Śumbha–Niśumbha-pīḍā and Devastuti to Durgā/Śivā (Names and Forms of the Devī)

Verse 1

ऋषिरुवाच । आसीच्छुम्भासुरो दैत्यो निशुंभश्च प्रतापवान् । त्रैलोक्यमोजसा क्रान्तं भ्रातृभ्यां सचराचरम्

ઋષિએ કહ્યું— “શુમ્ભ નામનો એક દૈત્ય હતો અને તેનો પરાક્રમી ભાઈ નિશુમ્ભ. તે બંને ભાઈઓએ પોતાના બળ-તેજથી ચરાચર સહિત ત્રિલોકને કબજે કરી લીધું હતું।”

Verse 2

ताभ्याम्प्रपीडिता देवा हिमवन्तं समाययुः । जननीं सर्वभूतानां कामदात्रीं ववन्दिरे

તેમના દ્વારા પીડિત દેવો હિમવાન પાસે ગયા. સર્વભૂતોની જનની, ઇચ્છિત વર આપનારી દેવીને તેમણે વંદન કર્યું.

Verse 3

देवा ऊचुः । जय दुर्गे महेशानि जयात्मीयजनप्रिये । त्रैलोक्यत्राणकारिण्यै शिवायै ते नमोनमः

દેવોએ કહ્યું— “જય હો, હે દુર્ગે! જય હો, હે મહેશાની! જય હો, ભક્તજનપ્રિયે! ત્રિલોકનું રક્ષણ કરનારી શિવા દેવી, તમને વારંવાર નમસ્કાર।”

Verse 4

नमो मुक्तिप्रदायिन्यै पराम्बायै नमोनमः । नमः समस्तसंसारोत्पत्तिस्थित्यन्तकारिके

મુક્તિ આપનારી પરામ્બાને વારંવાર નમસ્કાર. સમગ્ર સંસારની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને પ્રલય કરનારી દેવીને નમસ્કાર.

Verse 5

कालिकारूपसंपन्नो नमस्काराकृते नमः । छिन्नमस्तास्वरूपायै श्रीविद्यायै नमोस्तु ते

કાલિકા રૂપ ધારણ કરનાર, નમસ્કાર સ્વરૂપ તમને નમસ્કાર છે. છિન્નમસ્તા સ્વરૂપિણી શ્રીવિદ્યાને પ્રણામ.

Verse 6

भुवनेशि नमस्तुभ्यं नमस्ते भैरवाकृते । नमोस्तु बगलामुख्यै धूमावत्यै नमोनमः

હે ભુવનેશી! તમને નમસ્કાર. હે ભૈરવાકૃતિ! તમને પ્રણામ. બગલામુખીને નમો’સ્તુ; ધૂમાવતીને પુનઃ પુનઃ નમો નમઃ.

Verse 7

नमस्त्रिपुरसुन्दर्य्यै मातङ्गयै ते नमोनमः । अजितायै नमस्तुभ्यं विजयायै नमोनमः

ત્રિપુરસુંદરી રૂપે તમને વારંવાર નમસ્કાર, માતંગી રૂપે પણ તમને નમો નમઃ। અજિતા (અજય) તમને નમસ્કાર; વિજયાઃ રૂપે તમને પુનઃપુનઃ નમસ્કાર।

Verse 8

जयायै मंगलायै ते विलासिन्यै नमोनमः । दोग्ध्रीरूपे नमस्तुभ्यं नमो घोराकृतेऽस्तु ते

જયા, મંગલા અને વિલાસિની રૂપે તમને વારંવાર નમસ્કાર। દોગ્ધ્રી (કૃપા-દૂધ વરસાવનારી) રૂપે તમને નમસ્કાર; તેમજ તમારા ઘોર, ભય-ભક્તિ જગાવનારા સ્વરૂપને પણ નમસ્કાર હો।

Verse 9

मनोऽपराजिताकारे नित्याकारे नमोनमः । शरणागतपालिन्यै रुद्राण्यै ते नमोनमः

મનથી પણ અજેય, નિત્ય સ્વરૂપિણી તમને વારંવાર નમસ્કાર। શરણાગતની પાલિકા રુદ્રાણી, તમને પુનઃપુનઃ નમો નમઃ।

Verse 10

नमो वेदान्तवेद्यायै नमस्ते परमात्मने । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमोनमः

વેદાંતથી જાણી શકાય તેવી દેવીને નમસ્કાર; હે પરમાત્મસ્વરૂપિણી, તમને નમસ્તે। અનંત કરોડ બ્રહ્માંડોની નાયિકા તમને પુનઃપુનઃ નમો નમઃ।

Verse 11

इति देवैः स्तुता गौरी प्रसन्ना वरदा शिवा । प्रोवाच त्रिदशान्सर्वान्युष्माभिः स्तूयतेऽत्र का

આ રીતે દેવોએ સ્તુતિ કરેલી ગૌરી—પ્રસન્ન, કલ્યાણમયી અને વરદાયિની—એ સર્વ ત્રિદશોને કહ્યું: “અહીં તમે કોની સ્તુતિ કરો છો?”

Verse 12

ततो गौरीतनोरेका प्रादुरासीत्कुमारिका । सोवाच मिषतां तेषां शिवशक्तिं परादरात्

પછી ગૌરીના દેહમાંથી એક કુમારિકા પ્રાદુર્ભવ થઈ. તેઓ આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યા ત્યારે, તેણે પરમ આદેશથી શિવશક્તિનું પ્રકટન કર્યું।

Verse 13

स्तोत्रं मे क्रियते मातः समस्तैः स्वर्गवासिभिः । निशुंभशुंभदैत्याभ्यां प्रबलाभ्यां प्रपीडितैः

“હે માતા! બળવાન દૈત્ય નિશુમ્ભ અને શુમ્ભથી અત્યંત પીડિત સ્વર્ગવાસી સર્વે મારા સ્તોત્ર દ્વારા સ્તુતિ કરે છે।”

Verse 14

शरीरकोशाद्यत्तस्या निर्गता तेन कौशिकी । नाम्ना सा गीयते साक्षाच्छुंभासुरनिबर्हिणी

પોતાના જ શરીર-કોશમાંથી પ્રગટ થયેલી હોવાથી તે ‘કૌશિકી’ નામે ગવાય છે; તે સాక్షાત્ શુમ્ભાસુરનો નાશ કરનારી દેવી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 15

चैवोग्रतारिका प्रोक्ता महोग्रतारिकापि च । प्रादुर्भूता यतः सा वै मातंगीत्युच्यते भुवि

તેને ‘ઉગ્રતારિકા’ તથા ‘મહોગ્રતારિકા’ એમ પણ કહેવાય છે; અને તે જ સ્ત્રોતમાંથી પ્રાદુર્ભૂત થયેલી હોવાથી જગતમાં તે ‘માતંગી’ તરીકે ઓળખાય છે।

Verse 16

बभाषे निखिलान्देवान्यूयं तिष्ठत निर्भयाः । कार्यं वः साधयिष्यामि स्वतन्त्राहं विनाश्रयम्

તેણે સર્વ દેવોને કહ્યું—“તમે સૌ નિર્ભય રહો. તમારું કાર્ય હું સિદ્ધ કરીશ; હું સ્વતંત્ર છું, મને કોઈના આશ્રયની જરૂર નથી.”

Verse 17

इत्युक्त्वा सा तदा देवी तरसान्तर्हिताऽभवत् । चाण्डमुण्डौ तु तान्देवीमद्राष्टां सेवकौ तयोः

આવું કહી તે દેવી ત્યારે જ ઝડપથી અંતર્ધાન થઈ ગઈ. પરંતુ ચાંડ અને મુંડ—તે બંને સેવકો—એ દેવીને જોઈ શક્યા.

Verse 18

दृष्ट्वा मनोहरं तस्या रूपं नेत्रसुखावहम् । पेततुस्तौ धरामध्ये नष्टसंज्ञौ विमोहितौ

તેનું મનોહર, નેત્રોને સુખ આપતું રૂપ જોઈને તે બંને ધરા પર પડી ગયા—મોહમાં પડી, સંજ્ઞા ગુમાવી બેઠા.

Verse 19

गत्वा व्याजह्रतुः सर्वं राज्ञे वृत्तान्तमादितः । दृष्टा काचिन्मया पूर्वा नारी राजन्मनोरमा

ત્યાં જઈ તેમણે રાજાને આરંભથી સર્વ વૃત્તાંત નિવેદિત કર્યો— “હે રાજન્, અગાઉ મેં એક મનોહર અને આકર્ષક સ્ત્રીને જોઈ હતી.”

Verse 20

हिमवच्छिखरे रम्ये संस्थिता सिंहवाहिनी । समन्ताद्देवकन्याभिः सेविता बद्धपाणिभिः

હિમાલયના રમ્ય શિખર પર સિંહવાહિની દેવી વિરાજમાન હતી. ચારે તરફ કરજોડીને સેવા કરતી દેવકન્યાઓએ તેમને પરિચર્યા કરી હતી.

Verse 21

कुरुते पादसंवाहं काचित्संस्कुरुते कचान् । पाणिसंवाहनं काचित्काचिन्नेत्राञ्जनं न्यधात्

એક દાસીએ પગનું સંવાહન કર્યું, બીજીએ વાળ ગોઠવ્યા. એકે હાથનું મર્દન કર્યું, અને બીજીએ આંખોમાં અંજન લગાવ્યું.

Verse 22

काचिद् गृहीत्वा हस्तेनादर्शं दर्शयते मुखम् । नागवल्लीं ददात्येका लवंगैलादिसंयुताम्

એક સ્ત્રી હાથમાં દર્પણ લઈને મુખ બતાવે છે. બીજી લવિંગ, એલચી વગેરે સુગંધિત દ્રવ્યો સાથે મિશ્રિત નાગવલ્લી (પાન) આપે છે.

Verse 23

पतद्ग्रहं करे कृत्वा स्थिता काचित्सखी पुरः । भूषयत्यखिलांगानि काचिद्भूषाम्बरादिभिः

એક સખી આગળ ઊભી રહી હાથમાં વસ્ત્ર પકડી હતી. બીજી આભૂષણો, ઉત્તમ વસ્ત્રો વગેરે વડે સર્વ અંગોને શોભાવતી હતી.

Verse 24

कदलीस्तंभजंघोरुः कीरनासाऽहिदौर्लता । रणन्मञ्जीरचरणा रम्यमेखलया युता

તેણીની જાંઘો અને ઊરુ મસૃણ કેળીના થાંભલા સમાન હતાં; નાસિકા તોતાની ચાંચ જેવી; ભુજાઓ કોમળ લતા જેવી; ઝણઝણતા નૂપુરોથી શોભિત ચરણો મધુર ધ્વનિ કરતા—અને તે રમ્ય મેખલાથી વિભૂષિત હતી।

Verse 25

लसत्कस्तूरिकामोदमुक्ताहारचलस्तनी । ग्रैवेयकलसद्ग्रीवा ललन्तीदाममण्डिता

ચમકતી કસ્તૂરીની સુગંધથી યુક્ત મુક્તાહાર તેના વક્ષસ્થળ પર સ્થિત હતો, તેથી સ્તન મૃદુ રીતે હલતા હતા; ગળે તેજસ્વી ગ્રૈવેય હાર ઝળહળતો હતો અને લલાટ પર સુંદર દામમાળાથી તે અલંકૃત હતી।

Verse 26

अर्द्धचन्द्रधरा देवी मणिकुण्डलधारिणी । रम्यवेणिर्विंशालाक्षी लोचनत्रयभूषिता

દેવી અર્ધચંદ્ર ધારણ કરનારી અને મણિમય કુંડળો પહેરનારી છે. તેની વેણી રમ્ય છે, નેત્રો વિશાળ છે, અને તે ત્રિનેત્રથી ભૂષિત છે.

Verse 27

साक्षरा मालिकोपेता पणिराजितकंकणा । स्वर्णोर्मिकांगुलिर्भ्राजत्पारिहार्य्यलसत्करा

તેણાં હાથમાં અક્ષરયુક્ત શુભ માળાઓ હતી; કળાઈઓ પર તેજસ્વી કંકણો શોભતા હતા. સોનાની મુદ્રિકાઓથી આંગળીઓ ઝગમગતી હતી અને યોગ્ય આભૂષણોથી હાથ દીપતા હતા.

Verse 28

शुभवस्त्रावृता गौरी पद्मासनविराजिता । काश्मीरबिन्दुतिलका चन्द्रालंकृतमस्तका

ગૌરી શુભ વસ્ત્રોથી આવૃત હતી અને પદ્માસન પર વિરાજમાન થઈ તેજસ્વી હતી. તેના લલાટે કાશ્મીરના બિંદુઓવાળો તિલક હતો અને મસ્તક ચંદ્રથી અલંકૃત હતું.

Verse 29

तडिद्द्युतिर्महामूल्याम्बर चोलोन्नमत्कुचा । भुजैरष्टाभिरुत्तुंगैर्धारयन्ती वरायुधान्

તે વીજળી જેવી તેજસ્વી કાંતિથી ઝળહળી; તેના અતિમૂલ્ય વસ્ત્રો અને ચોળીએ તેના ઉન્નત વક્ષસ્થળને વધુ શોભાવ્યું. આઠ ઊંચા ભુજાઓમાં તેણે શ્રેષ્ઠ આયુધો ધારણ કરી, ભયંકર રક્ષક દિવ્યરૂપે પ્રગટ થઈ.

Verse 30

तादृशी नासुरी नागी न गन्धर्वी न दानवी । विद्यते त्रिषु लोकेषु यादृशी सा मनोरमा

એવી કોઈ અસુરી નથી, કોઈ નાગી નથી, કોઈ ગંધર્વી નથી, કોઈ દાનવી પણ નથી—ત્રિલોકમાં ક્યાંય—જે તે મનોહર ‘મનોરમા’ જેવી હોય.

Verse 31

तस्मात्संभोगयोग्यत्वं तस्यास्त्वय्येव शोभते । नारीरत्नं यतः सा वै पुंरत्नं च भवान्प्रभो

અતએવ તેના પવિત્ર સંયોગની યોગ્યતા ખરેખર માત્ર તારા સાથે જ શોભે છે. કારણ કે તે નારી-રત્ન છે અને તમે, હે પ્રભુ, પુરુષ-રત્ન છો.

Verse 32

इत्युक्तं चण्डमुण्डाभ्यां निशम्य स महासुरः । दूतं सुग्रीवनामानं प्रेषयामास तां प्रति

ચંડ-મુંડ દ્વારા કહેવાયેલું સાંભળી તે મહાસુરે ‘સુગ્રીવ’ નામના દૂતને તેની પાસે મોકલ્યો.

Verse 33

गच्छ दूत तुषाराद्रौ तत्रास्ते कापि सुन्दरी । सा नेतव्या प्रयत्नेन कथयित्वा वचो मम

“જા, હે દૂત, તુષાર પર્વત પર. ત્યાં કોઈ સુંદરિ વસે છે. મારા વચન તેને કહીને, પ્રયત્નપૂર્વક તેને અહીં લઈ આવ.”

Verse 34

इति विज्ञापितस्तेन सुग्रीवो दानवोत्तमः । गत्वा हिमाचलं प्राह जगदम्बां महेश्वरीम्

આ રીતે તેના દ્વારા જાણ કરાયેલ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ હિમાચલ પર ગયો અને જગદંબા મહેશ્વરી દેવીને વિનયપૂર્વક સંબોધી બોલ્યો।

Verse 35

दूत उवाच । देवि शुंभासुरो दैत्यो निशुंभस्तस्य चानुजः । विख्यातस्त्रिषु लोकेषु महा बलपराक्रमः

દૂત બોલ્યો—હે દેવી! શુંભાસુર નામનો દૈત્ય અને તેનો અનુજ નિશુંભ—ત્રણેય લોકમાં મહાબળ અને પરાક્રમ માટે વિખ્યાત છે।

Verse 36

चारोहं प्रेषितस्तेन सन्निधिन्ते समागमम् । स यज्जगौ सुरेशानि तत्समाकर्णयाधुना

“હું તેના દ્વારા મોકલાયેલો ગુપ્તચર છું અને તમારા સન્નિધિમાં આવ્યો છું. હે સુરેશો! તેણે જે કહ્યું છે તે હવે મારી પાસેથી સાંભળો.”

Verse 37

इन्द्रादीन्समरे जित्वा तेषां रत्नान्यपाहरम् । देवभागं स्वयं भुञ्जे यागे दत्तं सुरादिभिः

ઇન્દ્ર આદિ દેવોને સમરમાં જીતીને મેં તેમના રત્નો અપહર્યા. યજ્ઞમાં દેવો વગેરે દ્વારા અપાયેલો દેવભાગ હું સ્વયં ભોગવું છું.

Verse 38

स्त्रीरत्नं त्वामहं मन्ये सर्वरत्नोपरि स्थितम् । सा त्वं ममानुजं मां वा भजतात्कामजै रसैः

હું તને સ્ત્રીઓમાં રત્ન માનું છું, સર્વ રત્નોથી ઉપર સ્થિત. તેથી તારી ઇચ્છા મુજબ મારા અનુજને કે મને સ્વીકારી કામજન્ય રસોમાં આનંદ કર.

Verse 39

इति दूतोक्तमाकर्ण्य वचनं शुंभभाषितम् । जगाद सा महामाया भूतेशप्राणवल्लभा

દૂત દ્વારા શુંભના તરફથી કહેલા વચનો સાંભળી, ભૂતેશ (શિવ)ની પ્રાણવલ્લભા એવી મહામાયા બોલી.

Verse 40

देव्युवाच । सत्यं वदसि भो दूत नानृतं किंचिदुच्यते । परन्त्वेका कृता पूर्वं प्रतिज्ञा तान्निबोध मे

દેવીએ કહ્યું—હે દૂત, તું સત્ય બોલે છે; કણમાત્ર પણ અસત્ય નથી. પરંતુ પૂર્વે મેં એક પ્રતિજ્ઞા કરી હતી; તે મારી પાસેથી જાણ.

Verse 41

यो मे दर्पं विधुनुते यो मां जयति संगरे । उत्सहे तमहं कर्तुं पतिं नान्यमिति ध्रुवम्

જે મારું દર્પ દૂર કરે, જે યુદ્ધમાં મને જીતે—એને જ હું પતિ રૂપે સ્વીકારું છું; બીજાને નહીં, આ નિશ્ચિત છે।

Verse 42

स त्वं कथय शुंभाय निशुंभाय वचो मम । यथा युक्तं भवेदेवं विदधातु तथाऽत्र सः

અતઃ તું શુંભ અને નિશુંભને મારા વચન કહેજે. જે રીતે યોગ્ય અને યુક્ત બને, તે અહીં તે પ્રમાણે જ વ્યવસ્થા કરે।

Verse 43

इत्थं देवीवचः श्रुत्वा सुग्रीवो नाम दानवः । राज्ञे विज्ञापयामास गत्वा तत्र सविस्तरम्

આ રીતે દેવીના વચન સાંભળી, સુગ્રીવ નામનો દાનવ ત્યાં ગયો અને રાજાને તે વાત સર્વ વિગતે નિવેદન કરી।

Verse 44

अथ दूतोक्तमाकर्ण्य शुंभो भैरवशासनः । धूम्राक्षं प्राह सक्रोधः सेनान्यं बलिनां वरम्

ત્યારે ભૈરવના આદેશથી શાસન કરનાર શુંભે દૂતનું વચન સાંભળી ક્રોધપૂર્વક બલવાનમાં શ્રેષ્ઠ સેનાપતિ ધૂમ્રાક્ષને કહ્યું।

Verse 45

हे धूम्राक्ष तुषाराद्रौ वर्तते कापि सुन्दरी । तामानय द्रुतं गत्वा यथा यास्यति सात्र वै

હે ધૂમ્રાક્ષ! તુષાર પર્વત પર કોઈ અતિસુંદર કન્યા વસે છે. તું તરત ત્યાં જઈને ઝડપથી તેને અહીં લઈ આવ, જેથી તે નિશ્ચયે આ સ્થાને આવી પહોંચે.

Verse 46

तस्या आनयने भीतिर्न कार्य्याऽसुरसत्तम । युद्धं कार्यं प्रयत्नेन यदि सा योद्धुमिच्छति

હે અસુરશ્રેષ્ઠ, તેને અહીં લાવવામાં ભય ન રાખ. જો તે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે, તો પૂર્ણ પ્રયત્નથી યુદ્ધ કર।

Verse 47

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां धूम्रलोचन चण्डमुण्डरक्तबीजवधो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના પંચમ ભાગ—ઉમાસંહિતામાં—“ધૂમ્રલોચન, ચંડ-મુંડ તથા રક્તબીજવધ” નામનો સત્તેચાળીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 48

भर्तुर्ममान्तिकं गच्छ नोचेत्त्वां घातयाम्यहम् । पुष्ट्याऽसुराणां सहितः सहस्राणां नितंबिनि

મારા પતિના સાન્નિધ્યે તત્કાળ જા; નહિતર હું તને ઘાત કરાવી દઈશ. હે સુન્દરી, હું પુષ્ટિ સહિત હજારો અસુરો સાથે છું।

Verse 49

देव्युवाच । दैत्यराट्प्रेषितो वीर हंसि चेत्किं करोमि ते । परन्त्वसाध्यं गमनं मन्ये संग्राममन्तरा

દેવીએ કહ્યું—હે વીર, જો દૈત્યરાજે તને મોકલ્યો હોય અને તું મને મારવા ઇચ્છતો હોય, તો હું તારા માટે શું કરી શકું? પરંતુ યુદ્ધ વિના અહીંથી જવું અશક્ય છે એમ હું માનું છું।

Verse 50

इत्युक्तस्तामन्वधावद्दानवो धूम्रलोचनः । हुंकारोच्चारणेनैव तन्ददाह महेश्वरी

આમ કહ્યા પછી દાનવ ધૂમ્રલોચન તેણીની પાછળ દોડ્યો; પરંતુ મહેશ્વરીએ માત્ર ‘હું’ના ઉચ્ચારથી જ તેને દહન કરી ભસ્મ કરી દીધો।

Verse 51

ततः प्रभृति सा देवी धूमावत्युच्यते भुवि । आराधिता स्वभक्तानां शत्रुवर्गनिकर्तिनी

ત્યાંથી તે દેવી ભૂમિ પર ‘ધૂમાવતી’ તરીકે ઓળખાય છે; આરાધના કરવાથી તે પોતાના ભક્તોના શત્રુવર્ગનો નાશ કરે છે।

Verse 52

धूम्राक्षे निहते देव्या वाहनेनातिकोपिना । चर्वितास्तद्गणास्सर्वेऽपलायन्तावशेषिताः

દેવીએ ધૂમ્રાક્ષને મારી નાખ્યા પછી, અત્યંત ક્રોધિત તેના વાહને તેના સર્વ ગણોને કચડી ચાવી નાખ્યા; જે થોડા બાકી રહ્યા તેઓ ભાગી ગયા।

Verse 53

इत्थं देव्या हतं दैत्यं श्रुत्वा शुंभः प्रतापवान् । चकार बहुलं कोपं सन्दष्टोष्ठपुटद्वयः

દેવી દ્વારા દૈત્ય આ રીતે હણાયો છે એવું સાંભળીને પરાક્રમી શુમ્ભ અત્યંત ક્રોધિત થયો અને બંને હોઠ કસીને દબાવી લીધાં।

Verse 54

चण्डं मुंडं रक्तबीजं प्रैषयत्क्रमतोऽ सुरान् । तेपि चाज्ञापिता दैत्या ययुर्यत्राम्बिका स्थिता

પછી તેણે ક્રમશઃ ચંડ, મુંડ અને રક્તબીજ—આ અસુરોને મોકલ્યા. આજ્ઞા મળતાં તે દૈત્યો પણ જ્યાં અંબિકા સ્થિત હતી ત્યાં ગયા।

Verse 55

सिंहारूढा भगवतीमणिमादिभिराश्रिताम् । भासयंती दिशो भासा दृष्ट्वोचुर्द्दानवर्षभाः

સિંહ પર આરૂઢ, મણિ-રત્નાદિથી અલંકૃત અને પોતાની કાંતિથી દિશાઓને પ્રકાશિત કરતી ભગવતીને જોઈ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ વીરોએ કહ્યું.

Verse 56

हे देवि तरसा मूलं याहि शुंभनिशुंभयोः । अन्यथा घातयिष्यामः सगणां त्वां सवाहनाम्

હે દેવી! તુરંત શુંભ-નિશુંભના મૂળસ્થાને જા. નહિંતર તને તારા ગણો સહિત અને વાહન સહિત અમે સંહાર કરી નાખીશું.

Verse 57

वृणीष्व तं पतिं वामे लोकपालादिभिः स्तुतम् । प्रपत्स्यसे महानंदं देवानामपि दुर्लभम्

હે કોમળા! લોકપાલો વગેરે દેવો જેમને સ્તુતિ કરે છે, તે પ્રભુને પતિરૂપે વર. તેમની શરણાગતિથી તને તે મહાન આનંદ મળશે, જે દેવોને પણ દુર્લભ છે.

Verse 58

इत्युक्तमाकलय्याम्बा स्मयित्वा परमेश्वरी । उदाजहार सा देवी सूनृतं रसवद्वचः

આ રીતે કહેવાયેલું સમજી પરમેશ્વરી અંબા ઉમા સ્મિત કરી; પછી તે દેવીએ સત્ય, મધુર અને રસસભર વચન ઉચ્ચાર્યાં.

Verse 59

देव्युवाच । अद्वितीयो महेशानः परब्रह्म सदाशिवः । यत्तत्त्वन्न विदुर्वेदा विष्ण्वादीनां च का कथा

દેવીએ કહ્યું—મહેશાન સદાશિવ અદ્વિતીય છે, પરબ્રહ્મ છે. તેમના તત્ત્વને વેદો પણ જાણતા નથી; તો પછી વિષ્ણુ આદિ દેવોની શું વાત?

Verse 60

तस्याहं प्रकृतिः सक्ष्मा कथमन्यं पतिम्वृणे । सिंही कामातुरा नैव जम्बुकं वृणुते क्वचित्

હું તેમની સૂક્ષ્મ પ્રકૃતિ—શક્તિસ્વરૂપા—છું; તો હું બીજો પતિ કેવી રીતે પસંદ કરું? કામાતુર સિંહણી પણ ક્યારેય જાંબુક (શિયાળ)ને પસંદ કરતી નથી।

Verse 61

करेणुर्गर्दभं नैव द्वीपिनी शशकं न वा । मृषा वदत भो दैत्यो मृत्युव्यालनियंत्रिताः

હાથીણી ક્યારેય ગધેડા સાથે જોડાતી નથી, ન તો વાઘણી સસલા સાથે. હે દૈત્ય, તું મિથ્યા બોલે છે; તારી વાણી મૃત્યુરૂપ સર્પથી નિયંત્રિત છે, તેથી તે સત્ય ઠરતી નથી।

Verse 62

यूयं प्रयात पातालं युध्यध्वं शक्तिरस्ति चेत् । इति क्रोधकरं वाक्यं श्रुत्वोचुस्ते परस्परम्

“તમે પાતાળમાં જાઓ; શક્તિ હોય તો યુદ્ધ કરો!”—આ ક્રોધ જગાવનાર વચન સાંભળી તેઓ પરસ્પર ચર્ચા કરીને બોલ્યા।

Verse 63

अबलां मनसि ज्ञात्वा न हन्मो भवतीं वयम् । अथो स्थिरैहि पञ्चास्ये युद्धेच्छा मानसेऽस्ति चेत्

મનમાં તને અબલા સ્ત્રી જાણીને અમે તને મારશું નહીં. પરંતુ હે પંચાસ્ય! જો તારા હૃદયમાં યુદ્ધની ઇચ્છા સ્થિર હોય, તો દૃઢપણે ઊભી રહેજે.

Verse 64

तेषामेवं विवदतां कलहः समवर्द्धत । ववृषु समरे बाणा उभयोर्द्दलयोश्शिताः

આ રીતે તેઓ વાદવિવાદ કરતા કરતા તેમનો કલહ વધતો ગયો. પછી સમરમાં બંને પક્ષની સેનાઓમાંથી તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા થઈ.

Verse 65

एवं तैः समरं कृत्वा लीलया परमेश्वरी । जघान चण्डमुण्डाभ्यां रक्तबीजं महासुरम्

આ રીતે તેમની સાથે યુદ્ધ કરીને પરમેશ્વરીએ લીલામાત્રથી ચંડ અને મુંડ દ્વારા મહાસુર રક્તબીજનો સંહાર કરાવ્યો।

Verse 66

द्वेषबुद्धिं विधायापि त्रिदशस्थितयोऽप्यमी । अन्तेऽप्रापन्परं लोकं यंल्लोकं यान्ति तज्जनाः

ત્રિદશોમાં સ્થિત હોવા છતાં તેમણે દ્વેષબુદ્ધિ ધારણ કરી હતી; છતાં અંતે તેમણે તે જ પરમ લોક પ્રાપ્ત કર્યો, જે લોકને તેના ભક્તો પ્રાપ્ત કરે છે।