HomeRamayanaBala KandaSarga 36Shloka 18
Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

बालकाण्ड सर्ग ३६

गङ्गा-प्रभवप्रश्नः, शिवतेजोधारणं, कार्त्तिकेय-जन्म, उमाशापः

तदग्निना पुनर्व्याप्तं सञ्जातश्श्वेतपर्वत:।दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसन्निभम्।।।।यत्र जातो महातेजा: कार्तिकेयोऽग्निसम्भव:।

tad agninā punar vyāptaṁ sañjātaḥ śvetaparvataḥ |

divyaṁ śaravaṇaṁ caiva pāvakādityasannibham ||

yatra jāto mahātejāḥ kārtikeyo ’gnisambhavaḥ |

તે તેજ અગ્નિથી ફરી વ્યાપ્ત થતાં શ્વેત પર્વતરૂપ બન્યું; અને પાવક તથા આદિત્ય સમાન તેજસ્વી દિવ્ય શરવણ પણ બન્યું—જ્યાં અગ્નિસંભવ મહાતેજસ્વી કાર્તિકેયનો જન્મ થયો.

tatthat (place/thing)
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; demonstrative pronoun (that)
agnināby fire
agninā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; Instrumental (करण)
punaragain
punar:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (क्रियाविशेषण)
vyāptampervaded
vyāptam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootvi-√āp (धातु) + vyāpta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; past passive participle (pervaded)
sañjātaḥbecame
sañjātaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam-√jan (धातु) + sañjāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्तरि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; past participle (became/arose)
śveta-parvataḥthe white mountain
śveta-parvataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśveta (प्रातिपदिक) + parvata (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
divyamdivine
divyam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; adjective qualifying śaravaṇam
śaravaṇamreed-forest (Śaravaṇa)
śaravaṇam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaravaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction (समुच्चय)
evaindeed
eva:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle (निपात)
pāvaka-āditya-sannibhamlike fire and the sun
pāvaka-āditya-sannibham:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāvaka (प्रातिपदिक) + āditya (प्रातिपदिक) + sannibha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपमान/सादृश्यार्थ); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; adjective qualifying śaravaṇam
yatrawhere
yatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय; relative adverb (देशवाचक)
jātaḥwas born
jātaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√jan (धातु) + jāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्तरि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; past participle (was born)
mahā-tejāḥof great splendor
mahā-tejāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + tejas (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; epithet of kārtikeya
kārtikeyaḥKārtikeya
kārtikeyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkārtikeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
agni-sambhavaḥborn of fire
agni-sambhavaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootagni (प्रातिपदिक) + sambhava (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: अग्नेः सम्भवः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; epithet of kārtikeya

That energy pervaded by fire was transformed into the White Mountain. It turned the forest of reeds (Saravana) (blazing) like the fire or the Sun. From that fire was born the glorious Kartikeya.

A
Agni
K
Kārttikeya

FAQs

Dharma is the conversion of overwhelming force into constructive order: tejas is not merely suppressed but transformed into a life-giving, world-stabilizing outcome.

Agni permeates the tejas, which manifests as sacred locales and culminates in the birth of Kārttikeya.

Transformative stewardship—Agni embodies the capacity to carry and refine power into auspicious creation.