Adhyaya 78

Verse 1

ययातिरुवाच । एकेन गृह्यतां पुत्रा जरा मे दुःखदायिनी । धीरेण भवतां मध्ये तारुण्यं मम दीयताम्

યયાતિએ કહ્યું—‘હે પુત્રો, તમામાંથી એકે મારી દુઃખદાયિની જરા સ્વીકારવી. તમામાં જે ધીર છે, તે મને પોતાનું તારુણ્ય અર્પે।’

Verse 2

स्वकीयं हि महाभागाः स्वरूपमिदमुत्तमम् । संतप्तं मानसं मेद्य स्त्रियां सक्तं सुचंचलम्

હે મહાભાગ્યો! આ જ મારું સ્વકીય ઉત્તમ સ્વરૂપ છે—મારું મન સંતાપથી દગ્ધ છે, સ્ત્રીમાં આસક્ત છે અને અત્યંત ચંચળ છે।

Verse 3

भाजनस्था यथा आप आवर्त्तयति पावकः । तथा मे मानसं पुत्राः कामानलसुचालितम्

જેમ વાસણમાં રહેલું પાણી અગ્નિથી આવર્તિત થઈ હલનચલન પામે છે, તેમ હે પુત્રો! કામાગ્નિએ મારું મન ઉથલપાથલ કર્યું છે।

Verse 4

एको गृह्णातु मे पुत्रा जरां दुःखप्रदायिनीम् । स्वकं ददातु तारुण्यं यथाकामं चराम्यहम्

મારા પુત્રોમાંથી કોઈ એક મારી દુઃખદાયિની જરા સ્વીકારે અને પોતાનું યૌવન મને આપે; ત્યાર પછી હું ઇચ્છાનુસાર વર્તીશ।

Verse 5

यो मे जरापसरणं करिष्यति सुतोत्तमः । स च मे भोक्ष्यते राज्यं धनुर्वंशं धरिष्यति

જે ઉત્તમ પુત્ર મારી જરા દૂર કરશે, તે જ મારું રાજ્ય ભોગવશે અને ધનુર્વંશ—રાજવંશ—ને ધારણ કરશે।

Verse 6

तस्य सौख्यं सुसंपत्तिर्धनं धान्यं भविष्यति । विपुला संततिस्तस्य यशः कीर्तिर्भविष्यति

તેને સુખ અને ઉત્તમ સમૃદ્ધિ—ધન તથા ધાન્ય—મળશે; તેની સંતતિ વિશાળ થશે અને તેનું યશ તથા કીર્તિ પ્રસરે।

Verse 7

पुत्रा ऊचुः । भवान्धर्मपरो राजन्प्रजाः सत्येन पालकः । कस्मात्ते हीदृशो भावो जातः प्रकृतिचापलः

પુત્રોએ કહ્યું—હે રાજન્! તમે ધર્મપરાયણ છો અને સત્યથી પ્રજાનું પાલન કરો છો. તો પછી તમારી પ્રકૃતિને વિરુદ્ધ એવો આ ચપળ ભાવ કેમ ઉત્પન્ન થયો?

Verse 8

राजोवाच । आगता नर्तकाः पूर्वं पुरं मे हि प्रनर्तकाः । तेभ्यो मे कामसंमोहे जातो मोहश्च ईदृशः

રાજાએ કહ્યું—પૂર્વે મારા નગરમાં નર્તકો આવ્યા હતા; તેઓ અત્યંત નિપુણ હતા. તેમની કારણે જ, કામજન્ય સંમોહમાં, મારા અંદર એવો મોહ ઊપજ્યો.

Verse 9

जरया व्यापितः कायो मन्मथाविष्टमानसः । संबभूव सुतश्रेष्ठाः कामेनाकुलव्याकुलः

તેનું શરીર જરાથી વ્યાપ્ત થયું હતું અને મન મન્મથથી આવિષ્ટ હતું. હે શ્રેષ્ઠ પુત્રો! કામથી તે અત્યંત આકુલ અને વ્યાકુલ બન્યો.

Verse 10

काचिद्दृष्टा मया नारी दिव्यरूपा वरानना । मया संभाषिता पुत्राः किंचिन्नोवाच मे सती

મેં એક સ્ત્રીને જોઈ—દિવ્યરૂપવાળી, ઉત્તમ મુખવાળી. પુત્રો! મેં તેની સાથે વાત કરી, પરંતુ તે સતી મને કશું જ બોલી નહીં.

Verse 11

विशालानाम तस्याश्च सखी चारुविचक्षणा । सा मामाह शुभं वाक्यं मम सौख्यप्रदायकम्

તેની ‘વિશાલા’ નામની એક સખી હતી—મોહક અને વિવેકી. તેણે મને શુભ વચન કહ્યાં, જે મને સુખ આપનારાં બન્યાં.

Verse 12

जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एवमंगीकृतं वाक्यं तयोक्तं गृहमागतः

જ્યારે તું જરાથી મુક્ત થશે, ત્યારે તે તને અત્યંત પ્રિય થશે. તેમનાં વચન સ્વીકારી તે ગૃહે પરત આવ્યો.

Verse 13

मया जरापनोदार्थं तदेवं समुदाहृतम् । एवं ज्ञात्वा प्रकर्तव्यं मत्सुखं हि सुपुत्रकाः

જરા દૂર કરવાના હેતુથી મેં આ વાત આ રીતે કહી છે. આમ જાણી, મારા સંતોષ માટે યોગ્ય રીતે વર્તો, હે સુપુત્રો.

Verse 14

तुरुरुवाच । शरीरं प्राप्यते पुत्रैः पितुर्मातुः प्रसादतः । धर्मश्च क्रियते राजञ्शरीरेण विपश्चिता

તુરુ બોલ્યો—પિતા અને માતાના પ્રસાદથી પુત્રોને શરીર પ્રાપ્ત થાય છે. હે રાજન, શરીર દ્વારા જ વિદ્વાનો ધર્મ આચરે છે.

Verse 15

पित्रोः शुश्रूषणं कार्यं पुत्रैश्चापि विशेषतः । न च यौवनदानस्य कालोऽयं मे नराधिप

પુત્રોએ વિશેષ કરીને માતા-પિતાની સેવા-શુશ્રૂષા કરવી જોઈએ. હે નરાધિપ, મારા માટે યૌવન આપવાનો આ સમય નથી.

Verse 16

प्रथमे वयसि भोक्तव्यं विषयं मानवैर्नृप । इदानीं तन्न कालोयं वर्तते तव सांप्रतम्

હે નૃપ, મનુષ્યોએ પ્રથમ વયમાં વિષયભોગ કરવો જોઈએ; પરંતુ હવે, વર્તમાનમાં, તારા માટે આ યોગ્ય સમય નથી.

Verse 17

जरां तात प्रदत्वा वै पुत्रे तात महद्गताम् । पश्चात्सुखं प्रभोक्तव्यं न तु स्यात्तव जीवितम्

હે તાત! મહાગતિ પ્રાપ્ત કરેલા પુત્રને ખરેખર જરા અર્પણ કરીને, ત્યારપછી સુખનો ઉપભોગ કરવો જોઈએ; ત્યારે તારો જીવન પૂર્વવત્ રહેશે નહીં।

Verse 18

तस्माद्वाक्यं महाराज करिष्ये नैव ते पुनः । एवमाभाषत नृपं तुरुर्ज्येष्ठसुतस्तदा

અતએવ, હે મહારાજ! હું તમારો આદેશ ફરી કદી પણ পালন નહીં કરું. એમ કહી તે સમયે તુરુના જ્યેષ્ઠ પુત્રે રાજાને સંબોધ્યો।

Verse 19

तुरोर्वाक्यं तु तच्छ्रुत्वा क्रुद्धो राजा बभूव सः । तुरुं शशाप धर्मात्मा क्रोधेनारुणलोचनः

તુરુના વચન સાંભળી રાજા ક્રોધિત થયો. ધર્માત્મા તે, ક્રોધથી લાલ આંખો ધરાવી, તુરુને શાપ આપ્યો।

Verse 20

अपध्वस्तस्त्वयाऽदेशो ममायं पापचेतन । तस्मात्पापी भव स्वत्वं सर्वधर्मबहिष्कृतः

હે પાપચેતન! તુંએ મારો આ આદેશ ઉથલાવી નાખ્યો છે. તેથી પોતાના જ કૃત્યથી પાપી બન—સમસ્ત ધર્માચરણથી બહિષ્કૃત।

Verse 21

शिखया त्वं विहीनश्च वेदशास्त्रविवर्जितः । सर्वाचारविहीनस्त्वं भविष्यसि न संशयः

તું શિખાવિહિન અને વેદ-શાસ્ત્રોથી વર્જિત થશે. તું સર્વ સદાચારથી રહિત બનશે—એમાં સંશય નથી।

Verse 22

ब्रह्मघ्नस्त्वं देवदुष्टः सुरापः सत्यवर्जितः । चंडकर्मप्रकर्ता त्वं भविष्यसि नराधमः

તું બ્રહ્મહંતક, દેવદ્રોહી, સુરાપાન કરનાર અને સત્યથી વિમુખ છે. ચંડ કર્મોમાં પ્રવૃત્ત થઈ તું આગળ નરાધમ બનશે.

Verse 23

सुरालीनः क्षुधी पापी गोघ्नश्च त्वं भविष्यसि । दुश्चर्मा मुक्तकच्छश्च ब्रह्मद्वेष्टा निराकृतिः

તું સુરામાં આસક્ત, સદા ભૂખ્યો પાપી અને ગોહંતક બનશે. તને ચર્મરોગ થશે, વસ્ત્ર ઢીલાં પડશે, અને બ્રાહ્મણદ્વેષી બની તિરસ્કૃત તથા બહિષ્કૃત થશો.

Verse 24

परदाराभिगामी त्वं महाचंडः प्रलंपटः । सर्वभक्षश्च दुर्मेधाः सदात्वं च भविष्यसि

તું પરસ્ત્રીગામી, મહાક્રૂર અને ઘોર લંપટ બનશે. સર્વભક્ષક, દુષ્ટબુદ્ધિવાળો બની તું સદાકાળ એવો જ રહેશે.

Verse 25

सगोत्रां रमसे नारीं सर्वधर्मप्रणाशकः । पुण्यज्ञानविहीनात्मा कुष्ठवांश्च भविष्यसि

જો તું સગોત્ર સ્ત્રી સાથે રમણ કરેશ, તો તું સર્વધર્મનો નાશક બનશે. પુણ્ય અને સત્યજ્ઞાનથી રહિત થઈ તું કુષ્ઠરોગી થશો.

Verse 26

तव पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति न संशयः । ईदृशाः सर्वपुण्यघ्ना म्लेच्छाः सुकलुषीकृताः

તારા પુત્રો અને પૌત્રો નિશ્ચયે જન્મશે—એમાં શંકા નથી. તેઓ એવા જ થશે: મ્લેચ્છ, સર્વ પુણ્યના નાશક, પાપથી સંપૂર્ણ કલુષિત.

Verse 27

एवं तुरुं सुशप्त्वैव यदुं पुत्रमथाब्रवीत् । जरां वै धारयस्वेह भुंक्ष्व राज्यमकंटकम्

આ રીતે તુરુને અત્યંત કઠોર શાપ આપી રાજાએ પછી પોતાના પુત્ર યદુને કહ્યું— “અહીં તું જરા ધારણ કર અને કંટકરહિત (નિર્વિઘ્ન) રાજ્ય ભોગવ।”

Verse 28

बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा यदू राजानमब्रवीत् । यदुरुवाच । जराभारं न शक्नोमि वोढुं तात कृपां कुरु

હાથ જોડીને યદુએ રાજાને કહ્યું— “પિતાજી, જરાનો ભાર હું વહન કરી શકતો નથી; કૃપા કરો।”

Verse 29

शीतमध्वा कदन्नं च वयोतीताश्च योषितः । मनसः प्रातिकूल्यं च जरायाः पंचहेतवः

ઠંડું મધ, અપથ્ય/અહિતકર અન્ન, યૌવન વટાવી ગયેલી સ્ત્રીઓ અને મનની પ્રતિકૂળતા— આ જરાના પાંચ કારણો છે.

Verse 30

जरादुःखं न शक्नोमि नवे वयसि भूपते । कः समर्थो हि वै धर्तुं क्षमस्व त्वं ममाधुना

હે ભુપતે, નવયૌવનમાં હું જરાનું દુઃખ સહન કરી શકતો નથી. તેને ધારણ કરવા કોણ સમર્થ છે? હવે મને ક્ષમા કરો.

Verse 31

यदुं क्रुद्धो महाराजः शशाप द्विजनंदन । राज्यार्हो न च ते वंशः कदाचिद्वै भविष्यति

હે દ્વિજાનંદન, ક્રોધિત મહારાજે યદુને શાપ આપ્યો— “તું અને તારો વંશ ક્યારેય રાજ્ય માટે યોગ્ય નહીં બને.”

Verse 32

बलतेजः क्षमाहीनः क्षात्रधर्मविवर्जितः । भविष्यति न संदेहो मच्छासनपराङ्मुखः

તે બળવાન અને તેજસ્વી થશે, પરંતુ ક્ષમાહીન અને ક્ષત્રિયધર્મથી વિહોણો રહેશે; કારણ કે તે મારી આજ્ઞાથી પરાંમુખ થયો છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 33

यदुरुवाच । निर्दोषोहं महाराज कस्माच्छप्तस्त्वयाधुना । कृपां कुरुष्व दीनस्य प्रसादसुमुखो भव

યદુએ કહ્યું—હે મહારાજ, હું નિર્દોષ છું; તો તમે હવે મને શા માટે શાપ આપ્યો? આ દીન પર કૃપા કરો; પ્રસન્નમુખ થઈ અનુકંપા દર્શાવો.

Verse 34

राजोवाच । महादेवः कुले ते वै स्वांशेनापि हि पुत्रक । करिष्यति विसृष्टिं च तदा पूतं कुलं तव

રાજાએ કહ્યું—હે પુત્રક, તારા કુળમાં મહાદેવ પોતાના સ્વાંશથી પણ એક પ્રકટતા કરશે; ત્યારે તારો વંશ પવિત્ર થશે.

Verse 35

यदुरुवाच । अहं पुत्रो महाराज निर्दोषः शापितस्त्वया । अनुग्रहो दीयतां मे यदि मे वर्त्तते दया

યદુએ કહ્યું—હે મહારાજ, હું તમારો પુત્ર છું; છતાં નિર્દોષ હોવા છતાં તમારા દ્વારા શાપિત થયો છું. જો મારી ઉપર દયા હોય, તો મને અનુકંપા આપો.

Verse 36

राजोवाच । यो भवेज्ज्येष्ठपुत्रस्तु पितुर्दुःखापहारकः । राज्यदायं सुभुंक्ते च भारवोढा भवेत्स हि

રાજાએ કહ્યું—જે જ્યેષ્ઠ પુત્ર હોય, તે પિતાનું દુઃખ દૂર કરે; તે જ રાજ્યના વારસાનો યોગ્ય ભોગ કરે છે અને તે જ કુળનો ભાર વહન કરે છે.

Verse 37

त्वया धर्मं न प्रवृत्तमभाष्योसि न संशयः । भवता नाशिताज्ञा मे महादंडेन घातिनः

તમે ધર્મને પ્રવર્તાવ્યો નથી—એમાં શંકા નથી; અને તમે તર્કવચનથી સમજાવા યોગ્ય પણ નથી. તમે મારી આજ્ઞા નષ્ટ કરી છે અને મહાદંડથી પ્રહાર કરો છો।

Verse 38

तस्मादनुग्रहो नास्ति यथेष्टं च तथा कुरु । यदुरुवाच । यस्मान्मे नाशितं राज्यं कुलं रूपं त्वया नृप

અતએવ તારા માટે કોઈ અનુગ્રહ નથી—જેમ ઇચ્છે તેમ કર. યદુ બોલ્યો: હે નૃપ, તું મારું રાજ્ય, મારું કુલ અને મારું રૂપ પણ નષ્ટ કર્યું છે।

Verse 39

तस्माद्दुष्टो भविष्यामि तव वंशपतिर्नृप । तव वंशे भविष्यंति नानाभेदास्तु क्षत्त्रियाः

અતએવ, હે નૃપ, હું તારા વંશનો દુષ્ટ અધિપતિ બનીશ; અને તારા વંશમાં અનેક ભેદવાળા ક્ષત્રિયો ઉત્પન્ન થશે।

Verse 40

तेषां ग्रामान्सुदेशांश्च स्त्रियो रत्नानि यानि वै । भोक्ष्यंति च न संदेहो अतिचंडा महाबलाः

તેઓ નિઃસંદેહ ગામો અને સુંદર પ્રદેશો, તેમજ સ્ત્રીઓ અને જે કંઈ રત્નધન છે તે ભોગવશે/હડપશે; કારણ કે તેઓ અતિચંડ અને મહાબળી હશે।

Verse 41

मम वंशात्समुत्पन्नास्तुरुष्का म्लेच्छरूपिणः । त्वया ये नाशिताः सर्वे शप्ताः शापैः सुदारुणैः

મારા વંશમાંથી તુરુષ્કો ઉત્પન્ન થયા, જે મ્લેચ્છરૂપધારી હતા. તું જેમને નષ્ટ કર્યા, તેઓ બધા અતિ દારુણ શાપોથી શપ્ત અને પીડિત થયા છે।

Verse 42

एवं बभाषे राजानं यदुः क्रुद्धो नृपोत्तम । अथ क्रुद्धो महाराजः पुनश्चैवं शशाप ह

આ રીતે ક્રોધિત યદુએ, હે નૃપોત્તમ, રાજાને સંબોધીને કહ્યું. ત્યારબાદ મહારાજ પણ ક્રોધે ભરાઈ ફરી આ જ રીતે શાપ ઉચ્ચાર્યો.

Verse 43

मत्प्रजानाशकाः सर्वे वंशजास्ते शृणुष्व हि । यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च पृथ्वी नक्षत्रतारकाः

સાંભળ—તારા સર્વ વંશજો મારી પ્રજાનો નાશ કરનાર થશે; જ્યાં સુધી ચંદ્ર-સૂર્ય, પૃથ્વી અને નક્ષત્ર-તારાઓ ટકશે ત્યાં સુધી.

Verse 44

तावन्म्लेच्छाः प्रपक्ष्यंते कुंभीपाके चरौ रवे । कुरुं दृष्ट्वा ततो बालं क्रीडमानं सुलक्षणम्

સૂર્ય પોતાની ગતિમાં ચાલતો રહે ત્યાં સુધી મ્લેચ્છો કુંભીપાક નરકમાં પકાવાશે. પછી ત્યાં રમતા સુલક્ષણ બાલકને જોઈ તેઓ કુરુ તરફ નજર કરવા લાગ્યા.

Verse 45

समाह्वयति तं राजा न सुतं नृपनंदनम् । शिशुं ज्ञात्वा परित्यक्तः सकुरुस्तेन वै तदा

રાજાએ તેને બોલાવ્યો, હે નૃપનંદન; પરંતુ તેને પોતાનો પુત્ર માન્યો નહિ. તે માત્ર શિશુ છે એમ જાણી, તે સમયે કુરુએ તેને ત્યજી દીધો.

Verse 46

शर्मिष्ठायाः सुतं पुण्यं तं पूरुं जगदीश्वरः । समाहूय बभाषे च जरा मे गृह्यतां पुनः

ત્યારે જગદીશ્વરે શર્મિષ્ઠાના પુણ્યવાન પુત્ર પૂરুকে બોલાવી કહ્યું—“મારી જરા, એટલે વૃદ્ધાવસ્થા, ફરી તું ગ્રહણ કર.”

Verse 47

भुंक्ष्व राज्यं मया दत्तं सुपुण्यं हतकंटकम् । पूरुरुवाच । राज्यं देवे न भोक्तव्यं पित्रा भुक्तं यथा तव

મેં આપેલું આ અતિપુણ્યમય, કંટકરહિત રાજ્ય ભોગવ. પૂરુ બોલ્યો—હે દેવ! પિતાએ જેમ પહેલેથી ભોગવેલું રાજ્ય હોય, તે પુત્રે સ્વીકારી ભોગવવું યોગ્ય નથી; જેમ તમે ભોગવ્યું હતું તેમ.

Verse 48

त्वदादेशं करिष्यामि जरा मे दीयतां नृप । तारुण्येन ममाद्यैव भूत्वा सुंदररूपदृक्

હે નૃપ! હું તમારો આદેશ પૂર્ણ કરીશ. મને જરા આપો; અને આજે જ યુવાન બની હું સુંદર રૂપનું દર્શન કરું.

Verse 49

भुंक्ष्व भोगान्सुकर्माणि विषयासक्तचेतसा । यावदिच्छा महाभाग विहरस्व तया सह

સુકર્મથી પ્રાપ્ત થયેલા ભોગો વિષયાસક્ત ચિત્તથી ભોગવ. હે મહાભાગ! જેટલી ઇચ્છા હોય તેટલો સમય તેની સાથે વિહાર કર.

Verse 50

यावज्जीवाम्यहं तात जरां तावद्धराम्यहम् । एवमुक्तस्तु तेनापि पूरुणा जगतीपतिः

હે તાત! હું જેટલો સમય જીવતો રહીશ, એટલો સમય જરા હું ધારણ કરીશ. આ રીતે પૂરુએ પણ જગતીપતિને કહ્યું.

Verse 51

हर्षेण महताविष्टस्तं पुत्रं प्रत्युवाच सः । यस्माद्वत्स ममाज्ञा वै न हता कृतवानिह

મહાન હર્ષથી પરિપૂર્ણ થઈ તેણે પુત્રને કહ્યું—હે વત્સ! તું અહીં મારી આજ્ઞાનો ભંગ કર્યો નથી; તેથી તું યોગ્ય કર્મ કર્યું છે.

Verse 52

तस्मादहं विधास्यामि बहुसौख्यप्रदायकम् । यस्माज्जरागृहीता मे दत्तं तारुण्यकं स्वकम्

અતએવ હું બહુ સુખ આપનારું એક આયોજન કરીશ; કારણ કે જરાથી ગ્રસ્ત હોવા છતાં મારું પોતાનું યૌવન મને ફરીથી પ્રાપ્ત થયું છે।

Verse 53

तेन राज्यं प्रभुंक्ष्व त्वं मया दत्तं महामते । एवमुक्तः सुपूरुश्च तेन राज्ञा महीपते

હે મહામતે! મેં આપેલું તે રાજ્ય તું શાસન કર. તે રાજાએ એમ કહ્યે પછી, હે મહીપતે, સુપૂરુએ પણ તે ભાર સ્વીકાર્યો।

Verse 54

तारुण्यंदत्तवानस्मै जग्राहास्माज्जरां नृप । ततः कृते विनिमये वयसोस्तातपुत्रयोः

હે નૃપ! તેણે તેને યૌવન આપ્યું અને તેની પાસેથી જરા લઈ લીધી. આ રીતે પિતા-પુત્રના વયનો વિનિમય પૂર્ણ થયો।

Verse 55

तस्माद्वृद्धतरः पूरुः सर्वांगेषु व्यदृश्यत । नूतनत्वं गतो राजा यथा षोडशवार्षिकः

અતએવ પૂરુ સર્વ અંગોમાં વધુ વૃદ્ધ દેખાયો; અને રાજા નવયૌવનને પામ્યો, જાણે તે સોળ વર્ષનો હોય।

Verse 56

रूपेण महताविष्टो द्वितीय इव मन्मथः । धनूराज्यं च छत्रं च व्यजनं चासनं गजम्

અસાધારણ રૂપલાવણ્યથી મગ્ન તે જાણે બીજો મન્મથ હતો; અને ત્યાં રાજધનુષ્ય, રાજછત્ર, ચામર, સિંહાસન તથા ગજ પણ હતા।

Verse 57

कोशं देशं बलं सर्वं चामरं स्यंदनं तथा । ददौ तस्य महाराजः पूरोश्चैव महात्मनः

તે મહાત્માને મહારાજ પુરુએ કોષ, દેશ, સર્વ સૈન્ય તેમજ ચામર અને રથ જેવા રાજચિહ્નો પણ અર્પણ કર્યા।

Verse 58

कामासक्तश्च धर्मात्मा तां नारीमनुचिंतयन् । तत्सरः सागरप्रख्यंकामाख्यं नहुषात्मजः

ધર્માત્મા હોવા છતાં નહુષપુત્ર કામમાં આસક્ત થયો; તે સ્ત્રીનું સતત ચિંતન કરતાં સમુદ્રસમાન વિશાળ ‘કામા’ નામનું સરોવર સ્થાપ્યું।

Verse 59

अश्रुबिंदुमती यत्र जगाम लघुविक्रमः । तां दृष्ट्वा तु विशालाक्षीं चारुपीनपयोधराम्

જ્યાં અશ્રુબિંદુમતી પાસે લઘુવિક્રમ ગયો; અને તેને વિશાળ નેત્રવાળી, સુંદર તથા પૂર્ણ સ્તનવાળી જોઈને—

Verse 60

विशालां च महाराजः कंदर्पाकृष्टमानसः । राजोवाच । आगतोऽस्मि महाभागे विशाले चारुलोचने

પછી કામદેવથી આકર્ષિત મનવાળા મહારાજે વિશાલાને કહ્યું— “હે મહાભાગે વિશાલે, હે ચારુલોચને, હું આવ્યો છું।”

Verse 61

जरात्यागःकृतो भद्रे तारुण्येन समन्वितः । युवा भूत्वा समायातो भवत्वेषा ममाधुना

હે ભદ્રે, મેં જરા ત્યજી દીધી છે અને તારુણ્યથી યુક્ત થયો છું; યુવાન બનીને પાછો આવ્યો છું— હવે તે (સ્ત્રી) મારી થાઓ।

Verse 62

यंयं हि वांछते चैषा तंतं दद्मि न संशयः । विशालोवाच । यदा भवान्समायातो जरां दुष्टां विहाय च

“એ જે જે ઇચ્છે છે, તે તે હું નિઃસંદેહ આપું છું.” વિશાલે કહ્યું—“જ્યારે તમે દુષ્ટ જરાને ત્યજી અહીં આવ્યા…”

Verse 63

दोषेणैकेनलिप्तोसि भवंतं नैव मन्यते । राजोवाच । मम दोषं वदस्व त्वं यदि जानासि निश्चितम्

એક જ દોષથી લિપ્ત હોવાથી તે તમને માન આપતો નથી. રાજાએ કહ્યું—“જો તું નિશ્ચિત જાણતો હોય તો મારો દોષ કહો.”

Verse 64

तं तु दोषं परित्यक्ष्येगुणरूपंनसंशयः

પરંતુ તે દોષ હું ત્યજી દઈશ; નિઃસંદેહે હું ગુણસ્વરૂપમાં સ્થિર રહીશ.

Verse 78

इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेवेनोपाख्यानेमातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरितेऽष्टसप्ततितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેન-ઉપાખ્યાન હેઠળ, માતા-પિતૃ તીર્થવર્ણન તથા યયાતિચરિત્રમાં અઠોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.