Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

Devanagari script

मुंडासुरेश्वरं लिंगं तत्प्रतीच्यां च सिद्धिदम् । अभीष्टदं तु नैरृत्यां गोप्रेक्षाद्वृषभेश्वरम्

Transliteration

muṃḍāsureśvaraṃ liṃgaṃ tatpratīcyāṃ ca siddhidam | abhīṣṭadaṃ tu nairṛtyāṃ goprekṣādvṛṣabheśvaram

Translation

પશ્ચિમમાં મુંડાસુરેશ્વર નામનું લિંગ છે, જે સિદ્ધિ આપે છે. ગો-પ્રેક્ષા ના નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) માં વૃષભેશ્વર છે, જે અભીષ્ટ ફળ આપે છે.

Word by Word

• मुंडासुरेश्वरम्: Muṇḍāsureśvara (lord of the demon Muṇḍa)
• मुंडासुरेश्वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुंड + असुर + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (लिङ्गम् प्रति) द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—मुंडासुरेश्वरः = मुंडासुरस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष); विशेषण

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• तत्: of that
• तत्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; विशेषण (प्रतीच्याम् प्रति)

• प्रतीच्याम्: in the west (western side)
• प्रतीच्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; दिक्-वाचक

• च: and
• च: Avyaya (Connector/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• सिद्धिदम्: giver of success
• सिद्धिदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्धि + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (लिङ्गम् प्रति) द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—सिद्धिदः = सिद्धिं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष); विशेषण

• अभीष्टदम्: giver of desired boons
• अभीष्टदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभीष्ट + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (लिङ्गम् प्रति) द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—अभीष्टदः = अभीष्टं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष); विशेषण

• तु: but/indeed
• तु: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• नैरृत्याम्: in the south-west
• नैरृत्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नैरृती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; दिक्-वाचक (south-west)

• गोप्रेक्षात्: from Goprekṣā (place/name)
• गोप्रेक्षात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गो + प्रेक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः—गोप्रेक्षा = गोः प्रेक्षा (षष्ठी-तत्पुरुष)

• वृषभेश्वरम्: Vṛṣabheśvara (name of the liṅga)
• वृषभेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृषभ + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (लिङ्गम् implied) द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—वृषभेश्वरः = वृषभस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muṇḍāsureśvara; Vṛṣabheśvara (near Go-prekṣā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Two small Śaiva shrines in a Kāśī neighborhood: Muṇḍāsureśvara in a westward lane, austere and stone-dark; Vṛṣabheśvara in the south-west near a landmark called Go-prekṣā, with a Nandi motif and devotees offering bilva and milk.

Characters & Entities

• Muṇḍāsureśvara liṅga
• Vṛṣabheśvara liṅga
• Go-prekṣā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is presented as a divinely ordered sacred geography where specific directions hold specific shrines and specific fruits of worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Muṇḍāsureśvara (west) and Vṛṣabheśvara (south-west of Go-prekṣā).

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship of these liṅgas for siddhi (success) and abhīṣṭa (desired boons).