Adhyaya 13
Narmadā Māhātmya with the Praise of Amarakantaka Tīrthas
આ અધ્યાયમાં વસિષ્ઠે નર્મદાની પાપહારી તીર્થરૂપે કરેલી સ્તુતિનું સ્મરણ કરાવીને પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે તે સર્વત્ર કેમ પ્રસિદ્ધ છે. નારદ નર્મદાને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ કહે છે—તે સર્વ પ્રાણીઓને પાર ઉતારે છે અને પાપોનો નાશ કરે છે. અન્ય નદીઓ અમુક વિશેષ સ્થાનોમાં જ પવિત્ર ગણાય છે અથવા સમય પછી શુદ્ધિ આપે છે; પરંતુ નર્મદા સર્વત્ર પવિત્ર છે અને માત્ર દર્શનથી જ શુદ્ધિ આપે છે—આ રીતે તુલનાત્મક નદીધર્મ સમજાવવામાં આવે છે. પછી પશ્ચિમ કલિંગ પ્રદેશમાં આવેલ અમરકંટકને ત્રિલોક-પાવન પર્વત તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે, જ્યાં ઋષિઓ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યાં સ્નાન, એક રાત્રિ ઉપવાસ, બ્રહ્મચર્ય, સંયમ, અહિંસા તથા જનેશ્વર અને રુદ્રકોટિ વગેરે સ્થાનોમાં શ્રાદ્ધ-પિંડદાન કરવાથી પિતૃઓને અતિશય તૃપ્તિ થાય છે અને સ્વર્ગફળ મળે છે; અંતે રુદ્રલોકપ્રાપ્તિ અને શુભ પુનર્જન્મનું ફળ જણાવાયું છે.
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । वसिष्ठेन दिलीपाय कथितं तीर्थमुत्तमम् । नर्मदेति च विख्यातं पापपर्वतदारणम्
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—વસિષ્ઠે દિલીપને જે ઉત્તમ તીર્થ કહ્યું, તે ‘નર્મદા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; તે પાપરૂપ પર્વતસમૂહને ચીરી નાશ કરનાર છે.
Verse 2
भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय नारद । नर्मदायाश्च माहात्म्यं वसिष्ठोक्तं द्विजोत्तम
હું વધુ સાંભળવા ઇચ્છું છું; હે નારદ, તે મને કહો. અને હે દ્વિજોત્તમ, વસિષ્ઠે કહેલું નર્મદાનું માહાત્મ્ય પણ વર્ણવો.
Verse 3
कथमेषा महापुण्या नदी सर्वत्र विश्रुता । नर्मदानाम विख्याता तन्मम ब्रूहिनारद
આ મહાપુણ્ય નદી સર્વત્ર કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થઈ અને ‘નર્મદા’ નામે કેવી રીતે વિખ્યાત બની? હે નારદ, તે મને કહો।
Verse 4
नारद उवाच । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च
નારદે કહ્યું— નર્મદા નદીઓમાં શ્રેષ્ઠા, સર્વ પાપનો નાશ કરનારી; તે સ્થાવર અને જંગમ—સર્વ ભૂતોને તારાવે છે।
Verse 5
नर्मदायास्तु माहात्म्यं वसिष्ठोक्तं मया श्रुतम् । तदेतद्धि महाराज सर्वं हि कथयामि ते
વસિષ્ઠમુનિએ કહેલું નર્મદાનું માહાત્મ્ય મેં સાંભળ્યું છે; તેથી, હે મહારાજ, તે સર્વ હવે તમને કહું છું।
Verse 6
पुण्या कनखले गङ्गा कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्म्मदा
કનખલમાં ગંગા પુણ્ય છે, કુરુક્ષેત્રમાં સરસ્વતી પુણ્ય છે; પરંતુ ગામમાં હોય કે વનમાં, નર્મદા સર્વત્ર પુણ્ય છે।
Verse 7
त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गांगेयं दर्शनादेव नार्मदम्
સરಸ್ವતીનું જળ ત્રણ દિવસમાં પવિત્ર કરે છે, યમુનાનું જળ એક સપ્તાહમાં; ગંગાનું જળ તરત પવિત્ર કરે છે, અને નર્મદા તો દર્શનમાત્રથી જ પવિત્ર કરે છે।
Verse 8
कलिंग देशे पश्चार्द्धे पर्वतेऽमरकंटके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया मनोरमा
કલિંગ દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં અમરકંટક નામના પર્વત પર એક પવિત્ર તીર્થ છે; તે ત્રિલોકમાં પુણ્યદાયક, રમણીય અને મનોહર છે.
Verse 9
सदेवासुरगंधर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं च परमां गताः
હે મહારાજ! દેવો, અસુરો અને ગંધર્વો સહિત તપોધન ઋષિઓએ તપ કરીને પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
Verse 10
तत्र स्नात्वा महाराज नियमस्थो जितेंद्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्
હે મહારાજ! ત્યાં સ્નાન કરીને નિયમમાં સ્થિત, ઇન્દ્રિયજિત બની એક રાત્રિ ઉપવાસ કરવાથી મનુષ્ય પોતાના કુળની સો પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરે છે.
Verse 11
जनेश्वरे नरः स्नात्वा पिंडं दत्वा यथाविधि । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्
જનેશ્વર તીર્થમાં સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય વિધિપૂર્વક પિંડદાન કરે છે, તેના પિતૃઓ મહાપ્રલય સુધી તૃપ્ત રહે છે.
Verse 12
पर्वतस्य समंतात्तु रुद्रकोटिः प्रतिष्ठिता । स्नानं यः कुरुते तत्र गंधमाल्यानुलेपनम्
તે પર્વતની ચારે બાજુ રુદ્રકોટી નામનું પવિત્ર તીર્થ સ્થાપિત છે; જે ત્યાં સ્નાન કરીને સુગંધ, માળા અને અનુલેપન અર્પણ કરે છે, તે મહાપુણ્યનો ભાગી બને છે.
Verse 13
प्रीता तस्य भवेत्सर्वा रुद्रकोटिर्न संशयः । पर्वते पश्चिमस्यांते स्वयं देवो महेश्वरः
નિઃસંદેહ તેના પ્રત્યે રુદ્રોની સર્વ કોટિ પ્રસન્ન થાય છે. અને પર્વતના પશ્ચિમ અંતે સ્વયં દેવ મહેશ્વર હાજર છે.
Verse 14
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । पितृकार्यं तु कुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा
ત્યાં સ્નાન કરીને શુદ્ધ બની, બ્રહ્મચારી અને જિતેન્દ્રિય રહી, વિધિમાં દર્શાવેલા કર્મ અનુસાર પિતૃકાર્ય કરવું જોઈએ.
Verse 15
तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आसप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे तिष्ठति पांडव
ત્યાં જ તિલમિશ્રિત જળથી પિતૃદેવતાઓને તર્પણ કરવું. હે પાંડવ, તેના કુળની સાતમી પેઢી સુધી સ્વર્ગમાં નિવાસ કરે છે.
Verse 16
षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । अप्सरोगणसंकीर्णो दिव्यस्त्रीपरिवारितः
તે સાઠ હજાર વર્ષ સુધી સ્વર્ગલોકમાં મહિમાવંત થાય છે; અપ્સરાઓના ગણોથી ઘેરાયેલો અને દિવ્ય સ્ત્રીઓથી પરિચરિત રહે છે.
Verse 17
दिव्यगंधानुलिप्तश्च दिव्यालंकारभूषितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले
તે દિવ્ય સુગંધથી અનુલિપ્ત અને દિવ્ય અલંકારોથી ભૂષિત રહે છે. પછી સ્વર્ગમાંથી ચ્યૂત થઈ, વિશાળ અને સમૃદ્ધ કુળમાં જન્મ લે છે.
Verse 18
धनवान्दानशीलश्च धार्मिकश्चैव जायते । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं तत्र कुर्वते
તે ધનવાન, દાનશીલ અને સાચો ધર્માત્મા બની જન્મે છે; પછી તે તીર્થને ફરી સ્મરીને ત્યાં ફરી યાત્રા કરવા જાય છે.
Verse 19
तारयित्वा कुलशतं रुद्रलोकं स गच्छति । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा
પોતાના વંશની સો પેઢીઓને તારવીને તે રુદ્રલોકમાં જાય છે. તે શ્રેષ્ઠ નદી સો યોજનથી થોડું વધુ વિસ્તૃત છે એમ સાંભળવામાં આવે છે.
Verse 20
विस्तारेण तु राजेन्द्र योजनद्वयमंतरम् । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च
હે રાજેન્દ્ર! વિસ્તારમાં તે બે યોજનનું અંતર ધરાવે છે; અહીં સાઠ હજાર તીર્થો અને તેમ જ સાઠ કરોડ પણ છે એમ કહેવાય છે.
Verse 21
पर्वतस्य समंतात्तु तिष्ठंत्यमरकंटके । ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा जितक्रोधो जितेंद्रियः
અમરકંટકમાં પર્વતની આસપાસ નિવાસ કરવો; બ્રહ્મચારી બની, શુચિ રહી, ક્રોધને જીતી અને ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવી રહેવું.
Verse 22
सर्वहिंसानिवृत्तश्च सर्वभूतहिते रतः । एवं सर्वसमाचारः क्षेत्रपालान्परिव्रजेत्
બધી હિંસાથી નિવૃત્ત થઈ અને સર્વ ભૂતોના હિતમાં રત રહી—આ રીતે સમ્યક આચારથી યુક્ત બની—ક્ષેત્રપાલોના દર્શનાર્થે પરિભ્રમણ કરવું.
Verse 23
तस्य पुण्यफलं राजन्शृणुष्वावहितो हि मे । शतं वर्षसहस्राणां स्वर्गे मोदेत पांडव
હે રાજન, તે પુણ્યકર્મનું ફળ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. હે પાંડવ, તે એક લાખ વર્ષ સુધી સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે.
Verse 24
अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यस्त्रीपरिचारिते । दिव्यगंधानुलिप्तश्च दिव्यालंकारभूषितः
તે અપ્સરાઓના સમૂહોથી ભરેલા સ્વર્ગમાં, દિવ્ય સ્ત્રીઓ દ્વારા પરિચરિત થાય છે; દિવ્ય સુગંધોથી અનુલિપ્ત અને દિવ્ય આભૂષણોથી ભૂષિત રહે છે.
Verse 25
क्रीडते देवलोके तु दैवतैः सह मोदते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्
તે દેવલોકમાં ક્રીડા કરે છે અને દેવતાઓ સાથે આનંદ કરે છે. પછી પુણ્ય ક્ષીણ થતાં સ્વર્ગથી પતિત થઈ, તે પરાક્રમી રાજા બની જન્મે છે.
Read Padma Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.