Rig Veda 9.62.10: Mandala 9, Sukta 62, Mantra 10
Sukta 9.62
Rishi: Soma-Pavamāna seer-family; exact attribution needs anukramaṇī verification
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
अयं विचर्षणिर्हितः पवमानः स चेतति । हिन्वान आप्यं बृहत् ॥
Transliteration
ayáṃ vicárṣaṇir hitáḥ pávamānaḥ sá cetati | hinvāná ā́pyaṃ bṛhát ||
Translation
આ (સોમ) વિશાળદર્શી અહીં સ્થાપિત થયો છે—પવમાન રૂપે; તે ચેતનામાં જાગે છે. પ્રેરિત કરતો તે આપ્યં—વિશાળ જળતત્ત્વ, મહાન ઊંડાણ—ને ઋતના યોગ્ય વિસ્તરણ તરફ ધકેલે છે.
Word by Word
अयम्this (one), he
अयम्:
कर्तृ (सः/एषः—विषयः) अथवा विशेष्य-निर्देशकः
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विचर्षणिःthe far-seeing/renowned one (epithet of Soma)
विचर्षणिः:
कर्तृ (अयम्…—सोमस्य विशेषणम्) / विशेषणम्
TypeNoun/Epithet
Rootवि-चर्षणि (प्रातिपदिक; ‘विचर्षणि’ = सर्वजन-दर्शनीय/प्रख्यात/मनुष्येषु प्रसिद्ध) अथवा ‘चर्षणि’ (जन/मनुष्य) + वि-
हितःplaced, set, stationed
हितः:
कर्तृ-विशेषणम् (स्थित/निहितः) / अवस्था-निर्देशः
TypeParticiple (Adjective)
Rootधा (धातु) → हित (कृदन्त; क्त-प्रत्यय) / ‘हि’ धातोः न; सामान्यतः √धा ‘to place’
पवमानःpurifying, flowing (Soma)
पवमानः:
कर्तृ (सोमः—स्वयं पवते) / विशेषणम्
TypeParticiple (Noun/Adjective)
Rootपू (धातु ‘to purify’) → पवमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय; वर्तमानकालिक कृदन्त)
सःhe
सः:
कर्तृ (पुनरुक्त-विषयः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चेततिperceives, is aware, takes notice
चेतति:
क्रिया (कर्तृ = सः/पवमानः)
TypeVerb
Rootचित् (धातु ‘to perceive/notice/think’)
हिन्वानःimpelling, urging on
हिन्वानः:
कर्तृ-विशेषणम् (प्रेरयन्/वेगयन्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootहि (धातु ‘to impel/drive on’) → हिन्वान (शानच्-प्रत्यय; वर्तमानकालिक कृदन्त)
आप्यम्watery, belonging to the waters
आप्यम्:
कर्म (हिन्वानः… बृहत् [आप्यम्]—प्रेरयति/प्रवर्तयति) / विशेषणम्
TypeAdjective
Rootआप्य (प्रातिपदिक; आप् ‘जल’/‘आपः’ से सम्बन्धित; ‘watery, of the waters’)
बृहत्great, vast
बृहत्:
कर्म (प्रेरित/प्रवर्तित वस्तु—‘the great [stream/force]’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootबृह् (धातु ‘to grow, be great’) → बृहत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.