Sukta 7
Sukta 6.7
Agni Vaiśvānara
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
આ સૂક્ત વૈશ્વાનર અગ્નિનું સ્તવન કરે છે—ઋત (કોસ્મિક વ્યવસ્થા)માંથી જન્મેલો, સર્વવ્યાપી અગ્નિ; “સ્વર્ગનું શિર” તરીકે સ્થાપિત અને પૃથ્વી પર માર્ગદર્શક શક્તિરૂપે કાર્ય કરનાર. તેમાં અગ્નિને દ્રષ્ટા-રાજા અને જનસમુદાયોનો “અતિથિ” તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે; તે અર્પણોને મધ્યસ્થ બની પહોંચાડે છે, તેજસ્વી લોકધામોનું વિસ્તરણ કરે છે અને અમરત્વનું રક્ષણ કરે છે—જેથી દેવો અને મનુષ્યો જીવન, વ્યવસ્થા અને રક્ષણમાં સહભાગી બની શકે.
Mantras
Mantra 1
मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् । कविं सम्राजमतिथिं जनानामासन्ना पात्रं जनयन्त देवाः ॥
દેવોએ સત્યમાંથી જન્મેલો વૈશ્વાનર અગ્નિ જન્માવ્યો—આકાશનું શિખર (મૂર્ધા), પૃથ્વીની ગતિનો માર્ગદર્શક. કવિ, સર્વરાજા, જનસમુદાયોનો અતિથિ—અમારા અંતરમાં યજ્ઞાર્પણ માટે નજીક અને તૈયાર પાત્ર—એને દેવોએ પ્રગટ કર્યો.
Mantra 2
नाभिं यज्ञानां सदनं रयीणां महामाहावमभि सं नवन्त । वैश्वानरं रथ्यमध्वराणां यज्ञस्य केतुं जनयन्त देवाः ॥
દેવોએ વૈશ્વાનરને યજ્ઞોનું નાભિ, સમૃદ્ધિઓનું સદન, મહાન આહ્વાન-ધ્વનિ તરીકે ગોઠવ્યો. અધ્વરોના રથપથ સમાન, યજ્ઞનો કેતુ—ધ્વજચિહ્ન, માર્ગદર્શક પ્રકાશ—એને દેવોએ જન્માવ્યો.
Mantra 3
त्वद्विप्रो जायते वाज्यग्ने त्वद्वीरासो अभिमातिषाहः । वैश्वानर त्वमस्मासु धेहि वसूनि राजन्त्स्पृहयाय्याणि ॥
હે અગ્નિ, તારા પરથી બળની સમૃદ્ધિ ધરાવતો વિપ્ર જન્મે છે; તારા પરથી શત્રુ-મતિને જીતનારા વીરબળો ઊભા થાય છે. હે વૈશ્વાનર, હે રાજન, અમારા અંદર ઇચ્છનીય વસુઓ સ્થાપ—એવા ખજાના, જેને ધારણ કરવા અમે તરસીએ છીએ.
Mantra 4
त्वां विश्वे अमृत जायमानं शिशुं न देवा अभि सं नवन्ते । तव क्रतुभिरमृतत्वमायन्वैश्वानर यत्पित्रोरदीदेः ॥
હે અમૃત (અગ્નિ), જન્મ લેતા તને સર્વ દેવો નવજાત શિશુની જેમ ચારે તરફથી ઘેરી લે છે. હે વૈશ્વાનર, તારા ક્રતુઓ—સંકલ્પશક્તિઓ—દ્વારા તેઓ અમૃતત્વને પામે છે, કારણ કે તું બે માતા-પિતાની વચ્ચે પ્રકાશિત થાય છે.
Mantra 5
वैश्वानर तव तानि व्रतानि महान्यग्ने नकिरा दधर्ष । यज्जायमानः पित्रोरुपस्थेऽविन्दः केतुं वयुनेष्वह्नाम् ॥
હે વૈશ્વાનર, હે અગ્નિ, તારા તે મહાન વ્રતો—વિધિઓ/નિયમો—એવા છે કે કોઈ પણ તેમને ભંગ કરી શકતું નથી. જ્યારે તું બે માતા-પિતાના ઉરસ્તળે જન્મે છે, ત્યારે દિવસોના સુવ્યવસ્થિત વ્યવહારો (વયુનેષુ)માં તું કેતુ—માર્ગદર્શક પ્રકાશ—ને શોધી લે છે.
Mantra 6
वैश्वानरस्य विमितानि चक्षसा सानूनि दिवो अमृतस्य केतुना । तस्येदु विश्वा भुवनाधि मूर्धनि वया इव रुरुहुः सप्त विस्रुहः ॥
દ્રષ્ટિ-દર્શન (ચક્ષસા) વડે વૈશ્વાનરના માટે સ્વર્ગના ઊંચા શિખરો માપીને ગોઠવાયા છે—અમૃતના કેતુ, દીપ્ત ધ્વજ દ્વારા. તેના જ મસ્તક પર સર્વ ભુવન સ્થિત છે; પાંખવાળી શક્તિઓની જેમ તેઓ ઊર્ધ્વે ઉઠે છે—સાત વિસ્રુહ, જુદા જુદા વહેતા પ્રવાહો, એક જ જ્વાળાના બહુ-કિરણ ગતિમાન રૂપો.
Mantra 7
वि यो रजांस्यमिमीत सुक्रतुर्वैश्वानरो वि दिवो रोचना कविः । परि यो विश्वा भुवनानि पप्रथेऽदब्धो गोपा अमृतस्य रक्षिता ॥
જે સુક્રતુ (જ્ઞાની શક્તિવાળો) વૈશ્વાનર કવિએ રજાંસિ—વિસ્તારો—માપી ગોઠવ્યા, અને દ્યૌના તેજસ્વી લોકોને વિશાળપણે ખુલ્લા કર્યા. જે સર્વ ભૂવનને ચારે તરફ વ્યાપે છે—અદબ્ધ ગોપા, અમૃતનો રક્ષિતા—તે આપણા અંદર સત્ત્ય-સત્તાનું રક્ષણ કરે છે.
Frequently Asked Questions
He is Agni as the “universal” or all-pervading Fire—praised as a seer-king who lives among peoples as the honored guest and carries offerings to the gods.
It means Agni embodies cosmic order and truth: when the fire is kindled and honored rightly, it supports harmony, clarity, and the right working of the sacrifice and life.
It is used to invoke and establish the sacred fire at the start of a rite, asking Agni for protection, luminous understanding, and successful offering-carriage in household and sacrificial worship.
Ask anything about Sukta 7 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
