરફ ક્ષેત્રજ્ઞ તથા આદિકેશવ છે. તેમના શુભ દર્શનથી નિશ્ચયે સર્વ ત્રિભુવનનું દર્શન થાય છે.

Verse 16

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्याम जायतेनघः । चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण चतुर्मुखम्

સંગમેશ્વરનું દર્શન કરીને પછી તેના પૂર્વમાં જવાથી મનુષ્ય નિષ્પાપ બને છે. ત્યાં ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા) ની વિધિ અનુસાર, અને તેનાથી પણ પૂર્વમાં ‘ચતુર્મુખ’ નામનું સ્થાન છે.

Verse 17

प्रयागसंज्ञकम लिंगमर्चितम ब्रह्मलोकदम् । तत्र शांतिकरी गौरी पूजिता शांतिकृद्भवेत्

‘પ્રયાગ’ નામના લિંગની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવાથી બ્રહ્મલોકની પ્રાપ્તિ થાય છે. ત્યાં શાંતિકરી ગૌરીની આરાધના કરવાથી તે શાંતિ અને પ્રશમન આપે છે.

Verse 18

वरणायास्तटे पूर्वे पूज्यं कुंतीश्वरं नृभिः । तत्पूजनात्प्रजायंते पुत्रा निजकुलोज्ज्वलाः

વરાણા નદીના પૂર્વ કાંઠે મનુષ્યોએ કુંતીશ્વરની પૂજા કરવી જોઈએ. તેમની પૂજાથી પોતાના કુળને ઉજ્જ્વળ કરનારા પુત્રો જન્મે છે.

Verse 19

कुंतीश्वरादुत्तरतस्तीर्थं वै कापिलो ह्रदः । तत्र वै स्नानमात्रेण वृषभध्वजपूजनात्

કુંતીશ્વરના ઉત્તર તરફ ‘કાપિલ હ્રદ’ નામનું તીર્થ છે. ત્યાં માત્ર સ્નાનથી અને વૃષભધ્વજ (શિવ)ની પૂજાથી પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 20

राजसूयस्य यज्ञस्य फलं त्वविकलं भवेत् । रोरवादिषु ये केचित्पितरः कोटिसंमिताः

ત્યાં રાજસૂય યજ્ઞનું પૂર્ણ અને અવિકલ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. અને રોરવ વગેરે નરકોમાં રહેલા કરોડોની સંખ્યાવાળા પિતૃઓ…

Verse 21

तत्र श्राद्धे कृते पुत्रैः पितृलोकं प्रयांति ते । आनुसूयेश्वरं लिंगं गोप्रेक्षादुत्तरे मुने

ત્યાં પુત્રો દ્વારા શ્રાદ્ધ કરવાથી તે પિતૃઓ પિતૃલોકમાં જાય છે. હે મુને, ગો-પ્રેક્ષા ના ઉત્તર તરફ ‘આનુસૂયેશ્વર’ નામનું લિંગ સ્થાપિત છે.

Verse 22

तद्दर्शनाद्भवेत्स्त्रीणां पातिव्रत्य फलं स्फुटम् । तल्लिंगपूर्वदिग्भागे पूज्यः सिद्धिविनायकः

તે (આનુસૂયેશ્વર)નું માત્ર દર્શન કરવાથી સ્ત્રીઓને પાતિવ્રત્યનું સ્પષ્ટ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. તે લિંગના પૂર્વ ભાગે સિદ્ધિવિનાયકની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 23

यां सिद्धिं यः समीहेत स तामाप्नोति तन्नतेः । हिरण्यकशिपोर्लिंगं गणेशात्पश्चिमे ततः

જે જે સિદ્ધિ ઇચ્છે છે, તે ત્યાં (સિદ્ધિવિનાયકને) નમસ્કાર કરીને તે પ્રાપ્ત કરે છે. તે ગણેશના પશ્ચિમે હિરણ્યકશિપુનું લિંગ સ્થિત છે.

Verse 24

हिरण्यकूपस्तत्रास्ति हिरण्याश्वसमृद्धिकृत्

ત્યાં ‘હિરણ્યકૂપ’ નામનો કૂવો છે, જે સોનું અને અશ્વોની સમૃદ્ધિ આપે છે.

Verse 25

मुंडासुरेश्वरं लिंगं तत्प्रतीच्यां च सिद्धिदम् । अभीष्टदं तु नैरृत्यां गोप्रेक्षाद्वृषभेश्वरम्

પશ્ચિમમાં મુંડાસુરેશ્વર નામનું લિંગ છે, જે સિદ્ધિ આપે છે. ગો-પ્રેક્ષા ના નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) માં વૃષભેશ્વર છે, જે અભીષ્ટ ફળ આપે છે.

Verse 26

मुने स्कंदेश्वरं लिंगं महादेवस्य पश्चिमे । तल्लिंगपूजनान्नृणां भवेन्मम सलोकता

હે મુને, મહાદેવના પશ્ચિમે સ્કંદેશ્વર નામનું લિંગ સ્થિત છે. તે લિંગની પૂજાથી મનુષ્યોને મારા લોકમાં નિવાસ (સલોકતા) પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 27

तत्पार्श्वतो हि शाखेशो विशाखेशश्च तत्र वै । नैगमेयेश्वरस्तत्र येन्ये नंद्यादयो गणाः

તે પવિત્ર સ્થાનની બંને બાજુ શાખેશ અને વિશાખેશ વિરાજે છે. ત્યાં જ નૈગમેયેશ્વર છે અને નંદી વગેરે અન્ય ગણો પણ સાથીઓ સાથે હાજર છે.

Verse 28

तेषामपि हि लिंगानि तत्र संति सहस्रशः । तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां तत्तद्गणसलोकता

તે ગણોના પણ લિંગો ત્યાં હજારોની સંખ્યામાં હાજર છે. તેમનું માત્ર દર્શન કરવાથી મનુષ્યો તે તે ગણોના લોકમાં નિવાસ પામે છે.

Verse 29

नंदीश्वरात्प्रतीच्यां च शिलादेशः कुधीहरः । महाबलप्रदस्तत्र हिरण्याक्षेश्वरः शुभः

નંદીશ્વરના પશ્ચિમમાં શિલાદેશ છે, જે કુબુદ્ધિ હરે છે. ત્યાં જ શુભ હિરણ્યાક્ષેશ્વર વિરાજે છે, જે મહાબળ આપે છે.

Verse 30

तद्दक्षिणेट्टहासाख्यं लिंगं सर्वसुखप्रदम् । प्रसन्नवदनेशाख्यं लिंगं तस्योत्तरे शुभम्

તેના દક્ષિણમાં ‘અટ્ટહાસ’ નામનું લિંગ છે, જે સર્વ સુખ આપે છે. તેના ઉત્તરમાં ‘પ્રસન્નવદનેશ’ નામનું શુભ લિંગ છે.

Verse 31

प्रसन्नवदनस्तिष्ठेद्भक्तस्तद्दर्शनाच्छुभात् । तदुत्तरे प्रसन्नोदं कुंडं नैर्मल्यदं नृणाम्

તેના શુભ દર્શનથી ભક્તનું મુખ પ્રસન્ન—શાંત અને તેજસ્વી—થઈ જાય છે. તેના ઉત્તરમાં ‘પ્રસન્નોદ’ નામનું કુંડ છે, જે મનુષ્યોને નિર્મળતા આપે છે.

Verse 32

प्रतीच्यामट्टहासस्य मित्रावरुणनामनी । लिंगे तल्लोकदे पूज्ये महापातकहारिणी

અટ્ટહાસના પશ્ચિમે મિત્રાવરુણ નામનું લિંગ વિરાજે છે। પોતાનું દિવ્ય લોક આપનારું, લોકદેવતાઓને પૂજ્ય એવા તે શિવલિંગનું પૂજન મહાપાતકોને પણ હરિ લે છે।

Verse 33

नैरृत्यां चाट्टहासस्य वृद्धवासिष्ठसंज्ञकम् । लिंगं तत्पूजनात्पुंसां ज्ञानमुत्पद्यते महत्

અટ્ટહાસના નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) દિશામાં ‘વૃદ્ધ-વાસિષ્ઠ’ નામનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત છે। તેની પૂજાથી મનુષ્યમાં મહાન આધ્યાત્મિક જ્ઞાન પ્રગટે છે।

Verse 34

वसिष्ठेश समीपस्थः कृष्णेशो विष्णुलोकदः । तद्याम्यां याज्ञवल्क्येशो ब्रह्मतेजोविवधर्नः

વસિષ્ઠેશની નજીક કૃષ્ણેશ નામનું લિંગ છે, જે વિષ્ણુલોક આપે છે। તેના દક્ષિણમાં યાજ્ઞવલ્ક્યેશ છે, જે બ્રહ્મતેજ (આધ્યાત્મિક તેજ) વધારે છે।

Verse 35

प्रह्लादेश्वरमभ्यर्च्य तत्पश्चाद्भक्तिवर्धनम् । स्वयंलीनः शिवो यत्र भक्तानुग्रहकाम्यया

પ્રહ્લાદેશ્વરની આરાધના કરીને ત્યારબાદ ‘ભક્તિવર્ધન’નું પૂજન કરવું જોઈએ। ત્યાં ભક્તોને અનુગ્રહ આપવા ઇચ્છાથી શિવ સ્વયં ‘સ્વલીન’ રૂપે સ્થિત છે।

Verse 36

अतः स्वलीनं तत्पूर्वे लिंगं पूज्यं प्रयत्नतः । सदैव ज्ञाननिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । या गतिर्विहिता तेषां स्वलीने सा तनुत्यजाम्

અતએવ તેના પૂર્વમાં સ્થિત ‘સ્વલીન’ નામના લિંગનું પ્રયત્નપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ। જે સદા જ્ઞાનનિષ્ઠ અને પરમાનંદકામી છે—તેમને જે ગતિ (મોક્ષફળ) વિહિત છે, દેહત્યાગ સમયે સ્વલીનમાં એ જ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 37

वैरोचनेश्वरं लिंगं स्वलीनात्पुरतः स्थितम् । तदुत्तरे बलीशं च महाबलविवर्धनम्

સ્વલીનાના સમક્ષ વૈરોચનેશ્વર નામનું લિંગ સ્થિત છે. તેના ઉત્તરે મહાબળ વધારનાર બલીશ નામનું લિંગ છે.

Verse 38

तत्रैव लिंगं बाणेशं पूजितं सर्वकामदम् । चंद्रेश्वरस्य पूर्वेण लिंगं विद्येश्वराभिधम्

ત્યાં જ બાણેશ નામનું લિંગ છે; પૂજિત થતાં તે સર્વ કામનાઓ આપે છે. ચંદ્રેશ્વરના પૂર્વે વિદ્યેશ્વર નામનું લિંગ સ્થિત છે.

Verse 39

सर्वाविद्याः प्रसन्नाः स्युस्तस्य लिंगस्य सेवनात् । तद्दक्षिणे तु वीरेशो महासिद्धि विधायकः

તે લિંગની સેવા કરવાથી સર્વ વિદ્યાઓ પ્રસન્ન થઈ પ્રાપ્ત થાય છે. તેના દક્ષિણમાં મહાસિદ્ધિ આપનાર વીરેશ નામનું લિંગ છે.

Verse 40

तत्रैव विकटा देवी सर्वदुःखौघमोचनी । पंचमुद्रं महापीठं तज्ज्ञेयं सर्वसिद्धिदम्

ત્યાં જ સર્વ દુઃખના પ્રવાહમાંથી મુક્ત કરનાર વિકટા દેવી છે. ત્યાં ‘પંચમુદ્રા’ નામનું મહાપીઠ જાણવું, જે સર્વ સિદ્ધિ આપે છે.

Verse 41

तत्र जप्ता महामंत्राः क्षिप्रं सिध्यंति नान्यथा । तत्पीठे वायुकोणे तु संपूज्यः सगरेश्वरः

ત્યાં જપાયેલા મહામંત્રો શીઘ્ર સિદ્ધ થાય છે, અન્યથા નહીં. તે પીઠના વાયુકોણે (ઉત્તર-પશ્ચિમે) સગરેેશ્વરની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 42

तदर्चनादश्वमेधफलं त्वविकलं भवेत् । तदीशाने च वालीशस्तिर्यग्योनि निवारकः

તેમની આરાધનાથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું અવિકલ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. અને તે પીઠના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગે વાલીશ છે, જે તિર્યક્-યોનિમાં જન્મને નિવારે છે.

Verse 43

महापापौघविध्वंसी सुग्रीवेशस्तदुत्तरे । हनूमदीश्वरस्तत्र ब्रह्मचर्यफलप्रदः

મહાપાપસમૂહનો વિનાશ કરનાર સુગ્રીવેશ તેના ઉત્તરે સ્થિત છે. ત્યાં જ હનૂમદીશ્વર પણ છે, જે બ્રહ્મચર્યનું ફળ આપે છે.

Verse 44

महाबुद्धिप्रदस्तत्र पूज्यो जांबवतीश्वरः । आश्विने येश्वरौ पूज्यौ गंगायाः पश्चिमे तटे

ત્યાં જાંબવતીશ્વર પૂજ્ય છે; તેઓ મહાબુદ્ધિ આપે છે. અને ગંગાના પશ્ચિમ કાંઠે અશ્વિની-ઈશ્વરદ્વય પણ પૂજ્ય છે.

Verse 45

तदुत्तरे भद्रह्रदो गवां क्षीरेण पूरितः । कपिलानां सहस्रेण सम्यग्दत्तने यत्फलम्

તેના ઉત્તરે શુભ ભદ્રહ્રદ સરોવર છે, જે ગાયોના દૂધથી પરિપૂર્ણ છે. કપિલા (તામ્રવર્ણ) ગાયોનું સહસ્ર દાન વિધિપૂર્વક કરવાથી જે ફળ મળે—

Verse 46

तत्फलं लभते मर्त्यः स्नातो भद्रह्रदे ध्रुवम् । पूर्वाभाद्रपदा युक्ता पौर्णमासी यदा भवेत्

ભદ્રહ્રદમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય નિશ્ચિતપણે એ જ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. વિશેષ કરીને જ્યારે પૂર્વાભાદ્રપદા નક્ષત્રયુક્ત પૂર્ણિમા હોય.

Verse 47

तदा पुण्यतमः कालो वाजिमेधफलप्रदः । ह्रद पश्चिम तीरे तु भद्रेश्वर विलोकनात्

ત્યારે તે સમય પરમ પુણ્યતમ બને છે અને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ આપે છે; હ્રદના પશ્ચિમ તીરે ભદ્રેશ્વરના માત્ર દર્શનથી જ એવું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 48

गोलोकं प्राप्नुयात्तस्मात्पुण्यान्नैवात्र संशयः । भद्रेश्वराद्यातुधान्यामुपशांत शिवो मुने

તે પુણ્યથી તે ગોલોકને પ્રાપ્ત કરે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી। હે મુને, ભદ્રેશ્વરથી આગળ ઉપશાંત-શિવ પાસે જવું જોઈએ।

Verse 49

तस्य लिंगस्य संस्पर्शात्परा शांतिं समृच्छति । उपशांत शिवं लिंगं दृष्ट्वा जन्मशतार्जितम्

તે લિંગના સ્પર્શથી પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે। ઉપશાંત-શિવના લિંગના દર્શનથી સો જન્મોમાં સંચિત પુણ્ય પૂર્ણ ફળને પામે છે।

Verse 50

त्यजेदश्रेयसो राशिं श्रेयोराशिं च विंदति । तदुत्तरे च चक्रेशो योनिचक्र निवारकः

મનુષ્ય અશ્રેયનો ઢગલો ત્યજીને શ્રેયનો ભંડાર મેળવે છે। તેના ઉત્તરે ચક્રેશ છે, જે યોનિ-ચક્ર (જન્મચક્ર) નો નિવારક છે।

Verse 51

तदुत्तरे चक्रह्रदो महापुण्यविवर्धनः । स्नात्वा चक्रह्रदे मर्त्यश्चक्रेशं परिपूज्य च

તેના ઉત્તરે ચક્રહ્રદ છે, જે મહાપુણ્યને વધારનાર છે। મર્ત્ય ચક્રહ્રદમાં સ્નાન કરીને અને ચક્રેશની વિધિવત પૂજા કરીને (ઇચ્છિત ફળ પામે છે)।

Verse 52

शिवलोकमवाप्नोति भावितेनांतरात्मना । तन्नैरृते च शूलेशो द्रष्टव्यश्च प्रयत्नतः

ભક્તિભાવથી ભાવિત અને પરિશુદ્ધ અંતરાત્માવાળો પુરુષ શિવલોકને પામે છે. તેના નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) ભાગમાં આવેલા શૂલેશનું પણ પ્રયત્નપૂર્વક દર્શન કરવું જોઈએ.

Verse 53

शूलं तत्र पुरा न्यस्तं स्नानार्थं वरवर्णिनि । ह्रदस्तत्र समुत्पन्नः शूलेशस्याग्रतो महान्

હે વરવર્ણિની! ત્યાં પ્રાચીન કાળે સ્નાનાર્થે ત્રિશૂલ મૂકવામાં આવ્યું હતું. તેમાંથી શૂલેશના અગ્રભાગે એક મહાન હ્રદ (તળાવ) ઉત્પન્ન થયું.

Verse 54

स्नानं कृत्वा ह्रदे तत्र दृष्ट्वा शूलेश्वरं विभुम् । रुद्रलोकं नरा यांति त्यक्त्वा संसारगह्वरम्

તે હ્રદમાં સ્નાન કરીને અને વિભુ શૂલેશ્વરનું દર્શન કરીને, મનુષ્યો સંસારરૂપ ગહ્વર ત્યજી રુદ્રલોકને જાય છે.

Verse 55

तत्पूर्वतो नारदेन तपस्तप्तं महत्तरम् । लिंगं च स्थापितं श्रेष्ठं कुंडं चापि शुभं कृतम्

તેના પૂર્વમાં નારદે અતિ મહાન તપ કર્યું; તેમણે એક શ્રેષ્ઠ લિંગ સ્થાપ્યું અને એક શુભ કુંડ પણ બનાવ્યું.

Verse 56

तत्र कुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा वै नारदेश्वरम् । संसाराब्धिमहाघोरं संतरेन्नात्र संजयः

ત્યાંના કુંડમાં સ્નાન કરીને અને નિશ્ચયે નારદેશ્વરનું દર્શન કરીને, મનુષ્ય અતિ ઘોર સંસારસાગરને તરી જાય છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 57

नारदेश्वर पूर्वेण दृष्ट्वाऽवभ्रातकेश्वरम् । निर्मलां गतिमाप्नोति पापौघं च विमुंचति

નારદેશ્વરના પૂર્વમાં અવભ્રાતકેશ્વરનું દર્શન કરનાર ભક્ત નિર્મળ ગતિ પામે છે અને પાપોના પ્રવાહથી મુક્ત થાય છે।

Verse 58

तदग्रे ताम्रकुंडं च तत्र स्नातो न गर्भभाक् । विघ्नहर्ता गणाध्यक्षस्तद्वायव्ये सुविघ्नहृत्

તેના આગળ તામ્રકુંડ છે. ત્યાં સ્નાન કરનાર ફરી ગર્ભમાં પ્રવેશતો નથી. તેના વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ)માં વિઘ્નહર્તા ગણાધ્યક્ષ અને ત્યાં જ સુવિઘ્નહૃત્ પણ વિરાજે છે।

Verse 59

तत्र विघ्नहरं कुंडं तत्र स्नातो न विघ्नभाक् । अनारकेश्वरं लिंगं तदुदग्दिशि चोत्तमम्

ત્યાં વિઘ્નહર કુંડ છે; તેમાં સ્નાન કરનાર વિઘ્નોનો ભાગી બનતો નથી. અને તેની ઉત્તર દિશામાં અનારકેશ્વર નામનું ઉત્તમ લિંગ સ્થિત છે।

Verse 60

कुंडं चानारकाख्यं वै तत्र स्नातो न नारकी । वरणायास्तटे रम्ये वरणेशस्तदुत्तरे

‘અનારક’ નામનું કુંડ પણ છે; ત્યાં સ્નાન કરનાર નરકગામી થતો નથી. વરાણા નદીના રમ્ય કાંઠે, તેના ઉત્તરે વરણેેશ વિરાજે છે।

Verse 61

तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्वक्षपादो महामुने । अनेनैव शरीरेण शाश्वतीं सिद्धिमागतः

ત્યાં, હે મહામુને, પાશુપત સિદ્ધ અક્ષપાદે આ જ શરીરથી શાશ્વત સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 62

तत्पश्चिमे च शैलेशः परनिर्वाणकामदः । कोटीश्वरं तु तद्याम्यां लिंगं शाश्वतसिद्धिदम्

તેના પશ્ચિમે શૈલેશ છે, જે પરમ નિર્વાણની ઇચ્છા આપનાર છે. અને તેના દક્ષિણમાં કોટીશ્વર લિંગ છે, જે શાશ્વત સિદ્ધિ પ્રદાન કરે છે.

Verse 63

कोटितीर्थे ह्रदे स्नात्वा कोटीशं परिपूज्य च । गवां कोटिप्रदानस्य फलमाप्नोति मानवः

કોટિતીર્થના હ્રદમાં સ્નાન કરીને અને કોટીશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી મનુષ્યને દસ કરોડ ગાયો દાનના સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 64

महाश्मशानस्तंभोस्ति कोटीशाद्वह्निदिक्स्थितः । तस्मिन्स्तंभे महारुद्रस्तिष्ठते चोमया सह

કોટીશથી અગ્નિદિશામાં (પૂર્વે) મહાશ્મશાનનો એક સ્તંભ સ્થિત છે. તે સ્તંભ પર ઉમાસહિત મહારુદ્ર નિવાસ કરે છે.

Verse 65

तं स्तंभं समलंकृत्य नरस्तत्पदमाप्नुयात् । तत्रैव तीर्थं परमं कपालेश समीपतः

તે સ્તંભને યોગ્ય રીતે અલંકૃત કરવાથી મનુષ્ય તે પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યાં જ કપાલેશના સમીપ પરમ તીર્થ છે.

Verse 66

कपालमोचनं नाम तत्र स्नातोऽश्वमेधभाक् । ऋणमोचनतीर्थं तु तदुदग्दिशि शोभनम्

તે સ્થાન ‘કપાલમોચન’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં સ્નાન કરનાર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે. અને તેના ઉત્તરે શોભન ‘ઋણમોચન-તીર્થ’ છે, જે ઋણમાંથી મુક્તિ આપે છે.

Verse 67

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा मुक्तो भवति चर्णतः । तत्रैवांगारकं तीर्थं कुंडं चांगारनिर्मलम्

તે તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સંચિત કર્મબંધનથી મુક્ત થાય છે. ત્યાં જ અઙ્ગારક-તીર્થ અને ‘અઙ્ગાર-નિર્મલ’ નામનું પરમ પાવન કુંડ છે.

Verse 68

स्नात्वांगारक तीर्थे तु भवेद्भूयो न गर्भभाक् । अंगारवारयुक्तायां चतुर्थ्यां स्नाति यो नरः । व्याधिभिर्नाभि भूयेत न च दुःखी कदाचन

અઙ્ગારક-તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી ફરી ગર્ભવાસ (પુનર્જન્મ) થતો નથી. મંગળવારયુક્ત ચતુર્થીએ ત્યાં સ્નાન કરનારને રોગો પીડતા નથી અને તે કદી દુઃખી થતો નથી.

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं लिंगं ज्ञानदं च तदुत्तरे । महामुंडेश्वरं लिंगं तस्य दक्षिणतः शुभम्

તેના ઉત્તરે ‘વિશ્વકર્મેશ્વર’ નામનું લિંગ છે, જે જ્ઞાન આપનાર છે. તેના દક્ષિણમાં શુભ ‘મહામુંડેશ્વર’ નામનું લિંગ વિરાજે છે.

Verse 70

कूपः शुभोद नामापि स्नातव्यं तत्र निश्चितम् । तत्र मुंडमयी माला मया क्षिप्तातिशोभना

ત્યાં ‘શુભોદા’ નામનો કૂવો પણ છે; તેમાં સ્નાન કરવું નિશ્ચિત રીતે વિધેય છે. ત્યાં જ મેં કપાસોથી બનેલી અત્યંત શોભાયમાન માળા અર્પી હતી.

Verse 71

महामुंडा ततो देवी समुत्पन्नाघहारिणी । खट्वांगं च धृतं तत्र खट्वांगेशस्ततोभवत्

પછી પાપહરિણી ‘મહામુંડા’ દેવી ત્યાં પ્રગટ થઈ. ત્યાં જ ખટ્વાંગ ધારણ કરવામાં આવ્યો; તેથી પ્રભુ ‘ખટ્વાંગેશ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયા.

Verse 72

निष्पापो जायते मर्त्यः खट्वांगेश विलोकनात् । भुवनेशस्ततो याम्यां कुंडं च भुवनेश्वरम्

ખટ્વાંગેશના માત્ર દર્શનથી જ મર્ત્ય મનુષ્ય નિષ્પાપ બને છે. ત્યાર પછી દક્ષિણ દિશામાં ભુવનેશ અને ભુવનેશ્વર નામનું કુંડ છે.

Verse 73

तत्र कुंडे नरः स्नातो भुवने शोभवेन्नरः । तद्याम्यां विमलेशश्च कुंडं च विमलोदकम्

તે કુંડમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય લોકોમાં તેજસ્વી અને માન્ય બને છે. તેના દક્ષિણમાં વિમલેશ અને ‘વિમલોદક’ નામનું કુંડ છે.

Verse 74

तत्र स्नात्वा विलोक्येशं विमलो जायते नरः । तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्र्यंबको नाम नामतः

ત્યાં સ્નાન કરીને અને ઈશ્વરનું દર્શન કરીને મનુષ્ય નિર્મળ બને છે. ત્યાં જ ‘ત્ર્યંબક’ નામે પ્રસિદ્ધ એક પાશુપત સિદ્ધ પણ છે.

Verse 75

तदग्रे च कणादेशस्तत्र पुण्योदकः प्रहिः । स्नात्वा काणादकूपे यः कणादेशं समर्चयेत्

તેના આગળ કણાદેશ છે અને ત્યાં પુણ્યજળવાળો એક કૂવો છે. જે કાણાદ કૂવામાં સ્નાન કરીને કણાદેશની વિધિવત્ પૂજા કરે…

Verse 76

विधिपूर्वं तदभ्यर्च्य प्राप्नुयाच्छिवमंदिरम् । शुभेश्वरश्च तद्याम्यां महाशुभफलप्रदः

તેની વિધિપૂર્વક આરાધના કરવાથી સાધક શિવમંદિર (શિવધામ) પ્રાપ્ત કરે છે. તેના દક્ષિણમાં શુભેશ્વર છે, જે મહાશુભ ફળ આપે છે.

Verse 77

तत्र सिद्धः पाशुपतः कपिलर्षिर्महातपाः । तत्रास्ति हि गुहा रम्या कपिलेश्वर संनिधौ

ત્યાં પાશુપત માર્ગમાં સિદ્ધ થયેલા મહાતપસ્વી કપિલ ઋષિ નિવાસ કરે છે. કપિલેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં એક રમણીય ગુફા પણ છે.

Verse 78

तां गुहां प्रविशेद्यो वै न स गर्भे विशेत्क्वचित् । तत्र यज्ञोदकूपोस्ति वाजिमेधफलप्रदः

જે કોઈ તે ગુફામાં પ્રવેશ કરે છે, તે પછી ક્યાંય ફરી ગર્ભમાં પ્રવેશતો નથી. ત્યાં ‘યજ્ઞોદ’ નામનો કૂવો છે, જે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ આપે છે.

Verse 79

ओंकार एष एवासावादिवर्णमयात्मकः । मत्स्योदर्युत्तरे कूले नादेशस्त्वहमेव च

આ જ ઓંકાર છે, જેનું સ્વરૂપ આદ્ય અક્ષરમય છે. મત્સ્યોદરીના ઉત્તર કાંઠે હું જ ‘નાદેશ’ છું.

Verse 80

नादेशः परमं ब्रह्म नादेशः परमा गतिः । नादेशः परमं स्थानं दुःखसंसारमोचनम्

નાદેશ જ પરમ બ્રહ્મ છે; નાદેશ જ પરમ ગતિ છે. નાદેશ જ પરમ ધામ છે, જે દુઃખમય સંસારથી મુક્તિ આપે છે.

Verse 81

कदाचित्तस्य देवस्य दर्शने याति जाह्नवी । मत्स्योदरी सा कथिता स्नानं पुण्यैरवाप्यते

ક્યારેક તે દેવના દર્શન માટે જાહ્નવી (ગંગા) ત્યાં જાય છે. તેણી જ ‘મત્સ્યોદરી’ કહેવાય છે; ત્યાં સ્નાન કરવાથી મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 82

मत्स्योदरी यदा गंगा पश्चिमे कपिलेश्वरम् । समायाति महादेवि तदा योगः सुदुर्लभः

હે મહાદેવી! મત્સ્યોદરી ખાતે ગંગા પશ્ચિમ દિશામાં કપિલેશ્વર પાસે આવે ત્યારે અતિ દુર્લભ યોગ બને છે.

Verse 83

उद्दालकेश्वरं लिंगमुदीच्यां कपिलेश्वरात् । तद्दर्शनेन संसिद्धिः परा सर्वैरवाप्यते

કપિલેશ્વરના ઉત્તર તરફ ‘ઉદ્દાલકેશ્વર’ નામનું લિંગ છે; તેના દર્શનથી સર્વેને પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 84

तदुत्तरे बाष्कुलीशं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् । बाष्कुलीशाद्दक्षिणतो लिंगं वै कौस्तुभेश्वरम्

તેના ઉત્તર તરફ ‘બાષ્કુલીષ’ નામનું લિંગ છે, જે સર્વ હેતુઓની સિદ્ધિ આપે છે; બાષ્કુલીષના દક્ષિણમાં ‘કૌસ્તુભેશ્વર’ નામનું લિંગ છે.

Verse 85

तस्यार्चनेन रत्नौघैर्न वियुज्येत कर्हिचित् । शंकुकर्णेश्वरं लिंगं कौस्तुभेश्वरदक्षिणे

તેની અર્ચનાથી મનુષ્ય ક્યારેય રત્નોના ઢગલાથી વિયોગ પામતો નથી; કૌસ્તુભેશ્વરના દક્ષિણમાં ‘શંકુકર્ણેશ્વર’ નામનું લિંગ છે.

Verse 86

संसेव्य परमं ज्ञानं लभेदद्यापि साधकः । अघोरेशो गुहाद्वारि कूपस्तस्योत्तरे शुभः

તેનું ભક્તિપૂર્વક સેવન કરવાથી સાધક આજે પણ પરમ જ્ઞાન પામે છે; ગુહાના દ્વારે ‘અઘોરેશ’ લિંગ છે અને તેના ઉત્તર તરફ શુભ કૂવો છે.

Verse 87

अघोरोद इति ख्यातो वाजिमेधफलप्रदः । गर्गेशो दमनेशश्च तत्र लिंगद्वयं शुभम्

આ ‘અઘોરોદ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે, જે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ આપે છે. ત્યાં ગર્ગેશ અને દમનેશ—એવા બે શુભ લિંગો વિરાજે છે.

Verse 88

अनेनैवेह देहेन यत्र तौ सिद्धिमापतुः । तल्लिंगयोः समर्चातः सिद्धिर्भवति वांछिता

આ જ દેહથી, જે સ્થાને તેઓ બન્ને સિદ્ધિ પામ્યા—તે લિંગોની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવાથી ઇચ્છિત સિદ્ધિ નિશ્ચિત થાય છે.

Verse 89

तद्दक्षिणे महाकुंडं रुद्रावास इति स्मृतम् । तत्र रुद्रेशमभ्यर्च्य कोटिरुद्रफलं लभेत्

તેના દક્ષિણમાં ‘રુદ્રાવાસ’ તરીકે સ્મરાતું મહાકુંડ છે. ત્યાં રુદ્રેશની આરાધના કરવાથી કોટિરુદ્રનું ફળ મળે છે.

Verse 90

चतुर्दशी यदापर्णे रुद्रनक्षत्र संयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुंडे महाफलः

જ્યારે ચતુર્દશી ‘પર્ણ’ દિવસે આવે અને રુદ્ર નક્ષત્રથી યુક્ત હોય, ત્યારે તે સમય અતિ પવિત્ર ગણાય; તે કુંડમાં મહાફળ આપે છે.

Verse 91

रुद्रकुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । यत्रतत्र मृतो वापि रुद्रलोकमवाप्नुयात्

રુદ્રકુંડમાં સ્નાન કરીને અને વિભુ રુદ્રેશ્વરના દર્શન કરીને, મનુષ્ય જ્યાં ક્યાંય મરે તોય રુદ્રલોકને પામે છે.

Verse 92

रुद्रस्य नैरृते भागे लिंगं तत्र महालयम् । तदग्रे पितृकूपोस्ति पितॄणामालयः परः

રુદ્રના પ્રાંગણના નૈઋત્ય ભાગે ‘મહાલય’ નામનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત છે. તેના આગળ પિતૃ-કૂપ છે, જે પિતૃઓનું પરમ નિવાસસ્થાન છે.

Verse 93

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पिंडान्कूपे परिक्षिपेत् । एकविंशकुलोपेतः श्राद्धकृद्रुद्रलोकभाक्

ત્યાં શ્રાદ્ધ કરીને મનુષ્યે પિંડો તે કૂપમાં અર્પણ કરવા. એવો શ્રાદ્ધકર્તા એકવીસ પેઢીઓ સહિત રુદ્રલોકનો ભાગી બને છે.

Verse 94

तत्र वैतरणी नाम दीर्घिका पश्चिमानना । तस्यां स्नातो नरो देवि नरकं नैव गच्छति

ત્યાં ‘વૈતરણિ’ નામની પશ્ચિમાભિમુખ દીર્ઘિકા છે. હે દેવી, તેમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય કદી નરકમાં જતો નથી.

Verse 95

बृहस्पतीश्वरं लिंगं रुद्रकुंडाच्च पश्चिमे । गुरुपुष्यसमायोगे दृष्ट्वा दिव्यां लभेद्गिरम्

રુદ્રકુંડના પશ્ચિમે બૃહસ્પતીશ્વરનું લિંગ છે. ગુરુ-પુષ્ય સંયોગે તેના દર્શનથી દિવ્ય વાણી પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 96

रुद्रावासाद्दक्षिणतः कामेशं लिंगमुत्तमम् । तद्दक्षिणे महाकुंडं स्नानाच्चिंतित कामदम्

રુદ્રાવાસના દક્ષિણમાં ‘કામેશ’ નામનું ઉત્તમ લિંગ છે. તેના દક્ષિણમાં મહાકુંડ છે; ત્યાં સ્નાનથી ઇચ્છિત કામના સિદ્ધ થાય છે.

Verse 97

चैत्रशुक्ल त्रयोदश्यां तत्र यात्रा च कामदा । नलकूबर लिंगं च प्राच्यां कामेश्वराच्छुभम्

ચૈત્ર શુક્લ ત્રયોદશીએ ત્યાંની યાત્રા ઇચ્છિત કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે. શુભ કામેશ્વરના પૂર્વમાં નલકૂબર નામનું પવિત્ર, તેજસ્વી લિંગ સ્થિત છે.

Verse 98

तदुत्तरे पांडवानां पंचलिंगानि सन्मुदे । संवर्तेशस्तदग्रे च श्वेतेशस्तस्य पश्चिमे

તેના ઉત્તરે અતિ શુભ સ્થાને પાંડવોના પાંચ લિંગો છે. આગળ સંવર્તેશ છે અને તેના પશ્ચિમે શ્વેતેશ વિરાજે છે.

Verse 99

अज्ञानध्वांतपटलीं हरतस्तौ समर्चितौ । तद्दक्षिणेध्वकेशश्च दृष्टो मोहविनाशनः

તે બંને વિધિપૂર્વક પૂજાય છે, કારણ કે તેઓ અજ્ઞાનના ઘન અંધકારને હરી લે છે. તેના દક્ષિણમાં ધ્વકેશ છે; જેના દર્શનમાત્રથી મોહ નાશ પામે છે.

Verse 100

तत्र सिद्धीश्वरं लिंगं महासिद्धिसमर्पकम् । तत्रैव मंडलेशश्च मंडलेशपदप्रदः

ત્યાં સિદ્ધીશ્વર નામનું લિંગ છે, જે મહાસિદ્ધિઓ આપે છે. ત્યાં જ મંડલેશ છે, જે ‘મંડલેશ’ પદ પ્રદાન કરે છે.

Verse 110

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च वीज्यते । यदा मत्स्योदरीं यांति स्वर्गलोकाद्दिवौकसः । तदा तेनैव मार्गेण यांति स्त्रीभिर्वृताः सुखम्

ચામર ધારણ કરેલી દિવ્ય સ્ત્રીઓ તેમને પંખો કરીને સેવા કરે છે. જ્યારે સ્વર્ગલોકના દેવગણ સ્વર્ગથી મત્સ્યોદરી તરફ જાય છે, ત્યારે એ જ માર્ગે તેઓ સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈ સુખપૂર્વક ગમન કરે છે.

Verse 120

आग्नेयं नाम कुंडं च तत्पूर्वेग्निसलोकदम् । आग्नेयेश्वरतः प्राच्यां कुंडं तद्दक्षिणे शुभम्

અહીં ‘આગ્નેય’ નામનું કુંડ છે; તેના પૂર્વે અગ્નિલોક આપનાર બીજું કુંડ છે. આગ્નેયેશ્વરથી પૂર્વ દિશામાં એક કુંડ છે અને તેના દક્ષિણમાં એક અતિ શુભ કુંડ છે.

Verse 130

अपराधसहस्रं तु नश्येत्तस्य समर्चनात्

તેનું વિધિપૂર્વક સમ્યક્ પૂજન કરવાથી નિશ્ચયે હજાર અપરાધો નાશ પામે છે.

Verse 140

तदुत्तरे हलीशेशः सर्वव्याधिनिपूदनः । शिवेश्वरः शिवकरस्तुंगनाम्नश्च दक्षिणे

તેના ઉત્તરે હલીશેશ છે, જે સર્વ વ્યાધિઓનો નાશ કરનાર છે. દક્ષિણમાં શિવેશ્વર છે—કલ્યાણકર્તા—જે ‘સ્તુઙ્ગ’ નામથી પણ પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 150

तत्र जागरणं कृत्वाऽशोकाष्टम्यां मधौ नरः । न जातु शोकं लभते सदानंदमयो भवेत्

મધુ માસ (ચૈત્ર) ની અશોકાષ્ટમીના દિવસે ત્યાં જાગરણ કરનાર મનુષ્ય કદી શોક પામતો નથી; તે સદા આનંદમય બને છે.

Verse 160

तदुत्तरे मतंगेशो गानविद्याप्रबोधकः । मतंगेशस्य वायव्ये नानालिंगानि सर्वतः

તેના ઉત્તરે મતંગેશ છે, જે ગાનવિદ્યાનું પ્રબોધન કરનાર છે. મતંગેશના વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) દિશામાં સર્વત્ર અનેક લિંગો છે.

Verse 170

ग्रहणानंतरे स्नानं दंडखातेति पुण्यदम् । जैगीषव्य गुहा तत्र तत्र लिंगं तदाह्वयम्

ગ્રહણ પછી તરત ત્યાં સ્નાન કરવું મહાપુણ્યદાયક છે; તે પવિત્ર સ્થાન ‘દંડખાત’ નામે પ્રસિદ્ધ છે. ત્યાં જ જૈગીષવ્યની ગુફા છે અને ત્યાં પ્રતિષ્ઠિત શિવલિંગ પણ એ જ નામે ખ્યાત છે.

Verse 180

तदीशानेवधूतेशो योगज्ञानप्रवर्तकः । तीर्थं चैवावधूतेशं सर्वकल्मषनाशकृत्

તેના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશામાં અવધૂતેશ વિરાજે છે, જે યોગજ્ઞાનનો પ્રવર્તક છે. ત્યાં જ અવધૂતેશ તીર્થ પણ છે, જે સર્વ કલ્મષનો નાશ કરે છે.

Verse 190

तदुत्तरे चर्चिकाया देव्याः संदर्शनं शुभम् । रेवतेश्वर लिंगं च चर्चिकाग्रेण शांतिकृत्

તેના ઉત્તરે દેવી ચર્ચિકાનું શુભ દર્શન પ્રાપ્ત થાય છે. ત્યાં જ રેવતેશ્વર લિંગ પણ છે; ચર્ચિકાની સાન્નિધ્યમાં તેની પાસે જવાથી શાંતિ અને પ્રશમન મળે છે.

Verse 200

चित्रगुप्तेश्वरं लिंगं तदुदीच्यामघापहम् । चित्रगुप्तेश्वरात्पश्चाद्यो दृढेशो महाफलः

તેના ઉત્તરે ચિત્રગુપ્તેશ્વર નામનું લિંગ છે, જે પાપહરણ કરે છે. ચિત્રગુપ્તેશ્વર પછી દૃઢેશ છે, જે મહાફળ પ્રદાન કરે છે.

Verse 210

तदग्रे तारकेशश्च तदग्रे स्वर्णभारदः । तदुत्तरे मरुत्तेशः शक्रेशश्च तदग्रतः

આગળ તારકેશ છે, અને તેના આગળ સ્વર્ણભારદ છે. તેના ઉત્તરે મરુત્તેશ છે, અને તેના સમક્ષ શક્રેશ પણ વિરાજમાન છે.

Verse 220

देवस्य दक्षिणे भागे तत्र वापी शुभोदका । तदंबुप्राशनं नृणामपुनर्भवहेतवे

દેવના દક્ષિણ ભાગે શુભ જળવાળી એક વાપી (કૂવો) છે. તે જળનું પાન મનુષ્યો માટે પુનર્જન્મથી મુક્તિનું કારણ બને છે.

Verse 230

अलर्केशः समभ्यर्च्यः शुक्रेशात्पूर्वदिक्स्थितः । मदालसेश्वरस्तत्र तत्पूर्वे सर्वविघ्नहृत्

શુક્રેશના પૂર્વ દિશામાં સ્થિત અલર્કેશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ. ત્યાં જ મદાલસેશ્વર છે; તેના પૂર્વમાં (સ્થિત દેવ) સર્વ વિઘ્નો હરે છે.

Verse 240

विशालाक्षीश्वरं लिंगं तत्रैव क्षेत्रवस्तिदम् । जरासंधेश्वरं लिंगं तद्याम्यां ज्वरनाशनम्

ત્યાં જ વિશાલાક્ષીશ્વરનું લિંગ છે, જે ક્ષેત્ર (કાશી)માં નિવાસ અને સ્થિરતા આપે છે. દક્ષિણ દિશામાં જરાસંધેશ્વરનું લિંગ છે, જે જ્વરનો નાશ કરે છે.

Verse 250

तद्दक्षिणे च केदारो रुद्रानुचरताप्रदः । चंद्रसूर्यान्वयैर्भूपैः केदाराद्दक्षिणापथे

તેના દક્ષિણમાં કેદાર છે, જે રુદ્રના અનુચર બનવાની સ્થિતિ આપે છે. કેદારથી દક્ષિણ માર્ગે ચંદ્ર અને સૂર્ય વંશના રાજાઓ સાથે સંબંધિત તીર્થસ્થાનો છે.

Verse 260

यात्रया सर्व लिंगानां यत्फलं तदवाप्यते । तपसश्चापि योगस्य सिद्धिदा साऽवनीपरा

આ યાત્રાથી સર્વ લિંગોના દર્શન-પૂજનનું જે ફળ છે, તે જ પ્રાપ્ત થાય છે. ધરતી પરની આ પરમ યાત્રા તપ અને યોગમાં પણ સિદ્ધિ આપે છે.

Verse 270

स्वर्गापवर्गयोर्दात्री दृष्टा देहांतसेविता । मम प्रियतमा देवि त्वमेव तपसो बलात्

હે દેવી! તું સ્વર્ગ અને અપવર્ગ (મોક્ષ)ની દાત્રી છે; દેહાંત સુધી તારો જ દર્શન કરીને સેવા કરવી જોઈએ. તપોબળથી તું જ મારી પરમ પ્રિય છે.

Verse 280

सर्वलिंगमयाध्यायं योऽमुं नित्यं जपेत्सुधीः । न तं यमो न तं दूता नैनमंहोपि बाधते

જે વિદ્વાન આ સર્વલિંગમય અધ્યાયનો નિત્ય જપ કરે છે, તેને ન યમ પકડે, ન યમદૂત; પાપ પણ તેને પીડિત કરી શકતું નથી.

Verse 290

महापापानि पापानि ज्ञाताज्ञातानि भूरिशः । उपपापानि पापानि मनोवाक्कायजान्यपि

મહાપાપ અને સામાન્ય પાપ—જાણીને કે અજાણીને, અનેક રીતે—ઉપપાપ, તેમજ મન-વાણી-કાયાથી ઉત્પન્ન પાપ પણ (બધું જ તેમાં આવરી લેવાય છે).

Verse 297

स्कंद उवाच । इति नंदिवचः श्रुत्वा देवो देवी समायुतः । दिव्यं रथं समारुह्य निर्जगाम त्रिविष्टपात्

સ્કંદે કહ્યું—નંદીના વચન સાંભળી, દેવ દેવીસહ દિવ્ય રથ પર આરોહણ કરીને ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ)માંથી પ્રસ્થાન કર્યા.