Sukta 16

Mantra 1

आ सत्यो यातु मघवाँ ऋजीषी द्रवन्त्वस्य हरय उप नः । तस्मा इदन्धः सुषुमा सुदक्षमिहाभिपित्वं करते गृणानः ॥

સત્યવાન મઘવાન, ઋજીષી (સીધા દબાવનાર) અહીં આવે; તેના હરિ (કપિલ) અશ્વો અમારી તરફ ધસી આવે. તેના માટે જ અમે સુદક્ષ રીતે સોમ-રસ દબાવ્યો છે—તેથી સ્તુતિ પામીને તે અહીં અમારે સાથે અભિપિત્વ, આંતરિક સાન્નિધ્ય અને ઘનિષ્ઠ સંગતિ સ્થાપે.

Mantra 2

अव स्य शूराध्वनो नान्तेऽस्मिन्नो अद्य सवने मन्दध्यै । शंसात्युक्थमुशनेव वेधाश्चिकितुषे असुर्याय मन्म ॥

આજે આ સવનમાં, અમારી આનંદ-મંદતા માટે, શૂર (વીર) આ માર્ગના અંતે અમારા માટે ઓછો ન પડે. ઉશના સમાન વેધા (જ્ઞાતા) ઉકથ-સ્તુતિ ઉચ્ચારે છે—ચિકિતુષે (વિચારક/વિદ્વાન) માટે પ્રેરિત મન્મ, આત્મશક્તિની અસુર્યા (પ્રભુત્વમય શક્તિ) માટે.

Mantra 3

कविर्न निण्यं विदथानि साधन्वृषा यत्सेकं विपिपानो अर्चात् । दिव इत्था जीजनत्सप्त कारूनह्ना चिच्चक्रुर्वयुना गृणन्तः ॥

કવિ સમાન ગુપ્ત નિણ્ય (અંતર્ગત રહસ્ય)ને જાણી, તેણે વિદથો (જ્ઞાન-સભાઓ) સિદ્ધ કર્યા; વૃષા (વૃષભ) સેક (પ્રવાહ) પીતા પીતા અર્ચા (ગાન) ગાયો. આ રીતે દિવથી તેણે સાત કારુ (કવિઓ) ઉત્પન્ન કર્યા; અને એક જ અહ્ના (દિવસ)માં, ગૃણંતઃ (સ્તુતિ કરતા) તેમણે વયુના (વિચાર-વિધિઓ/કાર્યો) રચ્યા.

Mantra 4

स्वर्यद्वेदि सुदृशीकमर्कैर्महि ज्योती रुरुचुर्यद्ध वस्तोः । अन्धा तमांसि दुधिता विचक्षे नृभ्यश्चकार नृतमो अभिष्टौ ॥

જ્યારે તેણે સ્તુતિઓ (અર્કૈઃ) વડે સુદર્શન બનેલા સ્વર્ગીય પ્રકાશ-વિસ્તાર (સ્વર્યત્) ને જાણી લીધો, ત્યારે ઉષાના ફાટતાં જ મહાન જ્યોતિ પ્રગટ થઈ. ઇચ્છિત વિજયમાં, સર્વથી સાચો માનવ (નૃતમઃ) અંધ અંધકારોને ઓળખી વિખેરી નાખે છે અને શોધક નરો માટે યોગ્ય કર્મક્ષેત્ર (અભિષ્ટૌ) રચી આપે છે.

Mantra 5

ववक्ष इन्द्रो अमितमृजीष्युभे आ पप्रौ रोदसी महित्वा । अतश्चिदस्य महिमा वि रेच्यभि यो विश्वा भुवना बभूव ॥

ઇન્દ્ર અમાપ મહિમામાં વધ્યો છે; પોતાની વિશાળતા વડે તેણે દ્યાવા-પૃથિવી—બન્ને રોદસી—ને ભરિ દીધી. એટલાથી પણ પરે તેની મહિમા વિસ્તરે છે—જે સર્વ ભુવનોએ ઉપર વ્યાપક બની ગયો છે.

Mantra 6

विश्वानि शक्रो नर्याणि विद्वानपो रिरेच सखिभिर्निकामैः । अश्मानं चिद्ये बिभिदुर्वचोभिर्व्रजं गोमन्तमुशिजो वि वव्रुः ॥

શક્ર, નર-નિર્માણ કરનારા સર્વ કર્મોને જાણતો, એક જ ઇચ્છાવાળા સખાઓ સાથે જળોને મુક્ત કરે છે. વાણીના બળથી તેઓ પથ્થર પણ ફાડી નાખે છે; અને ઉષિજ—અર્પણ માટે દહકતા શોધક—ગોમંત, તેજસ્વી વ્રજ (ગૌઓનો વાડો/કિરણોનું ગૃહ) વિશાળપણે ખોલી દે છે.

Mantra 7

अपो वृत्रं वव्रिवांसं पराहन्प्रावत्ते वज्रं पृथिवी सचेताः । प्रार्णांसि समुद्रियाण्यैनोः पतिर्भवञ्छवसा शूर धृष्णो ॥

તમે જળોને ઢાંકી રાખનાર વૃત્રને પરાજિત કર્યો; ચેતનાસહિત સંમત થયેલી પૃથ્વીએ તમારો વજ્ર આગળ ધપાવ્યો. તમે સમુદ્રી પ્રવાહોને મુક્ત કર્યા અને તેમના સ્વામી બન્યા—હે શૂર, બળથી નિર્ભય અને ધૃષ્ટ!

Mantra 8

अपो यदद्रिं पुरुहूत दर्दराविर्भुवत्सरमा पूर्व्यं ते । स नो नेता वाजमा दर्षि भूरिं गोत्रा रुजन्नङ्गिरोभिर्गृणानः ॥

હે પુરુહૂત, જ્યારે તમે જળોને રોકી રાખનાર અદ્રિ (શિલા)ને ભેદી નાખ્યો, ત્યારે તમારી પ્રાચીન સરમા—અંતર્દૃષ્ટિ—પ્રગટ થઈ. અમારે માટે નેતા બનો; અમને બળનો વિશાળ વૈભવ આપો; અંગિરસોની શક્તિઓ સાથે, અમે સ્તુતિ કરીએ ત્યારે, ગુપ્ત ગોત્રાઓ (પ્રકાશનાં વાડાં) તોડી ખોલો.

Mantra 9

अच्छा कविं नृमणो गा अभिष्टौ स्वर्षाता मघवन्नाधमानम् । ऊतिभिस्तमिषणो द्युम्नहूतौ नि मायावानब्रह्मा दस्युरर्त ॥

ઇચ્છિત વિજયમાં, હે નૃમણો (માનવ-મનના નેતા), કવિ-ઋષિ તરફ આગળ વધો—હે સ્વર્ષાતા, હે મઘવન, જ્યારે તે ઉંચે સ્વરે આહ્વાન કરે. તમારી ઊતિઓથી, તેજસ્વી દ્યુમ્નોના આહ્વાનમાં તેને પ્રેરિત કરીને, માયાવી અને અબ્રહ્મા (મંત્રવિહિન) દસ્યુ-બળને નીચે પાડી દો.

Mantra 10

आ दस्युघ्ना मनसा याह्यस्तं भुवत्ते कुत्सः सख्ये निकामः । स्वे योनौ नि षदतं सरूपा वि वां चिकित्सदृतचिद्ध नारी ॥

હે દસ્યુઘ્ન (દસ્યુઓનો સંહારક), મનથી ઘર તરફ આવ; તારા માટે કુત્સ એક જ ઇચ્છાવાળી મિત્રતામાં ઇચ્છિત સખા થયો છે. પોતાના જ યોનિમાં, એકરૂપ બની, બેસો; ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) દ્વારા જાણનારી નારી ખરેખર તારી ગુપ્ત ક્રિયાને ઓળખે છે.

Mantra 11

यासि कुत्सेन सरथमवस्युस्तोदो वातस्य हर्योरीशानः । ऋज्रा वाजं न गध्यं युयूषन्कविर्यदहन्पार्याय भूषात् ॥

તું કુત્સ સાથે એક જ રથમાં જાય છે, અમારું કલ્યાણ ઇચ્છતો; તું વાયુનો અંકુશ (તોડો) છે, બે પીળાશિયા અશ્વોનો અધિપતિ. સીધા ગમનવાળી શક્તિ-સમૃદ્ધિને ઝડપી માર્ગ સમી પ્રેરતો, કવિએ પરના કિનારા માટે પ્રહાર કર્યો—પારાવારને સુંદર અને સિદ્ધ કરવા.

Mantra 12

कुत्साय शुष्णमशुषं नि बर्हीः प्रपित्वे अह्नः कुयवं सहस्रा । सद्यो दस्यून्प्र मृण कुत्स्येन प्र सूरश्चक्रं वृहतादभीके ॥

કુત્સ માટે તું વૃદ્ધિ અટકાવનાર શુષ્ણને પાડી દીધો; દિવસોના સંગમમાં તું સહસ્રગુણ કુયવને ચુરચુર કર્યો. તરત જ કુત્સ સાથે દસ્યુઓને દબાવી દે; અને અમારા અસ્તિત્વના નજીકના ક્ષેત્રમાં સૂર્યનું ચક્ર વિશાળ રીતે ફરતું રહે.

Mantra 13

त्वं पिप्रुं मृगयं शूशुवांसमृजिश्वने वैदथिनाय रन्धीः । पञ्चाशत्कृष्णा नि वपः सहस्रात्कं न पुरो जरिमा वि दर्दः ॥

હે ઇન્દ્ર, તું શિકારી પિપ્રુને—જે ઉગ્ર બની ગયો હતો—યજ્ઞપથના શોધક ઋજિશ્વન માટે વશ કર્યો. તું હજારગણી પકડમાંથી પચાસ કૃષ્ણ (અંધકારમય) શક્તિઓને નીચે પાડી; અને જરિમા (વૃદ્ધાવસ્થા) સમે જ તું પુરો (દુર્ગો)ને ચીરીને માર્ગ સ્પષ્ટ કર્યો.

Mantra 14

सूर उपाके तन्वं दधानो वि यत्ते चेत्यमृतस्य वर्पः । मृगो न हस्ती तविषीमुषाणः सिंहो न भीम आयुधानि बिभ्रत् ॥

હે શૂર, ઉપાકે (નિકટ ક્ષેત્રે) તું તનુ ધારણ કરીને, જ્યારે તારો અમૃત (અમર) વરપઃ—તેજસ્વી રૂપ—પ્રગટ થઈ વ્યાપે છે; ત્યારે તું તવીષીથી આગળ ધસી આવે છે—મૃગ સમ, હાથી સમ બળવાન. ભયંકર સિંહ સમ તું આયુધાનિ (શસ્ત્ર-શક્તિઓ) ધારણ કરે છે—અવરોધ ભેદનારી શક્તિઓ.

Mantra 15

इन्द्रं कामा वसूयन्तो अग्मन्त्स्वर्मीळ्हे न सवने चकानाः । श्रवस्यवः शशमानास उक्थैरोको न रण्वा सुदृशीव पुष्टिः ॥

વસુ (સત્ય ધન) ઇચ્છતા અમારા કામા ઇન્દ્ર પાસે ગયા છે—સ્વર્મીળ્હે (પ્રકાશમય સમૃદ્ધિદાતા) સમે, સવને (સોમયાગે) આનંદિત. શ્રવસ્યવઃ—સત્યશ્રવણના સાધક—ઉકથૈઃ વધતા, અમે રણ્વા ઓકઃ (આનંદમય ગૃહ) સુધી પહોંચીએ છીએ; સુદૃશી પુષ્ટિ સમ—સુંદર દર્શન જેવી, પોષણ આપતી પૂર્ણતા.

Mantra 16

तमिद्व इन्द्रं सुहवं हुवेम यस्ता चकार नर्या पुरूणि । यो मावते जरित्रे गध्यं चिन्मक्षू वाजं भरति स्पार्हराधाः ॥

એ જ ઇન્દ્રને—સુહવ, સહેલાઈથી આહ્વાન કરી શકાય એવા—અમે આહ્વાન કરીએ છીએ; જેણે માનવજાત માટે અનેક નર્ય કર્મો કર્યા છે. જે ભક્તિભર્યા સ્તોતાને, બંધનમાંથી પણ, ક્ષણમાં વાજ (વિજયદાયક બળ/અન્ન) લાવી આપે છે—હૃદયને પ્રિય એવા ધન-સમૃદ્ધિ સાથે.

Mantra 17

तिग्मा यदन्तरशनिः पताति कस्मिञ्चिच्छूर मुहुके जनानाम् । घोरा यदर्य समृतिर्भवात्यध स्मा नस्तन्वो बोधि गोपाः ॥

હે શૂરવીર, જ્યારે તીક્ષ્ણ અંતરશનિ (વજ્ર) મનુષ્યોના કોઈ નબળા સ્થાને અંદર પડી જાય; અને હે આર્ય, જ્યારે ભયંકર અથડામણ/સંઘર્ષ ઊભો થાય—ત્યારે અમારી તનુઓ (દેહો) માટે ગોપા બની જાગૃત રહેજે, રક્ષણ કરજે.

Mantra 18

भुवोऽविता वामदेवस्य धीनां भुवः सखावृको वाजसातौ । त्वामनु प्रमतिमा जगन्मोरुशंसो जरित्रे विश्वध स्याः ॥

વામદેવની ધી (પ્રેરિત બુદ્ધિ/ધ્યાન)નો તું સહાયક થા; વાજસાતૌ (વાજની જીતમાં) અહિંસ્ય/અવૃક સખા થા. તારા અનુસરણથી અમે સમ્યક પ્રમતિ (યોગ્ય સમજ) સુધી આવ્યા છીએ; સર્વ રીતે, સ્તોતાને માટે તું ઉરુશંસ (વિસ્તૃત પ્રશંસિત) પૂર્ણતાદાયક શક્તિ બની રહે.

Mantra 19

एभिर्नृभिरिन्द्र त्वायुभिष्ट्वा मघवद्भिर्मघवन्विश्व आजौ । द्यावो न द्युम्नैरभि सन्तो अर्यः क्षपो मदेम शरदश्च पूर्वीः ॥

ઇન્દ્ર, તારા જ જીવનબળવાળા આ પુરુષો દ્વારા, અને આ દાનવીર શક્તિઓ દ્વારા—હે મઘવન, દાનશીલ સ્વામી—અમે તને દરેક યુદ્ધમાં સર્વત્રથી આવરી લઈએ. જેમ દ્યાવા પોતાના તેજોથી દીપે છે તેમ, હે આર્ય (ઉદાર), અમે રાત્રિઓમાં અને અનેક પૂર્વ શરદઋતુઓમાં આનંદ કરીએ—તારી દીપ્ત વિજયમાં સ્થિર રહીને.

Mantra 20

एवेदिन्द्राय वृषभाय वृष्णे ब्रह्माकर्म भृगवो न रथम् । नू चिद्यथा नः सख्या वियोषदसन्न उग्रोऽविता तनूपाः ॥

આ રીતે વೃಷભ, વृषણ—બળવાન અધિપતિ—ઇન્દ્ર માટે અમે બ્રહ્મ (મંત્ર) ઘડ્યો છે, જેમ ભૃગુઓ રથ ઘડે છે તેમ. અને હવે પણ, જેથી અમારી સખાઈ વિચ્છિન્ન ન થાય, તે ઉગ્ર દેવ અમારો અવિતા (સહાયક) રહે—તનૂપા (દેહનો રક્ષક) બનીને.

Mantra 21

नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥

હવે સ્તુત, હે ઇન્દ્ર; હવે ગૃણાન—ગાનથી સ્તવાયેલ—તું જરિત્ર (સ્તુતિકાર) માટે ઇષ (પ્રેરણા/પોષણ) એવી રીતે વધાર, જેમ નદીઓ ભરાઈને વહે છે. હરિવો—તામ્ર અશ્વોના ધારક—તારા માટે નવું બ્રહ્મ (મંત્ર) રચાયું છે; ધિયા (પ્રેરિત દૃષ્ટિ) દ્વારા અમે રથ્ય—રથયોગ્ય—થઈએ, સદા તારી સદસમાં બેઠેલા.