Rig Veda 4.16.12: Mandala 4, Sukta 16, Mantra 12

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

कुत्साय शुष्णमशुषं नि बर्हीः प्रपित्वे अह्नः कुयवं सहस्रा । सद्यो दस्यून्प्र मृण कुत्स्येन प्र सूरश्चक्रं वृहतादभीके ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.16.12

Transliteration

kútsāya śúṣṇam aśúṣaṃ ní barhīḥ pra-pitvé áhnaḥ kúyavaṃ sahásrā | sadyó dásyūn prá mṛṇa kútsyena prá sū́raś cakráṃ vṛhatād abhī́ke ||

Translation

કુત્સ માટે તું વૃદ્ધિ અટકાવનાર શુષ્ણને પાડી દીધો; દિવસોના સંગમમાં તું સહસ્રગુણ કુયવને ચુરચુર કર્યો. તરત જ કુત્સ સાથે દસ્યુઓને દબાવી દે; અને અમારા અસ્તિત્વના નજીકના ક્ષેત્રમાં સૂર્યનું ચક્ર વિશાળ રીતે ફરતું રહે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कुत्साय: to/for Kutsa
• कुत्साय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक)

• शुष्णम्: Śuṣṇa (the demon)
• शुष्णम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शुष्ण (प्रातिपदिक)

• अशुषम्: un-dried / not withered (i.e., vigorous)
• अशुषम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: शुष् (धातु; शोषणे) → अशुष (कृदन्त/विशेषण)

• नि: down, away (prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• बर्हीः: thou didst smite/strike down
• बर्हीः: कर्तृ (अन्तर्निहित ‘त्वम्’)
• Type: Verb
• Root: बर्ह्/बर्हिस् (प्रातिपदिक; ‘काटना/विस्तार’ से) अथवा √बर्ह् (धातु) से निष्पन्न

• प्रपित्वे: in companionship / in close encounter
• प्रपित्वे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्रपित्व (प्रातिपदिक; ‘सहाय/संग’ अर्थे)

• अह्नः: of the day
• अह्नः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• कुयवम्: Kuyava (a foe/dasyu)
• कुयवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कुयव (प्रातिपदिक; दस्यु-नाम)

• सहस्राः: thousands
• सहस्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: —
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय)

• दस्यून्: the Dasyus (hostile tribes/demons)
• दस्यून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward (prefix)
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• मृण: smite, crush
• मृण: कर्तृ (अन्तर्निहित ‘त्वम्’)
• Type: Verb
• Root: √मृण् (धातु; हिंसायाम्/नाशने)

• कुत्स्येन: with/through (the help of) Kutsa
• कुत्स्येन: करण
• Type: Adjective
• Root: कुत्स्य (विशेषण/प्रातिपदिक: ‘कुत्स-सम्बन्धिन्’)

• प्र: forth (prefix)
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• सूरः: the hero (Indra)
• सूरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• चक्रम्: wheel, discus
• चक्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)

• वृहतात्: may (he) make great / may (it) become great
• वृहतात्: कर्तृ (सूरः)
• Type: Verb
• Root: √वृह् (धातु; वर्धने/विस्तारे) → वृहत् (विशेषण) + तात् (आशीर्लिङ्/विधिलिङ्-प्रत्ययात्मक)

• अभीके: in the encounter, in close combat
• अभीके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अभीक (प्रातिपदिक; ‘समीपे/युद्धे’)