Adhyaya 75

Verse 1

सुकर्मोवाच । विष्णुं कृष्णं हरिं रामं मुकुंदं मधुसूदनम् । नारायणं विष्णुरूपं नारसिंहं तमच्युतम्

સુકર્મ બોલ્યો—હું વિષ્ણુ, કૃષ્ણ, હરિ, રામ; મુકુન્દ, મધુસૂદન; વિષ્ણુરূপ નારાયણ અને નરસિંહ—તે અચ્યુતનું સ્મરણ કરું છું।

Verse 2

केशवं पद्मनाभं च वासुदेवं च वामनम् । वाराहं कमठं मत्स्यं हृषीकेशं सुराधिपम्

કેશવ, પદ્મનાભ, વાસુદેવ અને વામન; વરાહ, કૂર્મ, મત્સ્ય; તથા હૃષીકેશ—દેવોના અધિપતિ—આ નામોનું સ્મરણ કરવું જોઈએ।

Verse 3

विश्वेशं विश्वरूपं च अनंतमनघं शुचिम् । पुरुषं पुष्कराक्षं च श्रीधरं श्रीपतिं हरिम्

હું હરિને નમન કરું છું—જે વિશ્વેશ્વર, વિશ્વરૂપ; અનંત, નિષ્પાપ અને શુદ્ધ; પરમ પુરુષ, કમળનેત્ર; શ્રીધર અને શ્રીપતિ છે।

Verse 4

श्रीनिवासं पीतवासं माधवं मोक्षदं प्रभुम् । इत्येवं हि समुच्चारं नामभिर्मानवाः सदा

‘શ્રીનિવાસ, પીતવાસ, માધવ, મોક્ષ આપનાર પ્રભુ’—આ રીતે નામોનું સમુચ્ચય કરીને મનુષ્યોએ સદા ઉચ્ચાર કરવો જોઈએ।

Verse 5

प्रकुर्वंति नराः सर्वे बालवृद्धाः कुमारिकाः । स्त्रियो हरिं सुगायंति गृहकर्मरताः सदा

બધા લોકો ભાગ લે છે—બાળકો, વૃદ્ધો અને કુમારિકાઓ; અને ઘરકામમાં સદા રત સ્ત્રીઓ પણ હરિનું મધુર કીર્તન ગાય છે।

Verse 6

आसने शयने याने ध्याने वचसि माधवम् । क्रीडमानास्तथा बाला गोविंदं प्रणमंति ते

બેસતાં, સૂતાં, મુસાફરીમાં, ધ્યાનમાં કે વાણીમાં—તેઓ માધવનું સ્મરણ કરે છે; રમતાં રમતાં પણ તે ભક્તો ગોવિંદને પ્રણામ કરે છે।

Verse 7

दिवारात्रौ सुमधुरं ब्रुवंति हरिनाम च । विष्णूच्चारो हि सर्वत्र श्रूयते द्विजसत्तम

દિવસ-રાત તેઓ મધુર રીતે હરિનામ બોલે છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, સર્વત્ર વિષ್ಣુનામનો જ જપ સંભળાય છે।

Verse 8

वैष्णवेन प्रभावेण मर्त्या वर्तंति भूतले । प्रासादकलशाग्रेषु देवतायतनेषु च

વૈષ્ણવ પ્રભાવથી મર્ત્યજન ભૂતલ પર વિહરે છે—મંદિરપ્રાસાદોના કલશ-શિખરો પર પણ અને દેવાલયોની અંદર પણ।

Verse 9

यथा सूर्यस्य बिंबानि तथा चक्राणि भांति च । वैकुंठे दृश्यते भावस्तद्भावं जगतीतले

જેમ સૂર્યના પ્રતિબિંબ-ચક્રો તેજસ્વી દેખાય છે, તેમ દિવ્ય મંડળો પણ ઝળહળે છે; વૈકુંઠમાં જે ભાવ દેખાય, તે જ ભાવ પૃથ્વી પર પણ પ્રતિફળે છે।

Verse 10

तेन राज्ञा कृतं विप्र पुण्यं चापि महात्मना । विष्णुलोकस्य समतां तथानीतं महीतलम्

હે વિપ્ર! તે મહાત્મા રાજાએ મહાન પુણ્યનો સંચય કર્યો; અને એ રીતે ધરતીને વિષ્ણુલોક સમાન સ્થિતિમાં પહોંચાડી.

Verse 11

नहुषस्यापि पुत्रेण वैष्णवेन ययातिना । उभयोर्लोकयोर्भावमेकीभूतं महीतलम्

નહુષના પુત્ર, વૈષ્ણવ યયાતિએ પણ બંને લોકોની સ્થિતિને એકરૂપ કરીને ધરતી પર એકતા સ્થાપી.

Verse 12

भूतलस्यापि विष्णोश्च अंतरं नैव दृश्यते । विष्णूच्चारं तु वैकुंठे यथा कुर्वंति वैष्णवाः

ભૂતલ અને વિષ્ણુ વચ્ચે કોઈ ભેદ દેખાતો નથી; અને વૈકુંઠમાં વૈષ્ણવો જેમ વિષ્ણુનામનો ઉચ્ચાર કરે છે, તેમ જ અહીં પણ થાય છે.

Verse 13

भूतले तादृशोच्चारं प्रकुर्वंति च मानवाः । उभयोर्लोकयोर्विप्र एकभावः प्रदृश्यते

ધરતી પર પણ મનુષ્યો એવો જ ઉચ્ચાર કરે છે; હે વિપ્ર! બંને લોકોમાં એક જ ભાવ પ્રગટ થતો દેખાય છે.

Verse 14

जरारोगभयं नास्ति मृत्युहीना नरा बभुः । दानभोगप्रभावश्च अधिको दृश्यते भुवि

વૃદ્ધાવસ્થા અને રોગનો ભય રહ્યો નહીં; મનુષ્યો મૃત્યુથી રહિત બન્યા. અને ધરતી પર દાન તથા ધર્મસંગત ભોગનો પ્રભાવ વિશેષ મહાન દેખાયો.

Verse 15

पुत्राणां तु सुखं पुण्यमधिकं पौत्रजं नराः । प्रभुंजंति सुखेनापि मानवा भुवि सत्तम

પુત્રોથી મળતું સુખ પુણ્યદાયક છે; પરંતુ પૌત્રોથી ઉત્પન્ન આનંદ તેનાથી પણ વધુ પુણ્યમય માનવામાં આવે છે. હે નરશ્રેષ્ઠ, ધરતી પર માનવો તે સુખને સહેલાઈથી ભોગવે છે।

Verse 16

विष्णोः प्रसाददानेन उपदेशेन तस्य च । सर्वव्याधिविनिर्मुक्ता मानवा वैष्णवाः सदा

વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત થવાથી અને તેમના ઉપદેશનું પાલન કરવાથી વૈષ્ણવ જન સદા સર્વ રોગોથી મુક્ત રહે છે।

Verse 17

स्वर्गलोकप्रभावो हि कृतो राज्ञा महीतले । पंचविंशप्रमाणेन वर्षाणि नृपसत्तम

હે નૃપશ્રેષ્ઠ, રાજાએ ધરતી પર સ્વર્ગલોક સમાન વૈભવ સ્થાપ્યું અને તેને પૂરાં પચ્ચીસ વર્ષ સુધી જાળવી રાખ્યું।

Verse 18

गदैर्हीना नराः सर्वे ज्ञानध्यानपरायणाः । यज्ञदानपराः सर्वे दयाभावाश्च मानवाः

બધા મનુષ્યો રોગરહિત છે; બધા જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં પરાયણ છે। બધા યજ્ઞ અને દાનમાં તત્પર છે, અને સર્વમાં દયાભાવ છે।

Verse 19

उपकाररताः पुण्या धन्यास्ते कीर्तिभाजनाः । सर्वे धर्मपरा विप्र विष्णुध्यानपरायणाः

જે પરોપકારમાં રત રહે છે તેઓ પુણ્યવાન, ધન્ય અને કીર્તિના પાત્ર છે। હે વિપ્ર, તેઓ બધા ધર્મપરાયણ છે અને વિષ્ણુ-ધ્યાનમાં સંપૂર્ણ તત્પર છે।

Verse 20

राज्ञा तेनोपदिष्टास्ते संजाता वैष्णवा भुवि । विष्णुरुवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल चरित्रं तस्य भूपतेः

તે રાજાના ઉપદેશથી તેઓ પૃથ્વી પર વૈષ્ણવ બન્યા. વિષ્ણુ બોલ્યા—હે નૃપશાર્દૂલ, તે ભૂપતિનું ચરિત્ર સાંભળો.

Verse 21

सर्वधर्मपरो नित्यं विष्णुभक्तश्च नाहुषिः । अब्दानां तत्र लक्षं हि तस्याप्येवं गतं भुवि

નહુષના વંશજ સદા સર્વધર્મપરાયણ અને વિષ્ણુભક્ત હતા. ત્યાં પૃથ્વી પર એ જ રીતે રહેતાં રહેતાં તેના લાખ વર્ષ વીતી ગયા.

Verse 22

नूतनो दृश्यते कायः पंचविंशाब्दिको यथा । पंचविंशाब्दिको भाति रूपेण वयसा तदा

દેહ નવો દેખાય છે, જાણે પચ્ચીસ વર્ષનો હોય; ત્યારે રૂપ અને વય—બન્નેમાં તે પચ્ચીસ વર્ષના સમાન તેજસ્વી બને છે.

Verse 23

प्रबलः प्रौढिसंपन्नः प्रसादात्तस्य चक्रिणः । मानुषा भुवमास्थाय यमं नैव प्रयांति ते

ચક્રધારી હરિના પ્રસાદથી તેઓ પ્રબળ અને પ્રૌઢશક્તિસંપન્ન બને છે; માનવલોકમાં રહી તેઓ યમ પાસે જતા નથી.

Verse 24

रागद्वेषविनिर्मुक्ताः क्लेशपाशविवर्जिताः । सुखिनो दानपुण्यैश्च सर्वधर्मपरायणाः

તેઓ રાગ-દ્વેષથી નિર્મુક્ત અને ક્લેશરૂપ પાશોથી રહિત હોય છે; દાનપુણ્યથી સુખી બની સર્વધર્મમાં પરાયણ રહે છે.

Verse 25

विस्तारं तेजनाः सर्वे संतत्यापि गता नृप । यथा दूर्वावटाश्चैव विस्तारं यांति भूतले

હે નૃપ! તે સર્વ તેજસ્વી જન પોતાની સંતતિ સહિત સર્વત્ર વિસ્તરી ગયા; જેમ ભૂતલે દૂર્વા ઘાસ અને વડવૃક્ષ વિશાળ રીતે ફેલાય છે।

Verse 26

यथा ते मानवाः सर्वे पुत्रपौत्रैः प्रविस्तृताः । मृत्युदोषविहीनास्ते चिरं जीवंति वै जनाः

આ રીતે તે સર્વ માનવો પુત્ર-પૌત્રોથી વિસ્તરીને સમૃદ્ધ થયા; મૃત્યુદોષથી રહિત થઈ તેઓ નિશ્ચયે દીર્ઘકાલ સુધી જીવે છે।

Verse 27

स्थिरकायाश्च सुखिनो जरारोगविवर्जिताः । पंचविंशाब्दिकाः सर्वे नरा दृश्यंति भूतले

ભૂતલે સર્વ નર સ્થિર કાયાવાળા, સુખી, જરા અને રોગથી રહિત, અને દરેક પચ્ચીસ વર્ષના દેખાય છે।

Verse 28

सत्याचारपराः सर्वे विष्णुध्यानपरायणाः । एवं सर्वे च मर्त्यास्ते प्रसादात्तस्य चक्रिणः

તે સર્વે સત્યાચારપરાયણ અને વિષ્ણુધ્યાનમાં સંપૂર્ણ તત્પર હતા; તે ચક્રધારી પ્રભુના પ્રસાદથી જ તે બધા મર્ત્ય એવા બન્યા।

Verse 29

संजाता मानवाः सर्वे दानभोगपरायणाः । मृतो न श्रूयते लोके मर्त्यः कोपि नरोत्तम

સર્વ માનવો દાન અને ધર્મસંગત ભોગમાં પરાયણ બન્યા; હે નરોત્તમ, જગતમાં કોઈ મર્ત્યના મરણની વાત પણ સાંભળાતી નથી।

Verse 30

शोकं नैव प्रपश्यंति दोषं नैव प्रयांति ते । यद्रूपं स्वर्गलोकस्य तद्रूपं भूतलस्य च

તેઓ શોકને કદી જોતા નથી, દોષમાં પણ પડતા નથી; કારણ કે સ્વર્ગલોકનું જે સ્વરૂપ છે, તે જ સ્વરૂપ ભૂતલ પર પણ છે।

Verse 31

संजातं मानवश्रेष्ठ प्रसादात्तस्य चक्रिणः । विभ्रष्टा यमदूतास्ते विष्णुदूतैश्च ताडिताः

હે માનવશ્રેષ્ઠ! ચક્રધારી પ્રભુની કૃપાથી એવું બન્યું; યમદૂતોએ પાછા હટવું પડ્યું અને વિષ્ણુદૂતોએ તેમને તાડ્યા।

Verse 32

रुदमाना गताः सर्वे धर्मराजं परस्परम् । तत्सर्वं कथितं दूतैश्चेष्टितं भूपतेस्तु तैः

રડતાં રડતાં તેઓ બધા સાથે ધર્મરાજ પાસે ગયા. દૂતોએ તે રાજાના સર્વ આચરણ અને કૃત્યોનું સંપૂર્ણ વર્ણન કર્યું।

Verse 33

अमृत्युभूतलं जातं दानभोगेन भास्करे । नहुषस्यात्मजेनापि कृतं देवययातिना

હે ભાસ્કર! દાન અને દાનભોગના પ્રભાવથી પૃથ્વી અમૃત્યુભૂતલ બની; નહુષપુત્ર દેવયયાતિએ પણ આ કાર્ય કર્યું।

Verse 34

विष्णुभक्तेन पुण्येन स्वर्गरूपं प्रदर्शितम् । एवमाकर्णितं सर्वं धर्मराजेन वै तदा

વિષ્ણુભક્તના પુણ્યથી સ્વર્ગનું સ્વરૂપ પ્રગટ થયું. આ રીતે તે સમયે ધર્મરાજે બધું જ સાંભળ્યું।

Verse 35

धर्मराजस्तदा तत्र दूतेभ्यः श्रुतविस्तरः । चिंतयामास सर्वार्थं श्रुत्वैवंनृपचेष्टितम्

ત્યારે ધર્મરાજે ત્યાં પોતાના દૂતોથી વિસ્તૃત વર્ણન સાંભળી, રાજાના આવા આચરણને જાણીને, સમગ્ર વિષય પર વિચાર કર્યો।

Verse 75

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरित्रे पंचसप्ततितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત માતાપિતૃતીર્થવર્ણન તથા યયાતિચરિત્ર સંબંધિત પંચોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।