Sarga 38

Verse 1

ततस्स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।सीतामुवाच तच्छृत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः।।5.38.1।।

પછી વાક્યવિશારદ વાનરશાર્દૂલ તેનાં વચનોથી પ્રસન્ન થયો; તે વચનો સાંભળી સીતાને બોલ્યો.

Verse 2

युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च।।5.38.2।।

હે દેવી, શુભદર્શને! તમે જે કહ્યું તે યુક્ત અને યોગ્ય છે; તે સ્ત્રીસ્વભાવને અનુરૂપ છે અને સતી સ્ત્રીઓના વિનય તથા લજ્જાશીલતાને પણ સદૃશ છે.

Verse 3

स्त्रीत्वं न तु समर्थं हि सागरं व्यतिवर्तितुम्।मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम्।।5.38.3।।

ત્યારે મહાબાહુ—બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ—ક્રોધથી સંકુચિત નેત્રો કરીને, તે કાગડા વિરુદ્ધ ક્રૂર નિશ્ચય પર પહોંચ્યા.

Verse 4

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ।।5.38.4।।एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः।का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम्।।5.38.5।।

અને બીજું કારણ, હે વિનયવતી, જે તું કહે છે—‘રામ સિવાય બીજા કોઈનો સ્પર્શ હું સ્વીકારવા યોગ્ય નથી,’ હે જાનકી—આ તો તે મહાત્માની પત્ની તરીકે તને જ શોભે છે. હે દેવી, તારા સિવાય બીજી કોણ આવી વાણી બોલી શકે?

Verse 5

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ।।5.38.4।।एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः।का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम्।।5.38.5।।

અને બીજું કારણ, હે વિનયવતી, જે તું કહે છે—‘રામ સિવાય બીજા કોઈનો સ્પર્શ હું સ્વીકારવા યોગ્ય નથી,’ હે જાનકી—આ તો તે મહાત્માની પત્ની તરીકે તને જ શોભે છે. હે દેવી, તારા સિવાય બીજી કોણ આવી વાણી બોલી શકે?

Verse 6

श्रोष्यते चैव काकुत्स्थ: सर्वं निरवशेषतः।चेष्टितं यत्त्वया देवि भाषितं मम चाग्रतः।।5.38.6।।

હે દેવી રાણી, કાકુત્સ્થ રામ મારી પાસેથી નિરવશેષે બધું સાંભળશે—તમે જે કર્યું છે અને મારા સમક્ષ જે કહ્યું છે તે સર્વ.

Verse 7

कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत्समुदीरितम्।।5.38.7।।

હે દેવી, અનેક કારણોસર અને રામને પ્રિય લાગે તે કરવા ઇચ્છીને, સ્નેહથી ભીંજાયેલા મનથી મેં આ વચનો ઉચ્ચાર્યા છે.

Verse 8

लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद्दुस्तरत्वान्महोदधेः।सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत्समुदीरितम्।।5.38.8।।

લંકામાં પ્રવેશ કરવો અતિ દુષ્કર છે અને મહાસાગર પાર કરવો પણ દુસ્તર છે; છતાં મારી પોતાની સામર્થ્યને કારણે મેં આ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે.

Verse 9

इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुबन्धुना।गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथैतदुदाहृतम्।।5.38.9।।

હું આજે જ તને રઘુકુલના બંધુ (શ્રીરામ) પાસે લઈ જવા ઇચ્છું છું; મારા સ્વામી પ્રત્યે ગુરુસ્નેહ અને ભક્તિથી જ મેં આ કહ્યું છે—બીજા કોઈ હેતુથી નહિ.

Verse 10

यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्थमनिन्दिते।अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद्राघवो हि यत्।।5.38.10।।

હે અનિંદિતે! જો તું મારી સાથે જવા ઇચ્છતી ન હોય, તો ઓળખચિહ્ન આપ; જેથી રાઘવ નિશ્ચિત જાણે કે મેં તને મળ્યો છું.

Verse 11

एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम्।।5.38.11।।इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।

હનુમાનના આ વચન સાંભળી દેવકન્યા સમી સીતા ધીમે બોલી; આંસુઓથી ગૂંથાયેલા અક્ષરો સાથે કહ્યું: “મારા પ્રિયને કહેજે—આ સર્વોત્તમ અભિજ્ઞાન છે.”

Verse 12

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

પૂર્વે ચિત્રકૂટ પર્વતના ઉત્તરપૂર્વ પાદે, મન્દાકિનીથી અતિ દૂર નહિ એવા સિદ્ધાશ્રમ પ્રદેશમાં—તપસ્વીઓના આશ્રમવાસથી પવિત્ર, મૂળ-ફળ અને જળથી સમૃદ્ધ—અમે બંને અનેક પુષ્પોની સુગંધથી મહેકતા ઉપવન-વનખંડોમાં વિહાર કરતા; જળમાં રમ્યા પછી ભીંજાઈને હું તારા અંકમાં આવી બેસ્યો.

Verse 13

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

ઘણાં પહેલાં મન્દાકિનીથી દૂર નહિ એવા સિદ્ધાશ્રમ નામના પ્રદેશમાં—તપસ્વીઓના આશ્રમવાસથી પવિત્ર, મૂળ-ફળ અને જળથી સમૃદ્ધ—અમે નિવાસ કર્યો હતો.

Verse 14

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

તેના અનેક પ્રકારના પુષ્પોની સુગંધથી મહેકતા ઉપવન-વનખંડોમાં વિહાર કરીને, જળમાં રમ્યા પછી ભીંજાઈને, તું મારી ગોદમાં આવી બેસી હતી.

Verse 15

ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामिस्म वायसम्।।5.38.15।।

ત્યારે માંસલોભી કાગડો મને ચાંચ મારવા લાગ્યો; અને હું માટીનો ઢેલો ઉચકી તે કાગડાને હાંકી કાઢવા પ્રયત્ન કરતી હતી.

Verse 16

दारयन्स च मां काकस्तत्त्रैव परिलीयते।न चाप्युपारमन्मांसाद्भक्षार्थि बलिभोजनः।।5.38.16।।

કાગડો મને ફાડી નાખતો ત્યાં જ અડગ રહ્યો; ભોજનલોભી, બલિભોજન કરનાર તે માંસ માટેની લાલસા છોડતો જ ન હતો.

Verse 17

उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणि।स्रस्यमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम्।।5.38.17।।

તે પક્ષીથી ક્રોધિત થઈ હું કમરબંધ ખેંચતી હતી અને વસ્ત્ર સરકતું હતું; ત્યારે જ તમે મને જોયી હતી.

Verse 18

त्वयाऽपहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।भक्षगृध्नेन काकेन दारिता त्वामुपागता।।5.38.18।।

તમે ત્યારે મારી હાંસી ઉડાવી; હું ક્રોધિત અને લજ્જિત થઈ. ભક્ષલોભી કાગડાએ ફાડી નાખેલી હું શરણ માટે તમારી પાસે આવી.

Verse 19

आसीनस्य च ते श्रान्ता पुनरुत्सङ्गमाविशम्।क्रुध्यन्ती च प्रहृष्टेन त्वयाऽहं परिसान्त्विता।।5.38.19।।

તમે બેઠા હતા ત્યારે હું થાકી ફરી તમારા અંકમાં આવી બેઠી; અને હું ક્રોધિત હોવા છતાં, આનંદિત હૃદયવાળા તમે મને સંપૂર્ણ રીતે શાંત કરી.

Verse 20

बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।लक्षिताऽहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता।।5.38.20।।

હે નાથ! જ્યારે વાયસે મને ક્રોધિત કરી હતી અને મારું મુખ અશ્રુઓથી ભરેલું હતું, ત્યારે હું ધીમેથી આંખો પુંછતી હતી—ત્યારે તમે મને ઓળખી લીધા.

Verse 21

परिश्रमात्प्रसुप्ता च राघवाङ्केऽप्यहं चिरम्।पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः।।5.38.21।।

હે દેવી, શુભદર્શને! તમે જે કહ્યું તે યુક્ત અને યોગ્ય છે; તે સ્ત્રીસ્વભાવને અનુરૂપ છે અને સતી સ્ત્રીઓના વિનય તથા લજ્જાશીલતાને પણ સદૃશ છે.

Verse 22

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत्।ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम्।।5.38.22।।वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे।पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।।5.38.23।।

પછી એ વાયસ ત્યાં ફરીથી આવી પહોંચ્યો. અને હું ઊંઘમાંથી જાગીને રામના અંકમાંથી ઊઠી હતી ત્યારે, તે ફરી મારી તરફ જ દોડી આવ્યો.

Verse 23

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत्।ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम्।।5.38.22।।वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे।पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।।5.38.23।।

વાયસ અચાનક આવીને મારા સ્તનોની વચ્ચે ચીરી નાખ્યો; અને વારંવાર ઊડીને ફરી ફરી આવી, તેણે મને અત્યંત રીતે ફાડી નાખી.

Verse 24

ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः। वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया।।5.38.24।। स मया बोधितश्श्रीमान्सुखसुप्तः परन्तपः।

ત્યારે મુક્ત થયેલા રક્તબિંદુઓથી રામ છાંટાઈ ગયા. એ વાયસ મને બળપૂર્વક પીડાવતો હતો; ત્યારે શાંતિથી સુતા, શ્રીમાન પરંતપ રામને મેં જગાડ્યા.

Verse 25

स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।।5.38.25।।आशीविष इव क्रुद्धश्वसन्वाक्यमभाषत।

મને ત્યારે સ્તનો પર ઘાયલ જોઈ મહાબાહુ શ્રીરામ ક્રોધે ફૂંફાડતા, આસીવિષ સર્પ સમા, કઠોર વચન બોલ્યા.

Verse 26

केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।।5.38.26।।कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना।

“હે નાગનાસોરુ! તારા સ્તનમધ્યનો ભાગ કોના દ્વારા ઘાયલ થયો? ક્રોધિત પંચમુખી ભોગી સર્પ સાથે એવો બેફામ ખેલ કોણ કરે છે?”

Verse 27

वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समुदैक्षत।।5.38.27।।नखैस्सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम्।

પછી ચારે તરફ નજર ફેરવી તેણે તે કાગડાને જોયો—મારા સામે, મારી તરફ મોઢું કરીને ઊભો; તેના તીક્ષ્ણ નખો લોહીથી રંજાયેલા હતા.

Verse 28

पुत्त्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।।5.38.28।।धरान्तरगतश्शीघ्रं पवनस्य गतौ समः।

કહેવાય છે કે તે કાગડો શક્ર (ઇન્દ્ર)નો પુત્ર હતો, પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ; પવનની ગતિ સમો, ક્ષણમાં જ દૂર દૂરના પ્રદેશો પાર કરી જતો.

Verse 29

ततस्तस्मिन्महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।।5.38.29।।वायसे कृतवान्क्रूरां मतिं मतिमतां वरः।

ત્યારે મહાબાહુ—બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ—ક્રોધથી સંકુચિત નેત્રો કરીને, તે કાગડા વિરુદ્ધ ક્રૂર નિશ્ચય પર પહોંચ્યા.

Verse 30

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्राह्मेणास्त्रेण योजयत्।।5.38.30।।स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम्।

તેણે આસન પરથી દર્ભનું તણખલું લઈને બ્રાહ્માસ્ત્રથી તેને સંયોજિત કર્યું; તે કાળાગ્નિ સમ પ્રજ્વલિત થઈ દ્વિજ (કાગ) તરફ અભિમુખ જ્વાલિત બન્યું.

Verse 31

स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।।5.38.31।।ततस्तं वायसं दर्भस्सोम्बरेऽनुजगाम ह।

તેણે તે પ્રજ્વલિત દર્ભને કાગ તરફ ફેંક્યો; ત્યારબાદ તે દર્ભ આકાશમાં કાગને અનુસરી ગયો.

Verse 32

अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।।5.38.32।।लोककाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह।

પીછો કરવામાં આવેલો કાગ ત્યારે અનેક દિશાઓમાં દોડ્યો; આશ્રયની ઇચ્છાથી તે આખા લોકમાં ભટકતો રહ્યો.

Verse 33

स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः।।5.38.33।।त्रीन्लोकान्सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः।

પિતાએ પણ ત્યજી દીધેલો, અને દેવો તથા મહર્ષિઓએ પણ અસ્વીકારેલો, તે ત્રણ લોક પરિભ્રમણ કરીને અંતે એ જના શરણમાં ગયો.

Verse 34

स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।5.38.34।।वधार्हमपि काकुत्स्थ: कृपया पर्यपालयत्।

ભૂમિ પર પડી ગયેલા, શરણાગત એવા તેને જોઈ શરણ્ય કાકુત્સ્થે—મરણયોગ્ય હોવા છતાં—કૃપાથી તેની રક્ષા કરી.

Verse 35

परिद्यूनं विषण्णं च स तमायान्तमब्रवीत्।।5.38.35।।मोघं कर्तुं न शक्यं तु ब्राह्ममस्त्रं तदुच्यताम्।

તેને અત્યંત ખિન્ન અને નિરાશ થઈ પાછો આવતો જોઈ રામે કહ્યું: “બ્રહ્માસ્ત્રને તો નિષ્ફળ કરવું શક્ય નથી; તેથી હવે શું કરવું તે કહો.”

Verse 36

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

ત્યારે તેણે કહ્યું: “તમારો બાણ મારા જમણા નેત્રને ભેદી નાંખે.” ત્યારબાદ રામે કાગડાનું જમણું આંખ ઘાયલ કર્યું; જમણું નેત્ર અર્પણ કરીને કાગડો પ્રાણોથી બચી ગયો.

Verse 37

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

ત્યારે તેણે કહ્યું: “તમારો બાણ મારા જમણા નેત્રને ભેદી નાંખે.” ત્યારબાદ રામે કાગડાનું જમણું આંખ ઘાયલ કર્યું; જમણું નેત્ર અર્પણ કરીને કાગડો પ્રાણોથી બચી ગયો.

Verse 38

स रामाय नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च।विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम्।।5.38.38।।

પછી તેણે રામને તથા રાજા દશરથને નમસ્કાર કર્યો; તે વીર દ્વારા મુક્ત કરાયેલો કાગડો પોતાના નિવાસસ્થાને પાછો ગયો.

Verse 39

मत्कृते काकमात्रे तु ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।कस्माद्यो मां हरेत्त्वत्तः क्षमसे तं महीपते।।5.38.39।।

મારા હિત માટે તમે એક નાનકડા કાગડા સામે પણ બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ્યું હતું; તો પછી, હે ધરતીના સ્વામી, જે મને તમારાથી હરી લઈ ગયો છે તેને તમે કેમ સહન કરો છો?

Verse 40

स कुरुष्व महोत्साहः कृपां मयि नरर्षभ।त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते।।5.38.40।।

અતએવ, હે મહોત્સાહી નરશ્રેષ્ઠ! મારે ઉપર કૃપા કરો. હે નાથ, તું જ મારો રક્ષક હોવા છતાં હું અનાથ જેવી દેખાઉં છું.

Verse 41

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः।जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्।।5.38.41।।अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम्।भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्।।5.38.42।।

આનૃશંસ્ય—કરુણા—એ પરમ ધર્મ છે, એવું મેં તારા પાસેથી જ સાંભળ્યું છે. હું તને મહાવીર્ય, મહોત્સાહ અને મહાબળવંત જાણું છું.

Verse 42

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः।जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्।।5.38.41।।अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम्।भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्।।5.38.42।।

અપાર કિનારાવાળો, અક્ષોભ્ય અને સાગર સમો ગાંભીર્ય ધરાવનાર—એવો હું તેને જાણું છું. સમુદ્રસહિત ધરણીનો ભર્તા, વાસવ (ઇન્દ્ર) સમાન છે તે.

Verse 43

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्यवान्बलवानपि।किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयसि राघव।।5.38.43।।

એ રીતે તું અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, સત્યવાન અને બલવાન હોવા છતાં—હે રાઘવ! રાક્ષસો પર અસ્ત્ર કેમ નથી પ્રયોગ કરતો?

Verse 44

न नागा नाऽपि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः।रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमाधितुं।।5.38.44।।

ન તો નાગો, ન ગંધર્વો, ન અસુરો, ન મરુદગણો—યુદ્ધમાં શ્રીરામના વેગને રોકી ને પ્રતિરોધ કરવા સમર્થ છે.

Verse 45

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णै: क्षयं नयति राक्षसान्।।5.38.45।।

જો તે પરાક્રમીને મારા વિષે જરાય ચિંતા હોય, તો તે તીક્ષ્ણ બાણોથી રાક્ષસોને ક્ષયને કેમ ન પહોંચાડે?

Verse 46

भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परन्तपः।कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः।।5.38.46।।

અથવા ભાઈની આજ્ઞા લઈને, શત્રુતાપક મહાબલી વીર લક્ષ્મણ મને કેમ રક્ષવા નથી આવતો?

Verse 47

यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ।सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।।5.38.47।।

જો તે બંને પુરુષવ્યાઘ્રો પવન અને અગ્નિ સમ તેજવાળા છે, અને દેવતાઓને પણ દુર્ધર્ષ છે—તો પછી મને કેમ ઉપેક્ષે છે?

Verse 48

ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः।समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ।।5.38.48।।

નિશ્ચયે મારું જ કોઈ મહાન દુષ્કૃત્ય છે—એમાં સંશય નથી—એથી સમર્થ હોવા છતાં તે બંને શત્રુતાપક મને ઉદ્ધાર માટે નથી જોતા.

Verse 49

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम्।अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः।।5.38.49।।

વૈદેહીના કરુણ, આંસુભર્યા વચનો સાંભળી, મહાતેજસ્વી મારુતિનંદન હનુમાન બોલ્યા.

Verse 50

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।रामे दुःखाभिपन्ने च लक्ष्मणः परितप्यते।।5.38.50।।

દેવી, સત્યની શપથ લઈને કહું છું—રામ તારા શોકથી નિર્લિપ્ત નથી; અને રામ દુઃખમાં ડૂબ્યા હોવાથી લક્ષ્મણ પણ વ્યથિત થાય છે.

Verse 51

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिदेवितुम्।इमं मुहूर्तं दुःखानां द्रक्ष्यस्यन्तमनिन्दिते।।5.38.51।।

ઘણી કઠિનતાથી તને જોઈ શક્યો છું; હવે વિલાપ કરવાનો સમય નથી. અનિંદિતે, આ જ ક્ષણે તું દુઃખોના અંતને જોઈશ.

Verse 52

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।।5.38.52।।

એ બંને મહાબલી રાજકુમાર—પુરુષવ્યાઘ્ર—તારા દર્શનની ઉત્કંઠાથી ઉત્સાહિત થઈ લંકાને ભસ્મ કરી દેશે.

Verse 53

हत्त्वा च समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम्।राघवस्त्वां विशालाक्षि नेष्यति स्वां पुरीं प्रति।।5.38.53।।

સમરમાં ક્રૂર રાવણને તેના બંધુ-બાંધવો સહિત સંહાર્યા પછી, હે વિશાલનેત્રા, રાઘવ તને પોતાની નગરી તરફ પાછી લઈ જશે.

Verse 54

ब्रूहि यद्राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयोऽपि समागताः।।5.38.54।।

કહો, રાઘવને અને મહાબલી લક્ષ્મણને શું સંદેશો કહેવાનો છે? તેજસ્વી સુગ્રીવને પણ, અને એકત્રિત વાનર-સેનાને પણ.

Verse 55

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु सीता सुरसुतोपमा।उवाच शोकसन्तप्ता हनुमन्तं प्लवङ्गमम्।।5.38.55।।

એમ તેણે કહ્યા પછી, દેવકન્યા સમી સીતા શોકથી સંતપ્ત થઈ, વાનર હનુમાનને બોલી.

Verse 56

कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी।तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।।5.38.56।।

મારા તરફથી શિર નમાવી પ્રણામ કર; અને જે લોકભર્તા છે, જેને મનસ્વિની કૌસલ્યાએ જન્મ આપ્યો—તેના કલ્યાણ-કુશળ પૂછજે.

Verse 57

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः।ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।5.38.57।।पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च।अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।5.38.58।।

માળાઓ, સર્વ પ્રકારનાં રત્નો, પ્રિય સુન્દરી સ્ત્રીઓ અને આ વિશાળ પૃથ્વી પર પણ દુર્લભ એવું રાજ્ય-ઐશ્વર્ય—આ બધું તેણે ત્યજી દીધું।

Verse 58

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः।ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।5.38.57।।पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च।अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।5.38.58।।

માળાઓ, સર્વ પ્રકારનાં રત્નો, પ્રિય સુન્દરી સ્ત્રીઓ અને આ વિશાળ પૃથ્વી પર પણ દુર્લભ એવું રાજ્ય-ઐશ્વર્ય—આ બધું તેણે ત્યજી દીધું।

Verse 59

आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम्।अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन्वने।।5.38.59।।

ધર્માત્મા લક્ષ્મણ અનુકૂળ ભાવથી અનુત્તમ સુખો ત્યજી, વનમાં ભાઈ કાકુત્સ્થ રામને અનુસરે છે—ભક્તિપૂર્વક સેવા કરી તેની રક્ષા કરે છે.

Verse 60

सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शिनः।पितृवद्वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरन्।।5.38.60।।

સિંહસ્કંધ, મહાબાહુ, મનસ્વી અને પ્રિયદર્શી લક્ષ્મણ રામની પિતૃતુલ્ય સેવા કરે છે અને મને માતૃતુલ્ય આદરથી વર્તે છે.

Verse 61

ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः।वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।।5.38.61।।राजपुत्रः प्रियः श्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे।

જ્યારે મને હરી લઈ જવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે વીરસ્વરૂપ લક્ષ્મણને તેની ખબર નહોતી. તે વૃદ્ધોની સેવા કરનાર, ગુણસંપન્ન, સમર્થ અને અલ્પભાષી છે—મારો પ્રિય અને શ્રેષ્ઠ રાજપુત્ર, સ્વભાવથી મારા શ્વશુર સમાન.

Verse 62

ममः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.62।।नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान्।

રામના ભાઈ લક્ષ્મણ મને સદા અત્યંત પ્રિય છે. જે કોઈ ધર્મકર્તવ્યનો ભાર તેને સોંપાય, તે પરાક્રમી તેને ધરીને પૂર્ણ કરે છે.

Verse 63

यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरेत्।।5.38.63।।स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम।

જેણે તેને જોઈ રાઘવને કદી આર્ય પિતાના આશ્રયની ખોટ ન લાગતી. મારા હિતાર્થે લક્ષ્મણને મારા વચનો દ્વારા તેની કુશળક્ષેમ પૂછજો.

Verse 64

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.64।।यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्।त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।5.38.65।।

લક્ષ્મણ સદા મૃદુ, શુચિ, દક્ષ અને રામને પ્રિય છે. તેથી, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, એવું કરજે કે તે મારા દુઃખનો ક્ષય કરનાર બને; આ કાર્યમાં, હે હરિસત્તમ, તું જ પ્રમાણ છે.

Verse 65

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.64।।यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्।त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।5.38.65।।

તારા પ્રયત્નોથી રાઘવ મારી બાબતમાં પૂર્ણ યત્નપરાયણ બનશે. આ વાત મારા નાથ, શૂર રામને વારંવાર કહેજે.

Verse 66

राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत्।इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।।5.38.66।।

તારા પ્રયત્નોથી રાઘવ મારી બાબતમાં પૂર્ણ યત્નપરાયણ બનશે. આ વાત મારા નાથ, શૂર રામને વારંવાર કહેજે.

Verse 67

जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज।ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।।5.38.67।।

હે દશરથાત્મજ, હું એક માસ સુધી પ્રાણ ધારણ કરીશ. તે માસ પછી હું જીવતી નહીં રહું—સત્યથી તને કહું છું.

Verse 68

रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्य पापकर्मणा।त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम्।।5.38.68।।

રાવણ નામના પાપકર્મી દુરાત્માએ મને બંધનમાં રાખી અપમાનિત કરી છે; હે વીર, તું પાતાળમાંથી કૌશિકીનું ઉદ્ધાર થયો તેમ મારું પણ રક્ષણ કરવું યોગ્ય છે.

Verse 69

ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ।।5.38.69।।

ત્યારે સીતાએ પોતાના વસ્ત્રમાં ગાંઠ બાંધેલું શુભ, દિવ્ય ચૂડામણિ ખોલી કાઢ્યો અને હનુમાનને આપતાં કહ્યું—“આ રાઘવ (શ્રીરામ)ને અર્પણ કરજો.”

Verse 70

प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।अङ्गुल्या योजयामास न ह्यस्य प्राभवद्भुजः।।5.38.70।।

પછી તે વીર હનુમાનએ તે અનુત્તમ મણિરત્ન સ્વીકારી, પોતાની આંગળીમાં પહેરાવ્યો; કારણ કે તેની ભુજામાં તે બંધાતો ન હતો.

Verse 71

मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्व्शतः स्थितः।।5.38.71।।

કપિશ્રેષ્ઠ હનુમાનએ મણિરત્ન સ્વીકારી સીતાને વંદન કર્યું; પછી ભક્તિપૂર્વક તેમની પ્રદક્ષિણા કરી, નમ્રતાથી બાજુએ ઊભા રહ્યા.

Verse 72

हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।हृदयेन गतो रामं शरीरेण तु विष्ठितः।।5.38.72।।

સીતાદર્શનથી જન્મેલા મહાન હર્ષથી યુક્ત તે હનુમાન શરીરે તો ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો, પરંતુ હૃદયથી તો રામ પાસે પહોંચી ગયો હતો.

Verse 73

मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।गिरिरिव पवनावधूतमुक्तः सुखितमनाः प्रतिसङ्क्रमं प्रपेदे।।5.38.73।।

જનકનંદિની સીતાએ પોતાના તેજથી ધારણ કરેલું તે મહામૂલ્યવાન મણિવર ગ્રહણ કરીને હનુમાન આનંદિત ચિત્તે પ્રસ્થાન કરવા લાગ્યા—જેમ પવનના આઘાતથી ધ્રુજારીને બંધનમુક્ત થયેલો પર્વત.