Rig Veda Sukta 17
Mandala 6Sukta 1715 Mantras

Sukta 17

Sukta 6.17

Rishi

Bharadvāja Bārhaspatya (traditional attribution for RV 6.17; needs confirmation)

Devata

Indra

Chandas

Trishtubh (high likelihood; requires verification)

આ સૂક્ત ઇન્દ્ર માટેનું પ્રચંડ સોમ-આહ્વાન છે. તેમાં ઇન્દ્રને વજ્રધારી, વૃત્રનો ભેદક અને અવરોધમાં અટકાવેલી “ગાયો” (પ્રકાશ, કિરણો અને સમૃદ્ધિ)ને ખુલ્લી કરનાર તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે. જ્યારે દેવો પર દેવવિહિન/અધર્મીઓએ આક્રમણ કર્યું ત્યારે દેવોએ ઇન્દ્રને અગ્રપંક્તિમાં સ્થાપ્યો—આ વાતનું સ્મરણ થાય છે; અને ઉપાસકો માટે વિજય, બળ તથા દેવનિયત પરિપૂર્ણ સમૃદ્ધિની પ્રાર્થના થાય છે. અંતિમ પ્રાર્થના પુરાણિક વિજયને વર્તમાન આશામાં ફેરવે છે: યજ્ઞવિધિ દેવસ્થાપિત લાભ જીતે અને તે સ્થિર, વીર આનંદમાં પરિપક્વ બને.

Mantras

Mantra 1

पिबा सोममभि यमुग्र तर्द ऊर्वं गव्यं महि गृणान इन्द्र । वि यो धृष्णो वधिषो वज्रहस्त विश्वा वृत्रममित्रिया शवोभिः ॥

હે ઇન્દ્ર, સોમ પાન કર; અને તેની સાથે, હે ઉગ્ર, પ્રકાશમય કિરણોની વિશાળ ગવ્ય ઊર્વ (ગૌઓનું વાડું/બંધ) તોડી ખોલ. અમારી સ્તુતિથી પ્રશંસિત, હે વજ્રહસ્ત, ધૃષ્ણુ વધિષ (સાહસી સંહારક), તું પોતાના મહાશવો વડે સર્વ વૃત્ર અને શત્રુબળોને વિખેરી નાખે છે.

Mantra 2

स ईं पाहि य ऋजीषी तरुत्रो यः शिप्रवान्वृषभो यो मतीनाम् । यो गोत्रभिद्वज्रभृद्यो हरिष्ठाः स इन्द्र चित्राँ अभि तृन्धि वाजान् ॥

હે ઇન્દ્ર, એ સોમને અમારે માટે રક્ષા અને પોષણ કર—તું જે ઋજીષી (ઝડપદાર), તરુત્ર (અતિક્રમણ કરનાર), વृषભ (શક્તિશાળી બળદ), અને મતિઓનો અધિપતિ છે. તું જે ગોત્રો/વાડાં ભેદનાર, વજ્ર ધારણ કરનાર, અને હરિષ્ઠા (ચમકતા હરિ અશ્વો પર સ્થિત) છે; હે ઇન્દ્ર, ચિત્ર (વિવિધ) વાજો—બળ અને સમૃદ્ધિના પુરવઠા—અમારી તરફ ધકેલી લાવ.

Mantra 3

एवा पाहि प्रत्नथा मन्दतु त्वा श्रुधि ब्रह्म वावृधस्वोत गीर्भिः । आविः सूर्यं कृणुहि पीपिहीषो जहि शत्रूँरभि गा इन्द्र तृन्धि ॥

એ રીતે, પ્રાચીન રીત પ્રમાણે રક્ષા કર અને સ્વીકાર કર; તે તને આનંદિત કરે. બ્રહ્મ (મંત્ર) સાંભળ; અમારી ગીર્ભિઃ (સ્તુતિઓ) દ્વારા વધ. સૂર્યને પ્રગટ કર; સોમથી પીપિહીષઃ (ઉછળતા/ફૂલતા) બની, શત્રુઓને સંહાર; અને ઇન્દ્ર, ગાઓ/કિરણોને અમારી તરફ હાંકી લાવ.

Mantra 4

ते त्वा मदा बृहदिन्द्र स्वधाव इमे पीता उक्षयन्त द्युमन्तम् । महामनूनं तवसं विभूतिं मत्सरासो जर्हृषन्त प्रसाहम् ॥

હે ઇન્દ્ર, સ્વધાવ (સ્વશક્તિવાન), આ મહાન સોમ-મદો—આ પીતા (પાન કરેલા) પેય—તારી દ્યુમંત (દીપ્તિમય) શક્તિને વધારતા જાય છે. તારી મહા, અનૂન (અક્ષય) તવસ (બળ) અને વિભૂતિ (વિસ્તૃત અધિપત્ય)ને; અને મત્સરાસઃ (ઉલ્લાસભર્યા પાન) તારા અંદર પ્રસાહ (વિજયી) રૂપે હર્ષિત થાય છે.

Mantra 5

येभिः सूर्यमुषसं मन्दसानोऽवासयोऽप दृळ्हानि दर्द्रत् । महामद्रिं परि गा इन्द्र सन्तं नुत्था अच्युतं सदसस्परि स्वात् ॥

જે શક્તિઓ વડે તું આનંદિત થઈ સૂર્ય અને ઉષાને પ્રકાશિત કર્યાં અને દૃઢપણે અટકાવેલા અવરોધોને ચકનાચૂર કર્યાં—એ જ શક્તિથી, હે ઇન્દ્ર, કિરણોને ધારણ કરનાર મહાશિલાને ફોડી ખોલ; અત્યાર સુધી અચલ રહેલી તેને સત્તાના આસનમાંથી દૂર ઠેલે.

Mantra 6

तव क्रत्वा तव तद्दंसनाभिरामासु पक्वं शच्या नि दीधः । और्णोर्दुर उस्रियाभ्यो वि दृळ्होदूर्वाद्गा असृजो अङ्गिरस्वान् ॥

તારા ક્રતુથી, તારા તે દંસનોથી—તારી કાર્યસાધક શક્તિથી—તું કાચામાં પક્વ ફળને સ્થાપિત કર્યુ; ઉસ્રિયાઓ (પ્રકાશમયીઓ) માટે દ્વારો ખોલ્યાં, દૃઢ બંધનોને વિખેરી નાખ્યાં, અને ઊર્વા (વાડા/ઘેરાવ)માંથી ગાયો—કિરણો—ને અઙ્ગિરસ્વાન ઋષિ-શક્તિ સાથે મુક્ત કર્યાં.

Mantra 7

पप्राथ क्षां महि दंसो व्युर्वीमुप द्यामृष्वो बृहदिन्द्र स्तभायः । अधारयो रोदसी देवपुत्रे प्रत्ने मातरा यह्वी ऋतस्य ॥

તારા મહાન દંસથી તું ધરતીને વિસ્તારી; હે મહાબૃહદ ઇન્દ્ર, તું વિશાળ દ્યૌને ઊભી રાખી. પછી તું બે લોક—રોદસી—ને ધારણ કર્યાં: દેવપુત્રીઓ, પ્રાચીન માતાઓ, ઋતના પ્રવાહમાં વિશાળ વહેતી.

Mantra 8

अध त्वा विश्वे पुर इन्द्र देवा एकं तवसं दधिरे भराय । अदेवो यदभ्यौहिष्ट देवान्त्स्वर्षाता वृणत इन्द्रमत्र ॥

પછી સર્વ દેવોએ, હે ઇન્દ્ર, તને અગ્રસ્થાને સ્થાપ્યો—યુદ્ધના ભારને વહન કરવા માટે એકમાત્ર પ્રબળ શક્તિ તરીકે. જ્યારે અદેવોએ દેવો પર ઘોર દબાણ કર્યું, ત્યારે સ્વર (પ્રકાશ)ના વિજેતાઓએ અહીં ઇન્દ્રને પસંદ કર્યો.

Mantra 9

अध द्यौश्चित्ते अप सा नु वज्राद्द्वितानमद्भियसा स्वस्य मन्योः । अहिं यदिन्द्रो अभ्योहसानं नि चिद्विश्वायुः शयथे जघान ॥

પછી તો સ્વર્ગ પણ તારા વજ્રથી દૂર ખસી ગયું; તારા જ ક્રોધના ભયથી તે બે વાર વળી ગયું. જ્યારે ઇન્દ્રે આગળ ધસી આવતી અહિ-શક્તિને પ્રહાર કર્યો, ત્યારે સર્વજીવ-શક્તિ પણ પોતાના જ નિવાસમાં પડી રહી—વધ થયેલી.

Mantra 10

अध त्वष्टा ते मह उग्र वज्रं सहस्रभृष्टिं ववृतच्छताश्रिम् । निकाममरमणसं येन नवन्तमहिं सं पिणगृजीषिन् ॥

પછી ત્વષ્ટાએ, હે મહાબલી, તારા માટે ઉગ્ર વજ્ર ઘડ્યો—સહસ્ર ધારવાળો, શત અગ્રવાળો. એ અપરાજેય, અવિચલ શસ્ત્રથી, હે હરિત અશ્વોના ધારક, તું નવગুণ અહિને ચકનાચૂર કર્યો.

Mantra 11

वर्धान्यं विश्वे मरुतः सजोषाः पचच्छतं महिषाँ इन्द्र तुभ्यम् । पूषा विष्णुस्त्रीणि सरांसि धावन्वृत्रहणं मदिरमंशुमस्मै ॥

હે ઇન્દ્ર! સર્વ મરુતગણ એકમન થઈ તારા માટે વૃદ્ધિકારક પેય—બળના સો માપ જેટલું—પકવ્યું. પૂષન અને વિષ્ણુ ત્રણ સરિતાઓને દોડાવતા, તેના માટે મદિર, વૃત્રહન સોમરસનો અંશુ દબાવતા રહ્યા.

Mantra 12

आ क्षोदो महि वृतं नदीनां परिष्ठितमसृज ऊर्मिमपाम् । तासामनु प्रवत इन्द्र पन्थां प्रार्दयो नीचीरपसः समुद्रम् ॥

તમે નદીઓને ઘેરી રાખનાર મહાન અવરોધને હાંકી કાઢ્યો; જળોની ઊર્મિ (તરંગ)ને મુક્ત કરી. હે ઇન્દ્ર! તેમની નીચે વહેતી પ્રવાહધારા અનુસાર તમે તેમને માર્ગ ચીરી આપ્યો; તમે જળોને નીચે ધકેલી પરિપૂર્ણતાના સમુદ્ર તરફ દોડાવ્યાં.

Mantra 13

एवा ता विश्वा चकृवांसमिन्द्रं महामुग्रमजुर्यं सहोदाम् । सुवीरं त्वा स्वायुधं सुवज्रमा ब्रह्म नव्यमवसे ववृत्यात् ॥

આ રીતે સર્વ કર્મોના કર્તા એવા ઇન્દ્રને—મહાન, ઉગ્ર, અજર, સહોદા (બળદાતા)—અમે જાણીએ છીએ. તું સુવીર છે, સ્વાયુધ છે, સુવજ્ર છે; સહાય માટે નવી બ્રહ્મવાણી તારી તરફ વળી આવે.

Mantra 14

स नो वाजाय श्रवस इषे च राये धेहि द्युमत इन्द्र विप्रान् । भरद्वाजे नृवत इन्द्र सूरीन्दिवि च स्मैधि पार्ये न इन्द्र ॥

હે ઇન્દ્ર, અમને બળની પૂર્ણતા (વાજ), યશ (શ્રવસ), પ્રેરણા (ઇષ) અને અંતરંગ ધન (રાય) માટે તેજસ્વી વિપ્રો—પ્રેરિત ઋષિઓ—પ્રદાન કર. ભરદ્વાજની વંશપરંપરામાં, હે ઇન્દ્ર, અમારા પ્રકાશિત નેતાઓ (સૂરીઓ)ને વધાર; હે ઇન્દ્ર, સ્વર્ગમાં પણ અને પરલોકના પરેના લોકમાં પણ અમારો સહાયક બની રહેજે.

Mantra 15

अया वाजं देवहितं सनेम मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥

આ માર્ગે—અર્પણ અને બળના આ ઉપાયે—દેવો દ્વારા નિર્ધારિત વાજ (બળ-પૂર્ણતા) અમે પ્રાપ્ત કરીએ; અમે સો ગણું અમારી શક્તિઓમાં આનંદિત થઈએ, સત્યવીર્યથી સમૃદ્ધ બનીએ.

Frequently Asked Questions

It praises Indra after he drinks Soma, celebrating his power to smash Vṛtra-like obstruction, release light/wealth, and secure victory and protection for the worshippers.

In Vedic symbolism, “cows” often mean rays of light and also prosperity. The “pen” is the enclosure of obstruction; Indra breaks it so light, waters, and abundance can flow.

Traditionally it fits Indra-Soma offerings in Soma rites, and it can also be recited as a prayer for strength, removing obstacles, and gaining divinely supported success (vāja).

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App