Rig Veda 4.16.6: Mandala 4, Sukta 16, Mantra 6

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

विश्वानि शक्रो नर्याणि विद्वानपो रिरेच सखिभिर्निकामैः । अश्मानं चिद्ये बिभिदुर्वचोभिर्व्रजं गोमन्तमुशिजो वि वव्रुः ॥

Transliteration

víśvāni śakró náryāṇi vidvā́n apó rireca sákhir bhir ní-kāmaiḥ | áśmānam cid yé bibhidúr vácobhir vrajáṃ gó-mantam uśíjo ví vavrur ||

Translation

શક્ર, નર-નિર્માણ કરનારા સર્વ કર્મોને જાણતો, એક જ ઇચ્છાવાળા સખાઓ સાથે જળોને મુક્ત કરે છે. વાણીના બળથી તેઓ પથ્થર પણ ફાડી નાખે છે; અને ઉષિજ—અર્પણ માટે દહકતા શોધક—ગોમંત, તેજસ્વી વ્રજ (ગૌઓનો વાડો/કિરણોનું ગૃહ) વિશાળપણે ખોલી દે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विश्वानि: all (things)
• विश्वानि: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व) प्रातिपदिक

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: शक्र (इन्द्र-नाम) प्रातिपदिक

• नर्याणि: manly (deeds)
• नर्याणि: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: नर्य (नर-सम्बन्धिन्) प्रातिपदिक

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Participle/Adjective
• Root: विद् (√विद् ‘to know’) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: Karma
• Type: Noun
• Root: अप् (जल) प्रातिपदिक

• रिरेच: poured out / let flow
• रिरेच: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रिच् (√रिच् ‘to empty, to pour out’)

• सखिभिः: with friends
• सखिभिः: Sahakāraka (सह) / Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सखि प्रातिपदिक

• निकामैः: at will, eagerly
• निकामैः: Karaṇa (रीत्या/प्रकारेण)
• Type: Adjective/Adverbial (instrumental of manner)
• Root: निकाम (नि+काम ‘according to desire/at will; eagerly’) प्रातिपदिक

• अश्मानम्: stone, rock
• अश्मानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अश्मन् प्रातिपदिक

• चित्: even
• चित्: (निपातः)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (एव/अपि) अव्यय

• ये: who
• ये: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् सर्वनाम-प्रातिपदिक

• बिभिदुः: they split, they broke
• बिभिदुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भिद् (√भिद् ‘to split’)

• वचोभिः: with words (formulas)
• वचोभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वचस् प्रातिपदिक

• व्रजम्: enclosure, pen
• व्रजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: व्रज प्रातिपदिक

• गोमन्तम्: rich in cows
• गोमन्तम्: Karma (विशेष्य-विशेषणभावः)
• Type: Adjective
• Root: गोमन्त् (गो+मन्त्) प्रातिपदिक

• उशिजः: the Uśij-s (a group of helpers/priests)
• उशिजः: Kartā
• Type: Noun
• Root: उशिज् प्रातिपदिक (देव/ऋषि-समूह-नाम)

• वि: apart, forth
• वि: (क्रियाविशेषकः)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: वि उपसर्ग/अव्यय

• वव्रुः: they covered/enclosed
• वव्रुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (√वृ ‘to cover, to enclose; to choose’ → here ‘to cover/enclose’)