Shloka 12

अष्टमः सर्गः

Daśaratha Resolves on the Aśvamedha (Horse-Sacrifice) for Progeny

Devanagari script

सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रानभिप्रेतांश्च पार्थिव।यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता।।।।

Transliteration

sarvathā prāpsyase putrān abhipretāṃś ca pārthiva | yasya te dhārmikī buddhir iyaṃ putrārtham āgatā || 1.8.12 ||

Translation

હે પૃથ્વીપતિ રાજા, તું નિશ્ચયે ઇચ્છિત પુત્રોને પ્રાપ્ત કરશ; કારણ કે પુત્રપ્રાપ્તિ માટે ઊભી થયેલી તારી આ બુદ્ધિ ધર્મમય સંકલ્પ છે.

Word by Word

• सर्वथा: by all means
• सर्वथा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'in every way/by all means')

• प्राप्स्यसे: you will obtain
• प्राप्स्यसे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

• पुत्रान्: sons
• पुत्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन (Plural)

• अभिप्रेतान्: desired
• अभिप्रेतान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि + प्रि/प्रे (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन (Plural); पुत्रान् विशेषयति

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पार्थिव: O king
• पार्थिव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• यस्य: since/whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• धार्मिकी: righteous
• धार्मिकी: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); बुद्धिम् विशेषयति

• बुद्धिः: intention/resolve
• बुद्धिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• इयम्: this
• इयम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); बुद्धिम् विशेषयति

• पुत्रार्थम्: for the sake of sons
• पुत्रार्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); प्रयोजनार्थे द्वितीया: 'for sons'

• आगता: has arisen/come
• आगता: Kriyā (क्रिया/भाव)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle used predicatively), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); बुद्धिः (subject)

Context

'O king, the wish that arose in your mind is just and right. You will definitely obtain sons as desired by you.'

Characters & Entities

• Daśaratha
• brahmins
• sons (putra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Right intention aligned with dharma is affirmed as efficacious; when desire is disciplined by righteousness, it becomes worthy of fulfillment.

What is the narrative situation?

After approving the king’s plan, the priests bless and reassure Daśaratha that he will obtain sons because his resolve is dharmic.

Which character virtue is emphasized?

Dharmic resolve (buddhi) and faith in righteous means—Daśaratha’s aim is portrayed as legitimate and ethically grounded.