Shloka 14

बालकाण्ड सर्ग ३६

गङ्गा-प्रभवप्रश्नः, शिवतेजोधारणं, कार्त्तिकेय-जन्म, उमाशापः

Devanagari script

यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम्।धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमा:।।।।

Transliteration

yad idaṁ kṣubhitaṁ sthānān mama tejo hy anuttamam |

dhārayiṣyati kas tan me bruvantu surasattamāḥ ||

Translation

જો મારા સ્થાનથી મારું આ અનુત્તમ તેજ ક્ષુભિત થઈ ઊઠે, તો તેને કોણ ધારણ કરી શકશે? હે સુરશ્રેષ્ઠો, મને કહો.

Word by Word

• yat: which
• yat: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• idam: this
• idam: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेष्यनिर्देश (this)

• kṣubhitam: agitated, disturbed
• kṣubhitam: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: kṣubh (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (to tejaḥ)

• sthānāt: from (its) place
• sthānāt: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: sthāna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• mama: my
• mama: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• tejaḥ: energy
• tejaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tejas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• hi: indeed
• hi: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निश्चय/हेतौ निपात (emphatic/causal particle)

• anuttamam: unsurpassed
• anuttamam: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: anuttama (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (to tejaḥ)

• dhārayiṣyati: will sustain/contain
• dhārayiṣyati: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dhṛ (धातु)
• Form: लृट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• kaḥ: who?
• kaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक

• tat: that
• tat: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• me: to me
• me: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; enclitic form

• bruvantu: let them tell
• bruvantu: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: brū (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• surasattamāḥ: best of gods
• surasattamāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sura + sattama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (surāṇāṃ sattamāḥ)

Context

"Who will contain this exceptional vital fluid of mine if shaken from its own place? O best of devatas! tell me".

Characters & Entities

• Śiva
• Devas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is responsibility in the handling of power: immense spiritual energy (tejas) must be placed where it can be borne without harming the world.

What is the narrative situation?

Śiva asks the Devas who can sustain his disturbed tejas if it must be released from its proper locus.

Which character virtue is emphasized?

Restraint and accountability: Śiva does not act impulsively but seeks a dharmic solution for containing destructive potency.