HomeRamayanaBala KandaSarga 36Shloka 23
Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

बालकाण्ड सर्ग ३६

गङ्गा-प्रभवप्रश्नः, शिवतेजोधारणं, कार्त्तिकेय-जन्म, उमाशापः

अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि।।।।न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता ।प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधे मम पुत्रमनिच्छती।।।।

avane naikarūpā tvaṃ bahubhāryā bhaviṣyasi.

na ca putrakṛtāṃ prītiṃ mat-krodha-kaluṣīkṛtā |

prāpsyasi tvaṃ sudurmedhe mama putram anicchatī ||

હે અવની, તું એકરૂપ નહીં રહે; અનેક સ્વામીઓની પત્ની બનશે. અને મારા ક્રોધથી કલુષિત થઈ—મને પુત્ર ન ઇચ્છનાર—હે દુર્મતિ, તું પુત્રજન્ય આનંદ પ્રાપ્ત નહીં કરશ.

अवनेO Earth
अवने:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootअवनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
नैकरूपाnot of one form / many-formed
नैकरूपा:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeAdjective
Rootन-एक-रूपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (of त्वम्)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा; एकवचन
बहुभार्याhaving many husbands/masters
बहुभार्या:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु-भार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (of त्वम्)
भविष्यसिyou will become
भविष्यसि:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
not
:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
and
:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
पुत्रकृताम्caused by a son
पुत्रकृताम्:
कर्म-विशेषण (object qualifier)
TypeAdjective
Rootपुत्र-कृत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (of प्रीतिम्)
प्रीतिम्joy/pleasure
प्रीतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
मत्क्रोधकलुषीकृताtainted by my anger
मत्क्रोधकलुषीकृता:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमत्-क्रोध-कलुषी-कृता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; क्त (past passive participle) from √कृ; विशेषण (of त्वम्); 'by my anger made impure'
प्राप्स्यसिyou will obtain
प्राप्स्यसि:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा; एकवचन
सुदुर्मेधेO very evil-minded one
सुदुर्मेधे:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootसु-दुर्मेधस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी; एकवचन
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
अनिच्छतीnot desiring (it)
अनिच्छती:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeVerb
Rootअन्-इष्/इच्छ् (धातु: √इष्/इच्छ्) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (of त्वम्)

"O Earth! you will assume many forms and become wife of many masters. O evil-minded one, you did not want me to bear a son. Having been fouled as a result of my anger, you will not have the pleasure of having a son, cursed Uma.

U
Umā (Pārvatī)
A
Avanī / Pṛthivī (Earth)
P
putra (son)

FAQs

The verse underscores karmaphala: actions and intentions—especially those that obstruct another’s rightful aim—invite consequences. It also warns that anger (krodha) can become a contaminating force that leads to harsh outcomes.

Within Viśvāmitra’s narration about Śiva and Umā, Umā pronounces a curse upon Earth, stating that Earth will become manifold and will not enjoy the happiness associated with bearing a son.

Negatively, the verse highlights the danger of krodha (anger) overpowering discernment; positively by contrast, it points toward self-restraint and righteous intention as essential to dharma.