Adhyaya 97

Verse 1

सप्तनवतितमोऽध्यायः । कुंजल उवाच । एवमाकर्ण्य तां राजा मुनिना भाषितां तदा । धर्माधर्मगतिं सर्वां तं मुनिं समभाषत

કુંજલ બોલ્યો—ત્યારે મુનિએ કહેલી ધર્મ-અધર્મની સર્વ ગતિ સાંભળી રાજાએ તે મુનિને સંબોધ્યો।

Verse 2

सुबाहुरुवाच । सोहं धर्मं करिष्यामि सोहं पुण्यं द्विजोत्तम । वासुदेवं जगद्योनिं यजिष्ये नितरां मुने

સુબાહુ બોલ્યો—હે દ્વિજોત્તમ, હું ધર્મ આચરીશ, હું પુણ્યકર્મ કરીશ; હે મુને, જગદ્યોનિ વાસુદેવની હું પરમ ભક્તિથી ઉપાસના કરીશ।

Verse 3

होमेन तु जपेनैव पूजयेन्मधुसूदनम् । यष्ट्वा यज्ञं तपस्तप्त्वा विष्णुलोकं स भूपतिः

હોમ દ્વારા તથા માત્ર મંત્રજપ દ્વારા મધુસૂદન (વિષ્ણુ)ની પૂજા કરવી જોઈએ. યજ્ઞ કરીને અને તપ કરીને તે રાજા વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 4

पूजितः सर्वकामैश्च प्राप्तवान्सत्वरं मुदा । गते तस्मिन्महालोके देवदेवं न पश्यति

પૂજિત થતાં તે આનંદથી ત્વરિત સર્વ ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે. પરંતુ તે મહાલોકમાં ગયા પછી દેવોના દેવને તે જોઈ શકતો નથી.

Verse 5

क्षुधा जाता महातीव्रा तृष्णा चाति प्रवर्तते । तयोश्चापि महाप्राज्ञ जीवपीडाकरा बहु

અતિ તીવ્ર ભૂખ ઊઠી છે અને તરસ પણ બહુ જ વધે છે. હે મહાપ્રાજ્ઞ, આ બંને જીવને ઘણું પીડાવનારા છે.

Verse 6

राजापि प्रियया सार्द्धं क्षुधातृष्णाप्रपीडितः । न पश्यति हृषीकेशं दुःखेन महतान्वितः

રાજા પણ પ્રિયાસહ હોવા છતાં, ભૂખ-તરસથી પીડિત થઈ, મહાદુઃખથી આવૃત્ત થઈ હૃષીકેશ (વિષ્ણુ)ને જોઈ શકતો નથી.

Verse 7

सूत उवाच । एवं स दुःखितो राजा प्रियया सह सत्तम । आकुल व्याकुलो जातः पीडितः क्षुधया भृशम्

સૂત બોલ્યા—હે સત્તમ, આ રીતે તે દુઃખિત રાજા પ્રિયાસહ અત્યંત આકુલ-વ્યાકુલ થયો, કારણ કે તે ભૂખથી બહુ પીડિત હતો.

Verse 8

इतश्चेतश्च वेगैश्च धावते वसुधाधिपः । सर्वाभरणशोभांगो वस्त्रचंदनभूषितः

વસુધાધિપતિ અહીં-ત્યાં વેગથી દોડતો હતો; તેના અંગો સર્વ આભૂષણોથી શોભિત હતા, અને તે વસ્ત્ર તથા ચંદનલેપથી અલંકૃત હતો।

Verse 9

पुष्पमालाप्रशोभांगो हारकुंडलकंकणैः । रत्नदीप्तिप्रशोभांगः प्रययौ स महीपतिः

પુષ્પમાલાઓથી તેના અંગો શોભિત હતા; હાર, કુંડળ અને કંકણોથી સજ્જ, રત્નોની દીપ્તિથી દેહ ઝળહળતો—એ રાજા આગળ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 10

एवं दुःखसमाचारः स्तूयमानश्च पाठकैः । दुःखशोकसमाविष्टः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्

આ રીતે દુઃખદ સમાચાર મળ્યા છતાં, પાઠકો તેની સ્તુતિ કરતા હતા; પરંતુ દુઃખ અને શોકમાં ડૂબેલો તે પોતાની પ્રિયાને આ વચન બોલ્યો।

Verse 11

विष्णुलोकमहं प्राप्तस्त्वया सह सुशोभने । ऋषिभिः स्तूयमानोपि विमानेनापि भामिनि

હે સુશોભને! તારી સાથે હું વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત થયો છું; હે ભામિની! ઋષિઓ દ્વારા સ્તુત થતો અને દિવ્ય વિમાનમાં આરુઢ હોવા છતાં પણ।

Verse 12

कर्मणा केन मे चेयं क्षुधातीव प्रवर्द्धते । विष्णुलोकं च संप्राप्य न दृष्टो मधुसूदनः

કયા કર્મના કારણે મારામાં આ પીડા ભૂખની જેમ વધતી જાય છે? વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત થઈને પણ મેં મધુસૂદનના દર્શન કર્યા નથી।

Verse 13

तत्किं हि कारणं भद्रे न भुनज्मि महत्फलम् । कर्मणाथ निजेनापि एतद्दुःखं प्रवर्त्तते

હે ભદ્રે, એવું કયું કારણ છે કે હું મહાન ફળનો ભોગ નથી લઈ શકતો? મારા પોતાના કર્મથી જ આ દુઃખ ઊભું થઈ સતત પ્રવર્તતું જણાય છે.

Verse 14

सैवं श्रुत्वा च तद्वाक्यं राजानमिदमब्रवीत्

આ રીતે તે વચન સાંભળી તેણે રાજાને આ કહ્યું.

Verse 15

भार्योवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्नास्ति धर्मस्य वै फलम् । वेदशास्त्रपुराणेषु ये पठंति च ब्राह्मणाः

પત્ની બોલી—હે રાજન, તમે સત્ય કહ્યું; જે બ્રાહ્મણો માત્ર વેદ, શાસ્ત્ર અને પુરાણોનું પઠન કરે છે, તેમને ધર્મનું ફળ નથી મળતું.

Verse 16

दुःखशोकौ विधूयेह सर्वदोषैः प्रमुच्यते । नामोच्चारेण देवस्य विष्णोश्चैव सुचक्रिणः

અહીં દુઃખ અને શોક ઝાડી ને સર્વ દોષોથી મુક્ત થાય છે—શુભચક્રધારી દેવ વિષ્ણુના નામોચ્ચાર માત્રથી.

Verse 17

पुण्यात्मानो महाभागा ध्यायमाना जनार्दनम् । त्वयैवाराधितो देवः शंखचक्रगदाधरः

હે પુણ્યાત્મા મહાભાગો, જનાર્દનનું ધ્યાન કરતાં—શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર દેવની આરાધના તમે જ કરી છે.

Verse 18

अन्नादिदानं विप्रेभ्यो न प्रदत्तं द्विजोदितम् । फलं तस्य प्रजानामि न दृष्टो मधुसूदनः

દ્વિજોએ નિર્ધારિત કરેલા વિધાન મુજબ જે બ્રાહ્મણોને અન્નાદિ દાન આપતો નથી, તેનું ફળ હું જાણું છું—એવો પુરુષ મધુસૂદન (વિષ્ણુ)ના દર્શન પામતો નથી।

Verse 19

क्षुधा मे बाधते राजंस्तृष्णा चैव प्रशोषयेत् । कुंजल उवाच । एवमुक्तस्तु प्रियया राजा चिंताकुलेंद्रियः

“હે રાજન, ભૂખ મને પીડે છે અને તરસ ખરેખર મને સુકવી નાખે છે”—એમ કુંજલે કહ્યું. પ્રિયાએ આમ કહ્યે રાજા, ચિંતાથી વ્યાકુળ ઇન્દ્રિયોવાળો, અત્યંત વ્યથિત થયો।

Verse 20

ततो दृष्ट्वा महापुण्यमाश्रमं श्रमनाशनम् । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम्

પછી તેમણે મહાપુણ્ય આશ્રમ જોયો, જે શ્રમનો નાશ કરનાર હતો; તે દિવ્ય વૃક્ષોથી ભરેલો અને તળાવો દ્વારા શોભિત હતો।

Verse 21

वापीकुंडतडागैश्च पुण्यतोयप्रपूरितैः । हंसकारंडवाकीर्णं कह्लारैरुपशोभितम्

વાપી, કુંડ અને તળાવો પવિત્ર જળથી પરિપૂર્ણ હતા; તે હંસો અને કારંડવ પક્ષીઓથી ભરેલું અને ખીલેલા કહ્લાર કમળોથી શોભિત હતું।

Verse 22

आश्रमः शोभते पुत्र मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं मृगव्रातैश्च शोभितम्

“પુત્ર, આ આશ્રમ તત્ત્વને જાણનારા મુનિઓથી શોભે છે; તે દિવ્ય વૃક્ષોથી ભરેલો છે અને મૃગોના ઝુંડોથી પણ અલંકૃત છે.”

Verse 23

नानापुष्पसमाकीर्णं हृद्यगंधसमाकुलम् । द्विजसिद्धैः समाकीर्णमृषिशिष्यैः समाकुलम्

તે નાનાવિધ પુષ્પોથી છવાયેલું અને હૃદયહારી સુગંધથી પરિપૂર્ણ હતું; સિદ્ધ દ્વિજોથી ભરેલું તથા ઋષિઓ અને તેમના શિષ્યગણથી ઘેરાયેલું હતું.

Verse 24

योगियोगेंद्र संघुष्टं देववृंदैरलंकृतम् । कदलीवनसंबाधैः सुफलैः परिशोभितम्

તે યોગીઓ અને યોગીન્દ્રોના જયઘોષથી ગુંજતું હતું, દેવવૃંદોથી અલંકૃત હતું; અને ઘન કદળીવન તથા ઉત્તમ ફળોથી વિશેષ શોભિત હતું.

Verse 25

नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् । श्रीखंडैश्चारुगंधैश्च सुफलैः शोभितं सदा

તે નાનાવિધ વૃક્ષોથી ભરપૂર અને સર્વ ઇચ્છિત સુખોથી યુક્ત હતું; સદા મનોહર સુગંધવાળા શ્રીખંડ (ચંદન) વૃક્ષો અને ઉત્તમ ફળોથી શોભિત હતું.

Verse 26

एवं पुण्यं समाकीर्णं ब्रह्मलक्ष्मसमायुतम् । स सुबाहुस्ततो राजा तया सुप्रियया सह

આ રીતે તે સ્થાન પુણ્યથી પરિપૂર્ણ અને બ્રહ્મા તથા લક્ષ્મીની કૃપાથી સમાયુક્ત હતું; ત્યારબાદ રાજા સુબાહુ પોતાની પરમપ્રિયા રાણી સાથે આગળ વધ્યા.

Verse 27

प्रविवेश महापुण्यं तद्वनं सर्वकामदम् । भासमानो दिशः सर्वा यत्रास्ते सूर्यसंनिभः

તે તે મહાપુણ્યમય, સર્વકામના-પ્રદ વનમાં પ્રવેશ્યા; જ્યાં સૂર્યસમાન તેજસ્વી એક મહાપુરુષ સર્વ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતાં વિરાજમાન હતા.

Verse 28

राजमानो महादीप्त्या परया सूर्यसंनिभः । योगासनसमारूढो योगपट्टेन संवृतः

પરમ મહાતેજથી દીપ્તિમાન, સૂર્ય સમાન, તે યોગાસન પર આરુઢ હતો અને યોગપટ્ટાથી દૃઢ રીતે બંધાયેલો હતો।

Verse 29

वामदेवऋषिश्रेष्ठो वैष्णवानां वरस्तथा । ध्यायमानो हृषीकेशं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

વામદેવ—ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ અને વૈષ્ણવોમાં વર—ભુક્તિ તથા મુક્તિ આપનાર હૃષીકેશનું ધ્યાન કરતો હતો।

Verse 30

वामदेवं महात्मानं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् । त्वरं गत्वा प्रणम्यैव स राजा प्रियया सह

મહાત્મા મુનિસત્તમ વામદેવને જોઈ, રાજા પોતાની પ્રિયા રાણી સાથે ત્વરિત આગળ જઈ પ્રણામ કર્યો।

Verse 31

वामदेवस्ततो दृष्ट्वा प्रणतं राजसत्तमम् । आशीर्भिरभिनंद्यैव राजानं प्रिययान्वितम्

પછી વામદેવે પ્રણત રાજસત્તમને જોઈ, પ્રિયા સહિત તે રાજાને આશીર્વાદ આપી અભિનંદન કર્યું।

Verse 32

उपवेश्यासने पुण्ये सुबाहुं राजसत्तमम् । आसनादि ततः पाद्यैरर्घपूजादिभिस्तथा

તેમણે રાજસત્તમ સુબાહુને પુણ્ય આસન પર બેસાડીને, પછી આસનાદિ તથા પાદ્ય, અર્ઘ્ય, પૂજા વગેરે ઉપચારોથી વિધિપૂર્વક સન્માન કર્યું।

Verse 33

मुनिना पूजितो भूपः प्रियया सह चागतः । अथ पप्रच्छ राजानं महाभागवतोत्तमम्

મુનિ દ્વારા પૂજિત અને સન્માનિત થયેલો રાજા પોતાની પ્રિયા રાણી સાથે ત્યાં આવ્યો. ત્યારબાદ તેણે તે રાજાને—મહાભાગવતોમાં ઉત્તમ, પરમ ધન્ય ભક્તને—પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 34

वामदेव उवाच । त्वामहं विष्णुधर्मज्ञं विष्णुभक्तं नरोत्तमम् । जाने ज्ञानेन राजेंद्र दिव्येन चोलभूमिपम्

વામદેવ બોલ્યા—હે નરોત્તમ! હે રાજેન્દ્ર, ચોળભૂમિના અધિપતિ! દિવ્ય જ્ઞાનથી હું તને વિષ્ણુધર્મનો જ્ઞાતા અને વિષ્ણુભક્ત તરીકે જાણું છું.

Verse 35

निरामयश्चागतोसि तार्क्ष्यया भार्यया सह । राजोवाच । निरामयश्चागतोऽस्मि प्राप्तो विष्णोः परं पदम्

“તું તારી પત્ની તાર્ક્ષ્યા સાથે નિરામય રીતે પાછો આવ્યો છે.” રાજાએ કહ્યું—“હું પણ નિરામય રીતે પાછો આવ્યો છું; મેં વિષ્ણુનું પરમ પદ પ્રાપ્ત કર્યું છે.”

Verse 36

मया हि परया भक्त्या देवदेवो जनार्दनः । आराधितो जगन्नाथो भक्तिप्रीतः सुरेश्वरम्

મેં પરમ ભક્તિથી દેવદેવ જનાર્દન, જગન્નાથની આરાધના કરી; તે સুরેશ્વર પ્રભુ ભક્તિથી પ્રસન્ન થયા.

Verse 37

कस्मात्पश्याम्यहं तात न देवं कमलापतिम् । क्षुधा मे बाधते तात तृष्णातीव सुदारुणा

હે તાત! હું કમલાપતિ દેવને કેમ નથી જોઈ શકતો? હે પિતા! ભૂખ મને પીડે છે અને અત્યંત ભયંકર તરસ પણ છે.

Verse 38

ताभ्यां शांतिं न गच्छाव सुखं विंदाव नैव च । एतन्मेकारणं दुःखं संजातं मुनिसत्तम

એ બે કારણોથી અમને શાંતિ મળતી નથી, સુખ પણ પ્રાપ્ત થતું નથી. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મારા અંદર ઉત્પન્ન થયેલા દુઃખનું આ જ એકમાત્ર કારણ છે.

Verse 39

तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि प्रसादात्सुमुखो भव । वामदेव उवाच । त्वं तु भक्तोसि राजेंद्र श्रीकृष्णस्य सदैव हि

“તેનું કારણ મને કહો; કૃપાથી પ્રસન્નમુખ થાઓ.” વામદેવ બોલ્યા—“હે રાજેન્દ્ર, તું તો નિશ્ચયે સદૈવ શ્રીકૃષ્ણનો ભક્ત છે.”

Verse 40

आराधितस्त्वया भक्त्या परया मधुसूदनः । भक्त्योपचारैः स्नानाद्यैर्गंधपुष्पादिभिस्तथा

તમે પરમ ભક્તિથી મધુસૂદનની આરાધના કરી છે—ભક્તિ-ઉપચારોથી, સ્નાનાદિ વિધિઓથી, તેમજ ગંધ, પુષ્પ વગેરે અર્પણ કરીને.

Verse 41

न पूजितोऽथ नैवेद्यैः फलैश्च जगतांपतिः । दशमीं प्राप्य राजेंद्र त्वयैव च सदा कृतम्

હે રાજેન્દ્ર, જગત્પતિને (અન્યથા) નૈવેદ્ય અને ફળોથી પૂજા મળેલી નથી; દશમી આવે ત્યારે આ પૂજા સદૈવ તું જ કરતો આવ્યો છે.

Verse 42

एकभक्तं न दत्तं तु ब्राह्मणाय सुभोजनम् । एकादशीं तु संप्राप्य न कृतं भोजनं त्वया

તમે એકભક્ત વ્રતમાં બ્રાહ્મણને ઉત્તમ ભોજન આપ્યું નથી; અને એકાદશી આવે ત્યારે પણ તમે ભોજન-ત્યાગનો નિયમ કર્યો નથી.

Verse 43

विष्णुमुद्दिश्य विप्राय न दत्तं भोजनं त्वया । अन्नं चामृतरूपेण पृथिव्यां संस्थितं सदा

તમે વિષ્ણુને ઉદ્દેશીને બ્રાહ્મણને ભોજન દાન આપ્યું નથી. છતાં અન્ન પૃથ્વી પર સદા સ્થિત રહી, સ્વભાવથી અમૃતરૂપે જ પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 44

अन्नदानं विशेषेण कदा दत्तं न हि त्वया । ओषध्यश्च महाराज नानाभेदास्तु ताः शृणु

તમે વિશેષરૂપે ક્યારેય અન્નદાન કર્યું નથી. અને હે મહારાજ, ઔષધિઓના અનેક ભેદ છે—તે સાંભળો.

Verse 45

कटु तिक्त कषायाश्च मधुराम्लाश्च क्षारकाः । हिंग्वाद्योपस्कराः सर्वे नानारूपाश्च भूपते

કટુ, તિક્ત અને કષાય, તેમજ મધુર અને આમ્લ, અને ક્ષાર—હિંગ વગેરે બધા ઉપસ્કર (મસાલા) નાનારૂપે છે, હે ભુપતે.

Verse 46

अमृताज्जज्ञिरे सर्वा ओषध्यः पुष्टिहेतवः । अन्नमेव सुसंस्कृत्य औषधव्यंजनान्वितम्

અમૃતમાંથી સર્વ ઔષધિઓ ઉત્પન્ન થઈ, જે પોષણનું કારણ છે. તેથી અન્નને સારી રીતે સંસ્કૃત કરીને, ઔષધિ અને યોગ્ય વ્યંજન સાથે તૈયાર કરવું જોઈએ.

Verse 47

देवेभ्यो विष्णुरूपेभ्य इति संकल्प्य दीयते । पितृभ्यो विष्णुरूपेभ्यो हस्ते च ब्राह्मणस्य हि

‘વિષ્ણુરূপ દેવોને’ એવો સંકલ્પ કરીને દાન આપવું જોઈએ. તેમજ ‘વિષ્ણુરূপ પિતૃઓને’ એવો પણ; કારણ કે તે ખરેખર બ્રાહ્મણના હાથમાં જ અર્પિત થાય છે.

Verse 48

अतिथिभ्यस्ततो दत्वा परिजनं प्रभोजयेत् । स्वयं तु भुंजते पश्चात्तदन्नममृतोपमम्

પ્રથમ અતિથિઓને અન્ન અર્પણ કરીને, પછી પોતાના પરિજનોને ભોજન કરાવવું; ત્યારબાદ જ પોતે ભોજન કરવું—એવું અન્ન અમૃતસમાન કહેવાય છે.

Verse 49

प्रेत्य दुःखं न चैवास्ति तस्य सौख्यं तु भूपते । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षत्ररूपाश्च भूपते

મૃત્યુ પછી તેને દુઃખ રહેતું નથી, હે ભુપતે; તેને તો સુખ જ મળે છે. બ્રાહ્મણો, પિતૃઓ અને દેવો—ક્ષત્રિયરૂપે—હે રાજન, કૃપા વરસાવે છે.

Verse 50

यथा हि कर्षकः कश्चित्सुकृषिं कुरुते सदा । तद्वन्मर्त्यः कृषिं कुर्यात्क्षेत्रे विप्रास्यके नृप

જેમ ખેડૂત સદા ઉત્તમ ખેતી કરે છે, તેમ, હે નૃપ, મનુષ્યે બ્રાહ્મણના ક્ષેત્રમાં પુણ્યરૂપ ખેતી—સત્કર્મ—કરવી જોઈએ.

Verse 51

स्वभावलांगलेनापि श्रद्धा शस्त्रेण भेदयेत् । वृषभौ तु मतौ नित्यं बुद्धिश्चैव तपस्तथा

પોતાના સ્વભાવરૂપ હળથી પણ, શ્રદ્ધારૂપ શસ્ત્ર વડે (અવરોધો) છેદવા. સમ્યક્ નિશ્ચય સદા બળદ સમાન છે; તેમ જ બુદ્ધિ અને તપ પણ સહાયક છે.

Verse 52

सत्यज्ञानानुभावीशः शुद्धात्मा तु प्रतोदकः । विप्रनाम्नि महाक्षेत्रे नमस्कारैर्विसर्जयेत्

સત્યજ્ઞાનના પ્રભાવથી વિભૂષિત ઈશ્વર, શુદ્ધાત્મા—એ જ ‘પ્રતોદક’ કહેવાય છે. ‘વિપ્રનામ’ નામના મહાક્ષેત્રમાં નમસ્કારો સાથે તેને વિસર્જિત કરવો જોઈએ.

Verse 53

स्फोटयेत्कल्मषं नित्यं कृषिको हि यथा नृप । क्षेत्रस्य उद्यमे युक्तो विष्णुकामः प्रसादयेत्

હે રાજન! જેમ ખેડૂત પોતાના ખેતરની મલિનતા નિત્ય દૂર કરે છે, તેમ ક్షેત્રસાધનામાં યુક્ત વિષ્ણુભક્ત સદા પાપ દૂર કરીને શ્રીવિષ્ણુને પ્રસન્ન કરે।

Verse 54

तद्वद्वाक्यैः शुभैः पुण्यैर्विप्रांश्चापि प्रसादयेत् । पर्वतीर्थाप्तिकालश्च घनरूपोभिवर्षणे

એ જ રીતે શુભ અને પુણ્ય વચનો દ્વારા વિપ્રોને પણ પ્રસન્ન કરવો જોઈએ. અને પર્વત-તીર્થ પ્રાપ્ત થવાના સમયે મેઘરૂપે ઘન વરસાદ વરસે છે।

Verse 55

वप्तुकामो भवेत्क्षेत्री ततः क्षेत्रे प्रवापयेत् । तद्वद्भूपप्रसन्नाय विप्राय परिदीयते

ખેડૂતને વાવણી કરવી હોય તો પહેલાં ખેતર તૈયાર કરીને પછી એ જ ખેતરમાં બીજ વાવવું જોઈએ. તેમ જ રાજાને પ્રસન્ન અને અનુકૂળ એવા વિપ્રને દાન અર્પવું જોઈએ।

Verse 56

क्षेत्रस्य उप्तबीजस्य यथा क्षेत्री प्रभुंजति । फलमेव महाराज तथा दाता भुनक्ति च

હે મહારાજ! જેમ ખેતરમાં વાવેલા બીજનું ફળ ખેતરનો માલિક ભોગવે છે, તેમ દાતા પણ પોતાના દાનનું ફળ ભોગવે છે।

Verse 57

प्रेत्य चात्रैव नित्यं च तृप्तो भवति नान्यथा । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षेत्ररूपा न संशयः

મૃત્યુ પછી પણ અને આ જીવનમાં પણ મનુષ્ય નિત્ય તૃપ્ત થાય છે, અન્યથા નહીં. બ્રાહ્મણો, પિતૃઓ અને દેવો ક્ષેત્રરૂપ છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 58

मानवानां महाराज वापिताः प्रददंति च । फलमेवं न संदेहो यादृशं तादृशं ध्रुवम्

હે મહારાજ, મનુષ્યો દ્વારા બનાવડાવેલા તળાવો-સરવરો પણ ફળ આપે છે. તેમાં સંશય નથી—જવું કર્મ, તેવું ફળ નિશ્ચિત થાય છે.

Verse 59

कटुकाद्धि न जायेत राजन्मधुर एव च । तद्वच्च मधुराख्याच्च न जायेत्कटुकः पुनः

હે રાજન, કટુ વસ્તુમાંથી મધુરતા જન્મતી નથી; કટુતા જ જન્મે છે. તેમ જ ‘મધુર’ કહેવાતી વસ્તુમાંથી ફરી કટુતા જન્મતી નથી.

Verse 60

यादृशं वपते बीजं तादृशं फलमश्नुते । न वापयति यः क्षेत्रं न स भुंजति तत्फलम्

જવું બીજ વાવે છે, તેવું ફળ ભોગવે છે. જે ખેતરમાં વાવેતર કરતો નથી, તે તેની ઉપજનું ફળ ભોગવતો નથી.

Verse 61

तद्वद्विप्राश्च देवाश्च पितरः क्षेत्ररूपिणः । दर्शयंति फलं राजन्दत्तस्यापि न संशयः

એ જ રીતે, હે રાજન, ક્ષેત્રરૂપ બ્રાહ્મણો, દેવો અને પિતૃઓ દાનનું ફળ નિશ્ચિત રીતે દર્શાવે છે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 62

यादृशं हि कृतं कर्म त्वयैव च शुभाशुभम् । तादृशं भुंक्ष्व वै राजन्नन्यथा तन्न जायते

હે રાજન, તું પોતે કરેલું શુભ કે અશુભ કર્મ જેવું છે, તેવું જ ફળ તારે નિશ્ચિત ભોગવવું પડે; તે અન્યથા થતું નથી.

Verse 63

न पुरा देवविप्रेभ्यः पितृभ्यश्च कदाचन । मिष्टान्नपानमेवापि दत्तं सुमनसा तदा

પૂર્વે તું કદી દેવો, બ્રાહ્મણો અને પિતૃઓને—મીઠું અન્ન-પાન પણ—પ્રસન્ન મનથી દાન આપ્યું નથી।

Verse 64

सुभोज्यैर्भोजनैर्मृष्टैर्मधुरैश्चोष्यपेयकैः । सुभक्ष्यैरात्मना भुक्तं कस्मै दत्तं न च त्वया

તું પોતે ઉત્તમ ભોજન, સ્વાદિષ્ટ મીઠા વ્યંજન અને પેય, તેમજ શ્રેષ્ઠ ભક્ષ્ય ભોગવ્યા; પરંતુ તું કોને કંઈ આપ્યું? ખરેખર તું કશું જ આપ્યું નથી।

Verse 65

स्वशरीरं त्वया पुष्टमन्नैरमृतसन्निभैः । यस्मात्कृतं महाराज तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते

હે મહારાજ! અમૃતસમાન અન્નથી તું પોતાનું શરીર પોષ્યું છે; એ પોષણથી જ દેહ રચાય અને ટકે છે, તેથી ભૂખ પ્રગટ થાય છે।

Verse 66

कर्मैव कारणं राजन्नराणां सुखदुःखयोः । जन्ममृत्य्वोर्महाभाग भुंक्ष्व तत्कर्मणः फलम्

હે રાજન! મનુષ્યોના સુખ-દુઃખનું કારણ માત્ર કર્મ જ છે. હે મહાભાગ! જન્મ અને મૃત્યુમાં એ જ કર્મનું ફળ તારે ભોગવવું પડે છે।

Verse 67

पूर्वेपि च महात्मानो दिवं प्राप्ताः स्वकर्मणा । पुनः प्रयाता भूर्लोकं कर्मणः क्षयकालतः

પૂર્વકાળમાં પણ મહાત્માઓ પોતાના કર્મથી સ્વર્ગને પ્રાપ્ત થયા; પરંતુ તે કર્મનું પુણ્ય ક્ષીણ થતાં તેઓ ફરી ભૂલોકમાં પરત આવ્યા।

Verse 68

नलो भगीरथश्चैव विश्वामित्रो युधिष्ठिरः । कर्मणैव हि संप्राप्ताः स्वर्गं राजन्स्वकालतः

નલ, ભગીરથ, વિશ્વામિત્ર અને યુધિષ્ઠિર—હે રાજન, તેઓ સૌએ માત્ર પોતાના કર્મથી જ પોતાના-પોતાના નિયત કાળે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 69

दिष्टं हि प्राक्तनं कर्म तेन दुःखं सुखं लभेत् । तदुल्लंघयितुं राजन्कः समर्थोपि हीश्वरः

ખરેખર પૂર્વકૃત કર્મ જ ‘દિષ્ટ’ છે; તેના દ્વારા મનુષ્ય દુઃખ કે સુખ પામે છે. હે રાજન, તે નિયતિને કોણ—કેટલો પણ સમર્થ હોય—ઉલ્લંઘી શકે?

Verse 70

अथ तस्मान्नृपश्रेष्ठ स्वर्गतस्यापि तेऽभवत् । क्षुत्तृष्णासंभवो वेगस्ततो दुष्टं हि कर्म ते

પછી, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યા છતાં તારા અંદર ભૂખ અને તરસથી જન્મેલો એક વેગ ઊઠ્યો; તેથી તારો આચાર દોષિત થયો.

Verse 71

यदि ते क्षुत्प्रतीकारो ह्यभीष्टो नृपसत्तम । तद्गत्वा भुंक्ष्व कायं स्वमानंदारण्यसंस्थितम्

હે નૃપસત્તમ, જો તને ખરેખર ભૂખનો પ્રતિકાર કરવો હોય, તો ત્યાં જઈ આનંદારણ્યમાં સ્થિત તારા પોતાના દેહનું ભક્ષણ કર.

Verse 72

तव चेयं महाराज्ञी क्षुत्क्षामातीव दृश्यते । सुबाहुरुवाच । कियत्कालमिदं कर्म कर्तव्यं प्रियया सह

અને, હે મહારાજ, તમારી આ મહારાણી પણ ભૂખથી અત્યંત ક્ષીણ દેખાય છે. સુબાહુ બોલ્યો—“પ્રિયასთან મળીને આ કર્મ કેટલા સમય સુધી કરવું પડશે?”

Verse 73

तन्मे ब्रूहि महाभागानुग्रहो दृश्यते कदा । कस्य दानेन किं पुण्यं द्रव्यस्य मुनिसत्तम

હે મહાભાગ્યવાન! મને કહો—દૈવી અનુગ્રહ ક્યારે પ્રગટ થાય છે? અને કયા પ્રકારના દાનથી કેવું પુણ્ય ફળ મળે છે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ?

Verse 74

तत्प्रब्रूहि महाप्राज्ञ यदि तुष्टोसि सांप्रतम् । वामदेव उवाच । अन्नदानान्महासौख्यमुदकस्य महामते

હે મહાપ્રાજ્ઞ! જો તમે અત્યારે પ્રસન્ન હો તો તે કહો. વામદેવ બોલ્યા—અન્નદાનથી મહાસુખ મળે છે; તેમજ જલદાનથી પણ, હે મહામતિ.

Verse 75

भुंजंति मर्त्याः स्वर्गं वै पीड्यंते नैव पातकैः । यदा दानं न दत्तं तु भवेदपि हि मानवैः

મનુષ્યો સ્વર્ગસુખ ભોગવે છે અને પાપોથી પીડાતા નથી—જ્યારે લોકોએ દાન આપ્યું હોય; પરંતુ જ્યારે મનુષ્યો દાન નથી આપતા, ત્યારે તેઓ નિશ્ચયે કષ્ટ ભોગવે છે.

Verse 76

मृत्युकालेपि संप्राप्ते दानं सर्वे ददंति च । आदावेव प्रदातव्यमन्नं चोदकसंयुतम्

મૃત્યુનો સમય આવી પહોંચે ત્યારે પણ બધા દાન આપે છે; પરંતુ અન્નને જળ સાથે પહેલેથી જ (સમયસર) દાન કરવું જોઈએ.

Verse 77

सुच्छत्रोपानहौ दद्याज्जलपात्रं सुशोभनम् । भूमिं सुकांचनं धेनुमष्टौ दानानि योऽर्पयेत्

સુંદર છત્ર અને પાદુકા, તેમજ શોભન જળપાત્ર દાન કરવું; ભૂમિ, ઉત્તમ સોનું અને ધેનુ પણ—જે આ આઠ દાન અર્પે છે.

Verse 78

स्वर्गे न जायते तस्य क्षुधातृष्णादिसंभवः । क्षुधा न बाधते राजन्नन्नदानात्स तृप्तिमान्

સ્વર્ગમાં તેના માટે ભૂખ, તરસ વગેરે ઉત્પન્ન થતા નથી. હે રાજન, અન્નદાનના પુણ્યથી તે તૃપ્તિમાન બને છે; તેથી ભૂખ તેને પીડતી નથી.

Verse 79

तृष्णा तीव्रा नहि स्याद्वै तृप्तो भवति सर्वदा । पादुकायाः प्रदानेन च्छत्रदानेन भूपते

હે ભূপતે, પાદુકા દાન અને છત્રદાન કરવાથી તીવ્ર તૃષ્ણા ઊભી થતી નથી; મનુષ્ય સર્વદા સંતોષમાં રહે છે.

Verse 80

छायामाप्नोति दाता वै वाहनं च नृपोत्तम । उपानहप्रदानेन अन्यदेवं वदाम्यहम्

હે નૃપોત્તમ, દાતા નિશ્ચયે છાયા અને વાહન પ્રાપ્ત કરે છે. હવે પાદુકા-દાનથી થતું બીજું ફળ હું કહું છું.

Verse 81

भूमिदानान्महाभाग सर्वकामानवाप्नुयात् । गोदानेन महाराज रसैः पुष्टो भवेत्सदा

હે મહાભાગ, ભૂમિદાનથી મનુષ્ય સર્વ ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. હે મહારાજ, ગોદાનથી તે સદા રસોથી પોષિત અને બળવાન બને છે.

Verse 82

सर्वान्भोगान्प्रभुंजानः स्वर्गलोके वसेन्नरः । तृप्तो भवति वै दाता गोदानेन न संशयः

સર્વ ભોગોનો ઉપભોગ કરીને મનુષ્ય સ્વર્ગલોકમાં વસે છે. ગોદાનથી દાતા નિશ્ચયે પૂર્ણ તૃપ્ત બને છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 83

नीरुजः सुखसंपन्नः संतुष्टस्तु धनान्वितः । कांचनेन सुवर्णस्तु जायते नात्र संशयः

તે નિરોગી, સુખસંપન્ન, સંતોષી અને ધનવાન બને છે. કાઞ્ચનના દાન/ઉપયોગથી સુવર્ણ પ્રાપ્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 84

श्रीमांश्च रूपवांस्त्यागी रत्नभोक्ता भवेन्नरः । मृत्युकाले तु संप्राप्ते तिलदानं प्रयच्छति

મનુષ્ય શ્રીમાન, રૂપવાન, ત્યાગી અને રત્નસંપત્તિનો ભોગી બને છે; અને મૃત્યુનો સમય આવે ત્યારે તિલદાન અર્પે છે.

Verse 85

सर्वभोगपतिर्भूत्वा विष्णुलोकं प्रयाति सः । एवं दानविशेषेण प्राप्यते परमं सुखम्

સર્વ ભોગોના સ્વામી બની તે વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. આ રીતે દાનની આ વિશેષ મહિમાથી પરમ સુખ મળે છે.

Verse 86

गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै

હે રાજેન્દ્ર! જીવતા સમયે તું બ્રાહ્મણને ન ગોદાન આપ્યું, ન ભૂમિદાન, અને ન અન્ન તથા જળનું દાન કર્યું.

Verse 87

मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्

મૃત્યુકાળે પણ તું દાન આપ્યું નથી; તેથી તને ભૂખ પીડે છે. આ કારણ મેં તને કહ્યું છે—કર્મના વશથી જે ઉત્પન્ન થયું છે.

Verse 88

यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच । कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम

જેમ કર્મ કરવામાં આવે તેમ જ તેનું ફળ ભોગવવું પડે છે। સુબાહુ બોલ્યો—હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મારી ભૂખ કેવી રીતે શાંત થશે?

Verse 89

अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः

આ ભૂખથી અમારું શરીર સૂકાઈ ગયું છે અને અત્યંત દુઃખી થાય છે। હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ભૂખ વિષે અમારું પ્રાયશ્ચિત્ત કહો.

Verse 90

कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच । प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम

‘તેના આ ઘોર કર્મ વિષે મને શાંતિ કેવી રીતે મળશે?’ વામદેવ બોલ્યા—હે નૃપોત્તમ, ફળ ભોગવ્યા વિના તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.

Verse 91

कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते

હે ભૂપતે, આ કર્મનું સર્વ ફળ તમે નિર્ભયપણે ભોગવશો—જ્યાં તમારું શરીર અને તમારી પ્રિયાનું શરીર પડ્યું હતું એ જ સ્થાને.

Verse 92

युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्

તમ બંનેએ અહીંથી નિશ્ચિત જ પ્રસ્થાન કરવું પડશે—એમાં સંશય નથી। અને તે અક્ષય પદ તમારે બંનેએ જ ભોગવવું પડશે.

Verse 93

स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच । कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह

હે રાજન, દરેકે પોતાના નિશ્ચયમાં સંશય ન રાખવો—વિશેષ કરીને તું તારી પ્રિયાસહ. રાજાએ કહ્યું—હે પ્રભુ, મને પ્રિયાસહ આ રીતે કેટલો સમય ભોગવવું પડશે?

Verse 94

तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच । वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्

અતઃ હે મહાભાગ, મને ઉપદેશ આપો; તમારું વચન મારા માટે પ્રમાણ છે। વામદેવે કહ્યું—વાસુદેવનું મહાસ્તોત્ર મહાપાતકનાશક છે।

Verse 95

यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि

જ્યારે તું આ પુણ્યમય ઉપદેશ સાંભળશે, ત્યારે તું મોક્ષને પ્રાપ્ત થશે. આ બધું તને કહી દીધું; હવે જા હે રાજન, અને અહીં રાજ્યસુખ ભોગવ।

Verse 96

एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह

આ સાંભળી રાજા ફરી પત્નીસહ, પ્રિયાસહ પોતાના શરીરનું માંસ ભક્ષણ કરવા લાગ્યો.

Verse 97

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे सप्तनवतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્ય તથા ચ્યવનચરિત્રમાં સત્તાનુવાં અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 98

यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्

રાજા જેમ જેમ વારંવાર પોતાના જ શરીરને ભક્ષે છે, તેમ તેમ તે બે સ્ત્રીઓ સદા હસે છે; તેમનો ભાવ હું કહું છું।

Verse 99

प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी

હે રાજા, પ્રજ્ઞા સાથે તે મહાસાધ્વી સ્ત્રી તેના ચરિત્ર પર નિત્ય મૃદુ હાસ્ય કરે છે; તેની શ્રદ્ધા કદી દૂર થતી નથી।

Verse 100

प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे

શ્રદ્ધા વિના, માત્ર ગણતરીબુદ્ધિના પ્રેરણાથી જે અન્ન દાન ન થાય, તે શુદ્ધ સંકલ્પ કરીને બ્રાહ્મણોને આપવું અને તેને વૈષ્ણવ (વિષ્ણુ)ને અર્પિત માનવું।

Verse 101

एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः

આ રીતે તે નિત્ય પોતાના જ દેહનું માંસ ભક્ષે છે; અને સ્ત્રી પણ અમૃતસમાન રસવાળા ભોગોમાં આસક્ત થઈ પોતાના દેહને જ જાણે ભોગવે છે।

Verse 102

ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत

પછી સો વર્ષના અંતે મહામુનિ વામદેવને સ્મરીને તે સુવ્રતી પુરુષે પોતાના પ્રત્યે ગર્હા કરી અને પશ્ચાત્તાપ કર્યો।

Verse 103

न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः

મેં ક્યારેય પિતૃઓ અને દેવોને દાન આપ્યું નથી, ન ક્યારેય બ્રાહ્મણોને. અતિથિઓને પણ મેં કંઈ આપ્યું નથી, અને ખાસ કરીને વૃદ્ધોને તો બિલકુલ નહીં.

Verse 104

दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च

જે કરુણાથી પણ દીન અને પીડિતોને દાન આપતો નથી, તેનું આ જ ફળ થાય છે—તે ‘પોતાનું જ માંસ’ ભોગવે છે અને પોતાના કર્મોની નિંદા કરે છે.

Verse 105

एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ

આ રીતે પ્રિયાસહિત સુબાહુને પોતાનું જ માંસ ખાતો જોઈ, તે ક્ષણે પ્રજ્ઞા અને શ્રદ્ધા નામની બે સ્ત્રીઓ હસી પડીं.

Verse 106

तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन

હે નૃપ! તેના કર્મવિપાકને જોઈ શુભાત્મા હસે છે. મારી સંગતના પ્રસંગથી એ પાપચેતનાએ દાન આપ્યું નહીં.

Verse 107

प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप

અને પ્રજ્ઞાએ એ જ વચનો દ્વારા ફરી રાજા પર હસીને કહ્યું: “હે નૃપ! જેના કારણે તું મોહિત થયો હતો તે મહામોહ ક્યાં ગયો?”

Verse 108

लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे

લોભ અને મોહથી યુક્ત મનુષ્ય અંધકારના ખાડામાં પટકાય છે. ત્યાં પડીને તે પોતાને દુઃખ-સંકટના જાળમાં ડૂબેલો અનુભવે છે.

Verse 109

दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्

હે નૃપ! દાનનો માર્ગ ત્યજીને તું લોભના માર્ગે ગયો છે. હવે પત્ની સાથે ભોજન કર; તું ભારે ભૂખથી અત્યંત પીડિત છે.

Verse 110

एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक

આ રીતે પ્રિયાસહિત સુબાહુને જોઈ પ્રાજ્ઞ સ્ત્રીએ હાસ્ય કર્યું. કહ્યું—હે પુત્ર! તેમના બંનેના હાસ્યનું સંપૂર્ણ કારણ આ જ છે.

Verse 111

भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि

જ્યારે રાજાને ભક્ષણ કરવામાં આવતો હતો અને તેનું પોતાનું શરીર દુઃખમાં હતું, ત્યારે તેઓ વારંવાર ‘દે, દે’ એમ બોલ્યા; કારણ કે તે સદૈવ દાન માટે યાચિત થતો હતો.

Verse 112

क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्

હે મહાપ્રાજ્ઞ! ભયાનક ભીમરૂપ ક્ષુધા અને તૃષ્ણાએ નૃપતિશ્વર પાસે દૂધમિશ્રિત ભોજનની યાચના કરી.

Verse 113

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते

તું જે પૂછ્યું હતું તે સર્વ મેં તને કહી દીધું. હવે હું તને બીજું શું કહું? હે મહામતિ, તું જ બોલ।

Verse 114

विज्वल उवाच । वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्

વિજ્વલ બોલ્યો—હે પિતા, ‘વાસુદેવ’ નામનું તે સ્તોત્ર મને કહો; જેના દ્વારા રાજા મોક્ષ પામી વિષ્ણુના પરમ પદને પહોંચે.