Dīpa-vidhi-vyākhyānam (Procedure for Lamp-Offering to Hanumān)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ दीपविधिं वक्ष्ये सरहस्यं हनूमतः । यस्य विज्ञानमात्रेण सिद्धो भवति साधकः ॥ १ ॥

સનત્કુમારે કહ્યું—હવે હું હનુમાનજીના દીપવિધાનને રહસ્યসহિત કહું છું; જેના માત્ર જ્ઞાનથી સાધક સિદ્ધ બને છે ॥૧॥

Verse 2

दीपपात्रप्रमाणं च तैलमानं क्रमेण तु । द्रव्यस्य च प्रमाणं वै तत्तु मानमनुक्रमात् ॥ २ ॥

ક્રમ પ્રમાણે દીપપાત્રનું પ્રમાણ, પછી તેલનું માપ, અને અન્ય દ્રવ્યોનું પણ પ્રમાણ—આ માપો અનુક્રમે જણાવવા યોગ્ય છે ॥૨॥

Verse 3

स्थानभेदं च मंत्रं च दीपदानमनुं पृथक् । पुष्पवासिततैलेन सर्वकामप्रदं मतम् ॥ ३ ॥

સ્થાનભેદ, મંત્ર, અને દીપદાનની વિધિ—આ બધું અલગ અલગ રીતે જણાવવું; પરંતુ પુષ્પસુગંધિત તેલથી દીપ અર્પણ કરવું સર્વકામપ્રદ માનવામાં આવે છે ॥૩॥

Verse 4

तिलतैलं श्रियः प्राप्त्यै पथिकागमनं प्रति । अतसीतैलमुद्दिष्टं वश्यकर्मणि निश्चितम् ॥ ४ ॥

સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવા અને મુસાફરના આગમન માટે તલનું તેલ વિહિત છે; અને વશ્યકર્મ માટે અતસી (અળસી) તેલ વિશેષરૂપે નિશ્ચિત જણાવાયું છે ॥૪॥

Verse 5

सार्षापं रोगनाशाय कथितं कर्मकोविदैः । मारणे राजिकोत्थं वा विभीतकसमुद्भवम् ॥ ५ ॥

રોગનાશ માટે કર્મકુશળોએ સરસવથી બનેલું ઉપાય કહ્યું છે. પરંતુ મારણકર્મમાં કાળી સરસવથી ઉત્પન્ન અથવા વિભીતક વૃક્ષથી ઉત્પન્ન દ્રવ્ય જણાવાયું છે.

Verse 6

उच्चाटने करजोत्थं विद्वेषे मधुवृक्षजम् । अलाभे सर्वतैलानां तिलजं तैलमुत्तमम् ॥ ६ ॥

ઉચ્ચાટન માટે કરજથી ઉત્પન્ન તેલ અને વિદ્વેષ માટે મધુવૃક્ષથી પ્રાપ્ત તેલ કહેવામાં આવ્યું છે. અન્ય તેલો ન મળે તો તલનું તેલ સર્વોત્તમ ગણાયું છે.

Verse 7

गोधूमाश्च तिला माषा मुद्गा वै तंडुलाः क्रमात् । पंचधान्यमिदं प्रोक्तं नित्यदीपं तु मारुतेः ॥ ७ ॥

ક્રમશઃ ગોધૂમ (ઘઉં), તલ, માષ (ઉડદ), મુદગ (મૂંગ) અને તંડુલ (ચોખા)—આને પંચધાન્ય કહેવાયું છે; અને આ મારુતિ (હનુમાન)ના નિત્યદીપ માટે નિર્ધારિત છે.

Verse 8

पंचधान्यसमुद्भूतं पिष्टमात्रं सुशोभनम् । सर्वकामप्रदं प्रोक्तं सर्वदा दीपदानके ॥ ८ ॥

પંચધાન્યથી ઉત્પન્ન થયેલા લોટ માત્રથી સુંદર રીતે બનાવેલો દીપ (અથવા દીપદાન) દીપદાનકર્મમાં સર્વદા સર્વકામપ્રદ કહેવાયો છે.

Verse 9

वश्ये तडुलपिष्टोत्थं मारणे माषपिष्टजम् । उञ्चाटने कृष्णतिलपिष्टजं च प्रकीर्तितम् ॥ ९ ॥

વશ્યકર્મમાં ચોખાના લોટથી બનેલું, મારણકર્મમાં માષ (ઉડદ)ના લોટથી બનેલું, અને ઉંચાટનમાં કાળા તલના લોટથી બનેલું—એવું પ્રકીર્તિત છે.

Verse 10

पथिकागमने प्रोक्तं गोधूमोत्थं सतंडुलम् । मोहने त्वाढकीजात विद्वेषे च कुलत्थजम् ॥ १० ॥

મુસાફરને શીઘ્ર હાજર કરાવવાના કર્મમાં ઘઉંમાંથી બનેલા ચોખા સમાન દાણા (સતંડુલ) વાપરવા કહ્યા છે. મોહનકર્મમાં આઢકીજાત દાણા અને વિદ્વેષકર્મમાં કુલત્થજ દાણા નિર્ધારિત છે.

Verse 11

संग्रामे केवला माषाः प्रोक्ता दीपस्य पात्रके । संधौ त्रिपिष्टजं लक्ष्मीहेतोः कस्तूरिकाभवम् ॥ ११ ॥

યુદ્ધકાળે દીપના પાત્ર/આધાર માટે માત્ર માષ (ઉડદ) નો વિધાન છે. સંધ્યાકાળે ત્રિપિષ્ટજનો પ્રયોગ કરવો, અને લક્ષ્મીહેતુ કસ્તૂરીથી બનેલું દ્રવ્ય વાપરવું કહેવામાં આવ્યું છે.

Verse 12

एलालवंगकर्पूरमृगनाभिसमुद्भवम् । कन्याप्राप्त्यै तथा राजवंश्ये सख्ये तथैव च ॥ १२ ॥

એલચી, લવિંગ, કપૂર અને મૃગનાભિ—આ સુગંધિત દ્રવ્યો—કન્યા-પ્રાપ્તિ, રાજવંશ સાથે સંબંધ, તેમજ સખ్యతાલાભ માટે વિહિત છે.

Verse 13

अलाभे सर्ववस्तूनां पंचधान्यं वरं स्मृतम् । अष्टमुष्टिर्भवेत्किञ्चित्किञ्चिदष्टौ चः पुष्कलम् ॥ १३ ॥

બીજી બધી વસ્તુઓ ન મળે ત્યારે પંચધાન્યનું અર્પણ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ માનવામાં આવ્યું છે. ‘ઓછું’ પ્રમાણ આઠ મુઠ્ઠી, અને ‘પુષ્કળ’ પ્રમાણ તેનું આઠ ગણું કહેવાયું છે.

Verse 14

पुष्कलानां चतुर्णां च ह्याढकः परिकीर्तितः । चतुराढको भवेद्द्रोणः खारी द्रोणचतुष्टयम् ॥ १४ ॥

ચાર ‘પુષ્કલ’નો સમૂહ એક ‘આઢક’ કહેવાય છે. ચાર આઢકથી એક ‘દ્રોણ’ થાય, અને ચાર દ્રોણથી એક ‘ખારી’ બને છે.

Verse 15

खारीचतुष्टय प्रस्थसंज्ञा च परिकीर्तिता । अथवान्यप्रकारेण मानमत्र निगद्यते ॥ १५ ॥

ચાર ખારીનો સમૂહ પણ ‘પ્રસ્થ’ નામે પ્રસિદ્ધ કહેવાયો છે. અથવા અહીં માપની વ્યવસ્થા અન્ય રીતે જણાવાય છે.

Verse 16

पलद्वयं तु प्रसृतं द्विगुणं कुडवं मतम् । चतुर्भिः कुडवैः प्रस्थस्तैश्चतुर्भिस्तथाढकः ॥ १६ ॥

બે પલાને ‘પ્રસૃત’ કહે છે; તેનું દ્વિગુણ ‘કુડવ’ માનવામાં આવે છે. ચાર કુડવથી એક પ્રસ્થ, અને ચાર પ્રસ્થથી એક ‘આઢક’ થાય છે.

Verse 17

चतुराढको भवेद्द्रोणःऋ खारी द्रोणचतुष्टयम् । क्रमेणैतेन ते ज्ञेयाः पात्रे षट्कर्मसंभवे ॥ १७ ॥

ચાર આઢકથી એક ‘દ્રોણ’ થાય છે; ચાર દ્રોણથી એક ‘ખારી’ બને છે. ષટ્કર્મમાં વપરાતા પાત્રોના સંદર્ભે આ માપો આ જ ક્રમે જાણવાં.

Verse 18

पञ्च सप्त नव तथा प्रमाणास्ते यथाक्रमम् । सौगंधे नैव मानं स्यात्तद्यथारुचि संमतम् ॥ १८ ॥

ક્રમ પ્રમાણે પાંચ, સાત અને નવ—આ પ્રમાણો છે. પરંતુ સુગંધ દ્રવ્યોમાં નિશ્ચિત માપ નથી; તે રુચિ મુજબ માન્ય છે.

Verse 19

नित्यपात्रे तु तैलानां नियमो वार्तिकोद्भवः । सोमवारे गृहीत्वातद्ध्वान्यं तोयप्लुतं धरेत् ॥ १९ ॥

નિત્યપાત્રમાં રાખેલા તેલનો નિયમ વ્યવહારપરંપરાથી ઉત્પન્ન છે. સોમવારે તે લઈને, પાણી છાંટી, ઢાંકીને સુરક્ષિત રાખવું જોઈએ.

Verse 20

पश्चात्प्रमाणतो ज्ञेयं कुमारीहस्तपेषणम् । तत्पिष्टं शुद्धपात्रे तु नदीतोयेन पिंडितम् ॥ २० ॥

પછી પ્રમાણ મુજબની રીત જાણવી—કુમારીના હાથે દ્રવ્યનું પેષણ કરાવવું. તે લેપને શુદ્ધ પાત્રમાં મૂકી નદીના જળથી ગુંથી પિંડ બનાવવો॥૨૦॥

Verse 21

दीपपात्रं ततः कुर्याच्छुद्धः प्रयतमानसः । दीपपात्रे ज्वाल्यमाने मारुतेः कवचं पठेत् ॥ २१ ॥

પછી શુદ્ધ થઈ અને સંયમિત મનથી દીપપાત્ર તૈયાર કરવું. તે પાત્રમાં દીપ પ્રજ્વલિત કરતાં મારુતિ (હનુમાન)નું કવચ પાઠ કરવો॥૨૧॥

Verse 22

शुद्धभूमौ समास्थाप्य भौमे दीपं प्रदापयेत् । मालामनूनां ये वर्णाः साध्यनामसमन्विताः ॥ २२ ॥

શુદ્ધ ભૂમિ પર યોગ્ય રીતે સ્થાપી ભૂમિ પર દીપ પ્રજ્વલિત કરવો. માળા-મંત્રોના જે વર્ણો છે, તે સાધ્ય (ઇષ્ટ) નામ સાથે જોડીને પ્રયોગ કરવા॥૨૨॥

Verse 23

वर्तिकायां प्रकर्त्तव्यास्तंतवस्तत्प्रमाणकाः । तत्त्रिंशांशेन वा ग्राह्या गुरुकार्येऽखिलाढ्यता ॥ २३ ॥

વર્તિકા (વાટી) માટે તે પ્રમાણ મુજબ તંતુઓ તૈયાર કરવા; અથવા તેનો એક-ત્રીસમો ભાગ પણ લઈ શકાય. ગુરુ કાર્યમાં સામગ્રી અને પ્રમાણની સંપૂર્ણતા આવશ્યક છે॥૨૩॥

Verse 24

कूटतुल्याः स्मृता नित्ये सामान्येऽथ विशेषके । रुद्राः कूटगणाः प्रोक्ता न पात्रे नियमो मतः ॥ २४ ॥

નિત્ય કર્મોમાં તેમજ સામાન્ય અને વિશેષ અનુષ્ઠાનોમાં તે ‘કૂટ’ સમાન સ્મરાય છે. રુદ્રો ‘કૂટ-ગણ’ કહેવાયા છે; અને આ વિષયમાં પાત્ર (ગ્રાહી) અંગે કોઈ નિશ્ચિત નિયમ માનવામાં આવતો નથી॥૨૪॥

Verse 25

एकविंशतिसंख्याकास्तन्तवोऽथाध्वनि स्मृताः । रक्तसूत्रं हनुमतो दीपदाने प्रकीर्तितम् ॥ २५ ॥

અધ્વ-વિધિમાં તંતુઓ એકવીસ સંખ્યાના કહેવાયા છે. અને દીપદાનમાં હનુમાનજીના નિમિત્તે રક્તસૂત્ર (લાલ દોરો) વિધાન છે.

Verse 26

कृष्णमुञ्चाटने द्वेषेऽरुणं मारणकर्मणि । कूटतुल्यपलं तैलं गुरुकार्ये शिवैर्गुणम् ॥ २६ ॥

મુઞ્ચાટન (અપદ્રવ નિવારણ) કર્મમાં કાળો, દ્વેષજન્ય કર્મમાં અરુણ (લાલ), અને મારણકર્મમાં પણ અરુણ જ વિધાન છે. કૂટ સમાન તોળે એક પલ પ્રમાણ તેલ, ગુરુકાર્યમાં શુભ ગુણોથી યુક્ત અને ફળદાયક કહેવાયું છે.

Verse 27

नित्ये पंचपलं प्रोक्तमथवा मानसी रुचिः ॥ २७ ॥

નિત્ય અનુષ્ઠાનમાં પાંચ પલનું પ્રમાણ કહેવાયું છે; અથવા મનની રુચિ અને શક્તિ મુજબ માનસી (માનસિક) અનુષ્ઠાન પણ ગ્રહણ કરી શકાય.

Verse 28

हनुमत्प्रतिमायास्तु सन्निधौ दीपदापनम् । शिवालयेऽथवा कुर्यान्नित्यनैमित्तिके स्थले ॥ २८ ॥

હનુમાનજીની પ્રતિમાની સન્નિધિમાં દીપદાન કરવું જોઈએ; અથવા શિવાલયમાં—નિત્ય અને નૈમિત્તિક કર્મ માટે નિર્ધારિત સ્થાને—પણ કરી શકાય.

Verse 29

विशेषोऽस्त्यत्र यः कश्चिन्मारुते रुच्यते मया ॥ २९ ॥

અહીં મારુત તત્ત્વ વિષે એક વિશેષ મુદ્દો છે, જે મને અત્યંત રુચિકર લાગે છે.

Verse 30

प्रतिमाग्रे प्रमोदेन ग्रहभूतग्रहेषु च । चतुष्पथे तथा प्रोक्तं षट्सु दीपप्रदापनम् ॥ ३० ॥

પ્રમોદથી દેવપ્રતિમાના અગ્રે દીપ અર્પણ કરવો; ગ્રહો તથા ભૂત-પ્રેત સંબંધિત સ્થાનોમાં પણ. તેમજ ચૌકમાં—આ રીતે છ સ્થાનોમાં દીપપ્રદાન શાસ્ત્રોક્ત છે.

Verse 31

सन्निधौ स्फाटिके लिंगे शालग्रामस्य सन्निधौ । नानाभोगश्रियै प्रोक्तं दीपदानं हनूमतः ॥ ३१ ॥

સ્ફટિક લિંગના સાન્નિધ્યમાં અને શાલગ્રામના સાન્નિધ્યમાં દીપદાન શાસ્ત્રોક્ત છે. હનુમાનજીએ નાનાભોગશ્રી—અनेक પ્રકારના સુખ-સમૃદ્ધિ—માટે આ ઉપદેશ આપ્યો છે.

Verse 32

गणेशसन्निधौ विघ्नमहासंकटनाशने । विषव्याधिभये घोरे हनुमत्सन्निधौ स्मृतम् ॥ ३२ ॥

ગણેશના સાન્નિધ્યમાં વિઘ્નો અને મહાસંકટનો નાશ સ્મરણમાં રાખવામાં આવ્યો છે. અને વિષ તથા વ્યાધિથી ઉપજતા ઘોર ભયમાં હનુમાનના રક્ષક સાન્નિધ્યનું સ્મરણ કરવું કહેવાયું છે.

Verse 33

दुर्गायाः सन्निधौ प्रोक्तं संग्रामे दीपदापनम् । चतुष्पथे व्याधिनष्टौ दुष्टदृष्टौ तथैव च ॥ ३३ ॥

દુર્ગાદેવીના સાન્નિધ્યમાં દીપદાન કહેલું છે; યુદ્ધકાળમાં પણ તેમ જ. ચૌકમાં રોગનાશ માટે અને દુષ્ટદૃષ્ટિ નિવારણ માટે પણ.

Verse 34

राजद्वारे बंधमुक्तौ कारागारेऽथवा मतम् । अश्वत्थवटमूले तु सर्वकार्यप्रसिद्धये ॥ ३४ ॥

રાજદ્વારે બંધનમુક્તિ માટે દીપદાન માન્ય છે; કારાગારમાં પણ તેમ જ. પરંતુ અશ્વત્થ અથવા વડના મૂળે કરવાથી સર્વ કાર્યસિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 35

वश्ये भये विवादे च वेश्मसंग्रामसंकटे । द्यूते दृष्टिस्तंभने च विद्वेषे मारणे तथा ॥ ३५ ॥

વશીકરણ, ભય અને વિવાદમાં; ઘર-સંકટ તથા યુદ્ધ-આપત્તિમાં; જુગારમાં, દૃષ્ટિ-સ્તંભનમાં, દ્વેષ ઉપજાવવામાં તથા મારણ-પ્રયોગમાં પણ—(આ જપ/પ્રયોગ) કરવામાં આવે છે.

Verse 36

मृतकोत्थापने चैव प्रतिमाचालने तथा । विषे व्याधौ ज्वरे भूतग्रहे क्रृत्याविमोचने ॥ ३६ ॥

મૃતકને ઉઠાડવામાં પણ, તેમજ પ્રતિમાને ચલાવવામાં; વિષ, વ્યાધિ, જ્વર, ભૂતગ્રહ (આવેશ) અને કૃત્યા-બંધનથી મુક્તિમાં પણ—(આ) પ્રયોગ થાય છે.

Verse 37

क्षतग्रंथौ महारण्ये दुर्गेव्याघ्ने च दंतिनि । क्रूरसत्त्वेषु सर्वेषु शश्वदूंधविमोक्षणे ॥ ३७ ॥

ક્ષત-ગ્રંથિ (ઘા/ગાંઠ)માં, મહા-અરણ્યમાં, દુર્ગમ સ્થાને, વાઘ અને દંતી (હાથી) સામે; સર્વ ક્રૂર સત્ત્વોમાં, અને સદા આપત્તિ-વિમોચન માટે—(આ) જપનીય છે.

Verse 38

पथिकागमने चैव दुःस्थाने राजमोहने । आगमे निर्गमे चैव राजद्वारे प्रकीर्तितम् ॥ ३८ ॥

મુસાફરોના આગમનમાં પણ, દુઃસ્થાને (અશુભ/કષ્ટસ્થળે), તથા રાજમોહ/ભ્રમના પ્રસંગે; તેમજ આવાગમનના સમયે—વિશેષે રાજદ્વારે—(આ) પ્રકીર્તિત છે.

Verse 39

दीपदानं हनुमतो नात्र कार्या विचारणा ॥ ३९ ॥

હનુમાનજીને દીપદાન વિષે અહીં કોઈ વિચારણા કરવાની જરૂર નથી—તે નિશ્ચયે કરવું જોઈએ.

Verse 40

रुद्रैकविंशपिंडांश्च त्रिधा मंडलमानकम् । लघुमानं स्मृतं पंच सप्त वा नव वा तथा ॥ ४० ॥

એકવીસ ‘રુદ્ર’ પિંડોને ત્રિધા વિભાગ કરીને એક મંડલ-માન ગણાય છે. ‘લઘુ-માન’ પાંચ—અથવા સાત, કે નવ—એવા એકકોનું સ્મૃત છે॥૪૦॥

Verse 41

क्षीरेण नवनूतेन दध्ना वा गोमयेन च । प्रतिमाकरणं प्रोक्तं मारुतेर्दीपदापने ॥ ४१ ॥

મારુતિ (હનુમાન)ને દીપદાન કરવા માટે પ્રતિમા બનાવવાની વાત કહી છે—દૂધથી, તાજા નવનીતથી, દહીંથી, અથવા ગોમયથી પણ॥૪૧॥

Verse 42

दक्षिणाभिमुखं वीरं कृत्वा केसरिविक्रमम् ॥ ४२ ॥

વીરને દક્ષિણાભિમુખ કરીને, તેને કેશરી સમ પરાક્રમી બનાવ્યો॥૪૨॥

Verse 43

ऋक्षविन्यस्तपादं च किरीटेन विराजितम् । लिखेद्भित्तौ पटे वापि पीठे वा मारुतेः शुभे ॥ ४३ ॥

શુભ મારુતિ (હનુમાન)નું ચિત્રણ કરવું—જેનાં પગ ઋક્ષ પર સ્થિત હોય અને જે કિરીટથી વિરાજિત હોય—ભીંત પર, પટ પર, અથવા પીઠ પર પણ॥૪૩॥

Verse 44

मालामंत्रेण दातव्यं दीपदानं हनूमतः । नित्यदीपः प्रकर्त्तव्यो द्वादशाक्षरविद्यया ॥ ४४ ॥

હનુમાન માટે દીપદાન માળા-મંત્રથી આપવું જોઈએ; અને દ્વાદશાક્ષર વિદ્યાથી નિત્યદીપ સ્થાપવો જોઈએ॥૪૪॥

Verse 45

विशेषस्तत्र यस्तं वै दीपदानेऽवधारय । षष्ट्यादौ च द्वितीयादाविमं दीपमितीरयेत् ॥ ४५ ॥

ત્યાં દીપદાન વિષે જે વિશેષ નિયમ છે તે સારી રીતે અવધારવો. ષષ્ઠીના આરંભે તથા દ્વિતીયાના આરંભે પણ આ જ દીપને વિધિપૂર્વક અર્પણ કરવો જોઈએ.

Verse 46

गृहाणेति पदं पश्चाच्छेषं पूर्ववदुच्चरेत् । कूटादौ नित्यदीपे च मंत्रं सूर्याक्षरं वदेत् ॥ ४६ ॥

પછી ‘ગૃહાણ’ (સ્વીકાર કરો) એવો શબ્દ ઉચ્ચારીને બાકીનો ભાગ પૂર્વવત્ બોલવો. કૂટના આરંભે તથા નિત્યદીપમાં સૂર્યાક્ષરમય મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 47

तत्र मालाख्यमनुना तत्तत्कार्येषु कारयेत् । गोमयेनोपलिप्तायां भूमौ तद्गतमानसः ॥ ४७ ॥

ત્યાં ‘માળા’ નામના મંત્રથી તે તે કાર્યો કરાવવાં. ગોમયથી લિપેલી ભૂમિ પર બેસીને મનને તે (વિધિ અને દેવતા)માં લીન રાખવું.

Verse 48

षट्कोणं वसुपत्रं च भूमौ रेखासमन्वितम् । कमलं च लिखेद्भद्रं तत्र दीपं निधापयेत् ॥ ४८ ॥

ભૂમિ પર રેખાઓ સહિત ષટ્કોણ અને વસુપત્ર (અષ્ટદળ) આંકવું. પછી ત્યાં શુભ કમળ દોરી તેમાં દીપ સ્થાપિત કરવો.

Verse 49

शैवे वा वैष्णवे पीठे पूजयेदंजनासुतम् । कूटषट्कं च षट्कोणे अंतराले परलिखेत् ॥ ४९ ॥

શૈવ અથવા વૈષ્ણવ પીઠ પર અંજના-સુત (હનુમાન)ની પૂજા કરવી. અને ષટ્કોણની અંદરના અંતરાલોમાં કૂટષટ્ક (છ કૂટ) પણ આંકવું.

Verse 50

षट्कोणेषु षडंगानि बीजयुक्तानि संलिखेत् । सौम्यं मध्यगतं लेख्यं तत्र संपूज्य मारुतिम् ॥ ५० ॥

ષટ્કોણના છ ખૂણાઓમાં બીજાક્ષરયુક્ત ષડંગો લખવા. મધ્યમાં સૌમ્ય શુભ મંત્રરૂપ લખી, ત્યાં વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને મારુતિ (હનુમાન)ની આરાધના કરવી॥૫૦॥

Verse 51

षट्कोणेषु षडंगानि नामानि च पुरोक्तवत् । वसुपत्रे क्रमात्पूज्या अष्टावेते च वानराः ॥ ५१ ॥

ષટ્કોણોમાં પૂર્વોક્ત પ્રમાણે ષડંગો અને તેમના નામો સ્થાપિત કરવા. વસુઓના અષ્ટદળ કમળ પર ક્રમથી આ આઠ વાનરોની પૂજા કરવી॥૫૧॥

Verse 52

सुग्रीवायांगदायाथ सुषेणाय नलाय च । नीलायाथो जांबवते प्रहस्ताय तथैव च ॥ ५२ ॥

સુગ્રીવને અને અંગદને; તેમજ સુષેણને અને નલને; નીલને, જાંબવાનને, અને એ જ રીતે પ્રહસ્તને (પૂજા અર્પણ કરવી)॥૫૨॥

Verse 53

सुवेषाय ततः पश्चाद्यजेत्षडंगदेवताः । आदावंजनापुत्राय ततश्च रुद्रमूर्तये ॥ ५३ ॥

પછી સુવેષને પૂજી, ત્યારબાદ ષડંગ-દેવતાઓનું યજન કરવું. પ્રથમ અંજના-પુત્રને, પછી રુદ્રમૂર્તિને (અર્પણ કરવું)॥૫૩॥

Verse 54

ततो वायुसुतायाथ जानकीजीवनाय च । रामदूताय ब्रह्मास्त्रनिवारणाय तत्परम् ॥ ५४ ॥

પછી વાયુસુત (હનુમાન)ને—જે જાનકીના જીવનસ્વરૂપ છે; રામદૂતને, અને બ્રહ્માસ્ત્ર નિવારણમાં સદા તત્પર રહેનારને (પૂજા અર્પણ કરવી)॥૫૪॥

Verse 55

पंचोपचारैः संपूज्य देशकालौ च कीर्तेत् । कुशोदकं समादाय दीपमंत्रं समुञ्चरेत् ॥ ५५ ॥

પંચોપચારોથી વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને દેશ અને કાળનું કીર્તન કરવું. પછી કુશાસંયુક્ત જળ લઈને દીપમંત્રનો ઉચ્ચાર કરવો॥૫૫॥

Verse 56

उत्तगभिमुखो जप्त्वा साधयेत्साधकोत्तमः । तं मंत्रं कूटधा जप्त्वा जलं भूमौ विनिक्षिपेत् ॥ ५६ ॥

ઉત્તરાભિમુખ થઈ જપ કરીને શ્રેષ્ઠ સાધકે ક્રિયા સિદ્ધ કરવી. તે મંત્રને ગુપ્ત રીતે જપીને જળને ભૂમિ પર અર્પણ/ઢાળી દેવું॥૫૬॥

Verse 57

ततः करपुटं कृत्वा यथाशक्ति जपेन्मनुम् । अनेन दीपवर्येण उदङ्मुखगतेन वै ॥ ५७ ॥

પછી કરપુટ કરીને યથાશક્તિ મંત્રનો જપ કરવો. આ શ્રેષ્ઠ દીપને આગળ રાખીને, ઉત્તરાભિમુખ રહીને (જપ કરવો)॥૫૭॥

Verse 58

तथा विधेहि हनुमन्यथा स्युर्मे मनोरथाः । त्रयोदशैवं द्रव्याणि गोमयं मृत्तिका मसी ॥ ५८ ॥

હે હનુમાન! મારા મનોરથો પૂર્ણ થાય તેમ જ વિધાન કર. આ રીતે તેર દ્રવ્યો—ગોમય, મૃત્તિકા અને મસી (આદિ)॥૫૮॥

Verse 59

अलक्तं दरदं रक्तचंदनं चंदनं मधु । कस्तूरिका दधि क्षीरं नवनीतं धृतं तथा ॥ ५९ ॥

અલક્ત, દરદ, રક્તચંદન, ચંદન, મધુ, કસ્તૂરી, દહીં, દૂધ, નવનીત અને ઘૃત પણ (દ્રવ્યોમાં)॥૫૯॥

Verse 60

गोमयं द्विविधं तत्र प्रोक्तं गोमहिषीभवम् । पश्चाद्विनष्टद्रव्याप्तौ माहिषं गोमयं स्मृतम् ॥ ६० ॥

ત્યાં ગોમય બે પ્રકારનું કહેવાયું છે—ગાયમાંથી ઉત્પન્ન અને મહિષીમાંથી ઉત્પન્ન. પછી યોગ્ય દ્રવ્ય નષ્ટ થાય અથવા અપ્રાપ્ય બને ત્યારે મહિષીનું ગોમય પણ ‘ગોમય’ તરીકે સ્વીકાર્ય ગણાયું છે.

Verse 61

पथिकागमने दूरान्महादुर्गस्य रक्षणे । बालादिरक्षणे चैव चौरादिभयनाशने ॥ ६१ ॥

આનો ઉપયોગ દૂર ગયેલા પથિકને પાછો બોલાવવા, મહાદુર્ગનું રક્ષણ કરવા, બાળકો વગેરેની સુરક્ષા કરવા અને ચોર વગેરેમાંથી ઉત્પન્ન ભયનો નાશ કરવા થાય છે.

Verse 62

स्त्रीवश्यादिषु कार्येषु शस्तं गोगोमयं मने । भूमिस्पृष्टं न तद्ग्राह्यमंतरिक्षाञ्च भाजने ॥ ६२ ॥

સ્ત્રીવશ્ય વગેરે કાર્યોમાં ગાયનું ગોમય પ્રશસ્ત (શુદ્ધિકારક) માનવામાં આવ્યું છે. પરંતુ જે ગોમય ભૂમિને સ્પર્શે તે ગ્રહણ ન કરવું; તેને ભૂમિસ્પર્શ રહિત પાત્રમાં રાખવું.

Verse 63

चतुर्विधा मृत्तिका तु श्वेता पीतारुणासिता । तत्र गोपीचंदनं तु हरितालं च गौरिकम् ॥ ६३ ॥

મૃત્તિકા ચાર પ્રકારની—શ્વેત, પીત, અરુણ (લાલ) અને અસિત (કાળી). તેમાં ગોપીચંદન, હરિતાલ અને ગૌરિકાને પણ વિશેષ પવિત્ર મૃત્તિકા/ખનિજ તરીકે ગણવામાં આવે છે.

Verse 64

मषी लाक्षारसोद्भूता सर्वं वान्यत्स्फुटं मतम् । कृत्वा गोपीचदंनेन चतुरस्रं गृहं सुधीः ॥ ६४ ॥

લાખારસમાંથી બનેલી મસી પ્રશસ્ત કહેવાઈ છે; અને લખાણ માટે વપરાતું અન્ય બધું પણ સ્પષ્ટ અને સ્ફુટ હોવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે. ગોપીચંદનથી ચતુરસ્ર પરિઘ દોરી, પછી બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ નિર્ધારિત લેખન કરે.

Verse 65

तन्मध्ये माहिषेणाथ कुर्यान्मूर्तिं हनूमतः । बीजं क्रोधाञ्च तत्पुच्छं लिखेन्मंत्री समाहितः ॥ ६५ ॥

તે યંત્રના મધ્યમાં, હે નાથ, મહિષના પિત્તથી હનુમાનજીની મૂર્તિ રચવી. સાધક સમાધાનચિત્તે તેમના પૂંછ પર બીજમંત્ર અને ક્રોધાક્ષરો લખે.

Verse 66

तैलेन स्नापयेन्मूर्तिं गुडेन तिलकं चरेत् । शतपत्रसमो धूपः शालनिर्याससंभवः ॥ ६६ ॥

મૂર્તિને તેલથી સ્નાન કરાવી, ગોળથી તિલક કરવું. ધૂપ શતપત્ર કમળ જેવી સુગંધવાળો હોય અને શાલ વૃક્ષના નિર્યાસથી બનેલો હોય.

Verse 67

कुर्य्याञ्च तैलदीपं तु वर्तिपंचकसंयुतम् । दध्योदनेन नैवेद्यं दद्यात्साधकसत्तमः ॥ ६७ ॥

શ્રેષ્ઠ સાધકે પાંચ વાટવાળો તેલદીવો તૈયાર કરી, નૈવેદ્યરૂપે દહીં-ભાત અર્પણ કરવો.

Verse 68

वारत्रयं कंठदेशे सशेषविषमुञ्चरन् । एवं कृते तु नष्टानां महिषीणां गवामपि ॥ ६८ ॥

કંઠપ્રદેશે બાકી રહેલું વિષ ત્રણ વાર છોડવું. આમ કરવાથી ગુમ થયેલી મહિષીઓ અને ગાયો પણ ફરી પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 69

दासीदासादिकानां च नष्टानां प्राप्तिरीरिता । चौरादिदुष्टसत्त्वानां सर्पादीनां भये पुनः ॥ ६९ ॥

દાસી-દાસ વગેરે ગુમ થયેલાં હોય તો તેમની પ્રાપ્તિ પણ કહેવાઈ છે. તેમજ ચોર વગેરે દુષ્ટ લોકો અને સર્પાદિથી ભય સમયે ફરી રક્ષા પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 70

तालेन च चतुर्द्वारं गृहं कृत्वा सुशोभनम् । पूर्वद्वारे गजः स्थाप्यो दक्षिणे महिषस्तथा ॥ ७० ॥

તાલ-પ્રમાણથી ચાર દ્વારવાળું સુશોભિત ગૃહ બનાવી, પૂર્વ દ્વારે ગજ સ્થાપવો અને દક્ષિણ દ્વારે તેમ જ મહિષ (ભેંસો) સ્થાપવો.

Verse 71

सर्पस्तु पश्चिमे द्वारे व्याघ्रश्चैवोत्तरे तथा । एवं क्रमेण खड्गं च क्षुरिकादंडमुद्गरान् ॥ ७१ ॥

પશ્ચિમ દ્વારે સર્પ સ્થાપવો અને ઉત્તર દ્વારે તેમ જ વ્યાઘ્ર સ્થાપવો. આ ક્રમે ખડ્ગ, ક્ષુરિકા, દંડ અને મુદગર પણ ગોઠવવા.

Verse 72

विलिख्य मध्ये मूर्तिं च महिषीगोमयेन वै । कृत्वा डमरुहस्तां च चकिताक्षीं प्रयत्नतः ॥ ७२ ॥

પછી મધ્યમાં મહિષી-ગોમયથી મૂર્તિનું લેખન કરી, પ્રયત્નપૂર્વક ડમરુ-હસ્તા અને ચકિત, વિસ્તૃત નેત્રવાળી આકૃતિ ઘડવી.

Verse 73

पयसा स्नापनं रक्तचंदनेनानुलेपनम् । जातीपुष्पैस्तु संपूज्य शुद्धधूप प्रकल्पयेत् ॥ ७३ ॥

દૂધથી સ્નાન કરાવી, રક્તચંદનનો અનુલેપ કરવો. જાતી-પુષ્પોથી સમ્યક પૂજા કરીને શુદ્ધ ધૂપ તૈયાર કરવો.

Verse 74

घृतेन दीपं दत्त्वाथ पायसान्नं निवेदयेत् । गगनं दीपिकेंद्वाढ्यां शास्त्रं च पुरतो जपेत् ॥ ७४ ॥

ઘીનો દીવો અર્પણ કરીને, પછી પાયસ-અન્ન નૈવેદ્ય રૂપે નિવેદન કરવું. દીપિકાઓ અને ચંદ્રપ્રકાશથી ઉજળેલા ગગન નીચે, સમક્ષ શાસ્ત્રનું જપ/પાઠ કરવું.

Verse 75

एवं सप्तदिनं कृत्वा मुच्यते महतो भयात् । अनयोर्भौमवारे तु कुर्यादारंभमादरात् ॥ ७५ ॥

આ રીતે સાત દિવસ આચરણ કરવાથી મહાભયમાંથી મુક્તિ મળે છે. આ બે રીતોમાંથી ભૌમવારે (મંગળવારે) આદરપૂર્વક આરંભ કરવો જોઈએ.

Verse 76

शत्रुसेनाभये प्राप्ते गैरिकेण तु मंडलम् । कृत्वा तदंतरे तालमीष्टन्नम्रं समालिखेत् ॥ ७६ ॥

શત્રુસેનાનો ભય ઉપસ્થિત થાય ત્યારે ગૈરિક (લાલ ગેરુ)થી મંડળ બનાવી, તેની અંદર ઇચ્છાનુસાર થોડું નમેલું તાળવૃક્ષ કાળજીપૂર્વક આલેખવું.

Verse 77

तत्रावलंबमानां च प्रतिमां गोमयेन तु । वामहस्तेन तालाग्रं दक्षिणे ज्ञानमुद्रिका ॥ ७७ ॥

ત્યાં ગોમયથી પ્રતિમા બનાવી સ્થાપિત કરવી; તેના ડાબા હાથમાં તાળનું અગ્રભાગ અને જમણા હાથમાં જ્ઞાનમુદ્રા રાખવી.

Verse 78

तालमूलात्स्वकाष्टायां मार्गे हस्तमिते गृहम् । चतुरस्र विधायाथ तन्मध्ये मूर्तिमालिखेत् ॥ ७८ ॥

તાળના મૂળથી, માર્ગ પર મૂકેલી પોતાની કાઠની પટ્ટી પર, એક હસ્ત-પ્રમાણનું ગૃહસ્થાન બનાવવું. તેને ચતુરસ્ર કરીને તેના મધ્યમાં મૂર્તિ આલેખવી.

Verse 79

दक्षिणाभिमुखीं रम्यां हृदये विहितांजलिम् । तोयेन स्नानगंधादि यथासंभवमर्पयेत् ॥ ७९ ॥

દક્ષિણાભિમુખ થઈ, મનોહર અને સંયત ભાવથી, હૃદય પાસે અંજલિ બાંધી, યથાશક્તિ સ્નાનાર્થે જળ તથા ગંધાદિ અર્પણ કરવું.

Verse 80

कृशारान्नं च नैवेद्यं साज्यं तस्यै निवेदयेत् । किलिद्वयं जपं प्रोक्तमेवं कुर्याद्दिने दिने ॥ ८० ॥

તેણીને ઘી સહિત કૃશાર અન્નનું નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું. ‘કિલિદ્વય’ નામનો જપ કહ્યો છે; આમ રોજે રોજ કરવું॥૮૦॥

Verse 81

एवं कृते भवेच्छीघ्रं पथिकानां समागमः । श्यामपाषाणखण्डेन लिखित्वा भूपतेर्गृहम् ॥ ८१ ॥

આ રીતે કરવાથી શીઘ્ર જ મુસાફરોનો સમાગમ થશે. કાળા પથ્થરના ટુકડાથી લખીને રાજાના ઘરની નિશાની કરવી॥૮૧॥

Verse 82

प्राकारं तु चतुर्द्वारयुक्तं द्वारेषु तत्र वै । अन्योन्यपुच्छ रिधित्रययुक्तां हनूमतः ॥ ८२ ॥

ચાર દ્વારવાળો પ્રાકાર બનાવવો; અને તે દ્વારો પર હનુમાનજીના પરસ્પર જોડાયેલા ‘પૂંછ’ ચિહ્નવાળી ત્રિવિધ ગોઠવણી સ્થાપિત કરવી॥૮૨॥

Verse 83

कुर्यान्मूर्तिं गोमयेन धत्तूरकुसुमैयजेत् । जटामांसीभवं धूपं तैलाक्तघृतदीपकम् ॥ ८३ ॥

ગોમયથી મૂર્તિ બનાવી ધત્તૂરના પુષ્પોથી પૂજન કરવું. જટામાંસીથી બનેલો ધૂપ અર્પણ કરવો અને તેલથી લપસાવેલી વાટવાળો ઘૃતદીપ પ્રજ્વલિત કરવો॥૮૩॥

Verse 84

नैवेद्यं तिलतैलाक्तसक्षारा माषरोटिका । ध्येयो दक्षिणहस्तेन रोटिकां भक्षयन्हरिः ॥ ८४ ॥

નૈવેદ્યરૂપે તલના તેલથી લપસાવેલી, ક્ષાર-લવણમિશ્રિત માષની રોટિકા અર્પણ કરવી. અને હરિનું ધ્યાન કરવું કે તેઓ જમણા હાથથી તે રોટિકા ભક્ષણ કરે છે॥૮૪॥

Verse 85

वामहस्तेन पाषाणैस्त्रासयन्परसैनिकान् । प्नारयन्भ्रुकुटीं बद्ध्वा भीषयन्मथयन्स्थितः ॥ ८५ ॥

તે ડાબા હાથથી પથ્થરો ફેંકીને શત્રુસૈનિકોને ભયભીત કરતો રહ્યો; ભ્રુકુટી બાંધી ધમકાવતો અને તેમની પંક્તિઓ ગૂંચવીને ત્યાં ઊભો રહ્યો।

Verse 86

जपेञ्च भुग्भुगिति वै सहस्रं ध्यानतत्परः । एवं कृतविधानेन परसैन्यं विनाशयेत् ॥ ८६ ॥

ધ્યાનમાં તત્પર રહી ‘ભુગ્ ભુગ્’ આ મંત્રનો હજાર વાર જપ કરવો. આ રીતે વિધાનપૂર્વક કરવાથી શત્રુસૈન્યનો વિનાશ થાય છે।

Verse 87

रक्षा भवति दुर्गाणां सत्यं सत्य न संशयः । प्रायोगा बहवस्तत्र संक्षेपाद्गदिता मया ॥ ८७ ॥

કઠિન સમયમાં આ જ રક્ષા બને છે—સત્ય, સત્ય, તેમાં શંકા નથી. ત્યાં અનેક પ્રયોગો છે; મેં તેમને સંક્ષેપમાં કહ્યું છે।

Verse 88

प्रत्यहं यो विधानेन दीपदानं हनूमतः । तस्यासाध्यं न वै किंचिद्विद्यते भुवनत्रये ॥ ८८ ॥

જે વ્યક્તિ દરરોજ વિધાનપૂર્વક હનુમાનજીને દીપદાન કરે છે, તેના માટે ત્રિભુવનમાં પણ કશું અપ્રાપ્ય રહેતું નથી।

Verse 89

न देयं दुष्टहृदये दुष्टचिंतनबुद्धये । अविनीताय शिष्याय पिशुनाय कदाचन ॥ ८९ ॥

દુષ્ટ હૃદયવાળા, દુષ્ટ વિચારવાળી બુદ્ધિ ધરાવનારને—અને અવિવેકી/અવિનિત શિષ્યને, તેમજ ચુગલખોરને—ક્યારેય (આ ઉપદેશ) આપવો નહીં।

Verse 90

कृतघ्नाय न दातव्यं दातव्यं च परीक्षिते । बहुना किमिहोक्तेन सर्वं दद्यात्कपीश्वरः ॥ ९० ॥

કૃતઘ્નને કશું આપવું નહીં; દાન તો સારી રીતે પરખીને જ આપવું. અહીં બહુ કહેવાનું શું—કપીશ્વરે તો સર્વસ્વ અર્પણ કર્યું.

Verse 91

अथ मन्त्रान्तरं वक्ष्ये तत्त्वज्ञानप्रदायकम् । तारो नमो हनुमते जाठरत्रयमीरयेत् ॥ ९१ ॥

હવે હું તત્ત્વજ્ઞાન આપનાર બીજો મંત્ર કહું છું. પહેલા ‘તાર’ (પ્રણવ) ઉચ્ચારો, પછી ‘નમો હનુમતે’ કહો, અને ત્યારબાદ ‘જાઠર’ના ત્રણ ધ્વનિઓ ઉચ્ચારો.

Verse 92

दनक्षोभं समाभाष्य संहरद्वयमीरयेत् । आत्मतत्त्वं ततः पश्चात्प्रकाशययुगं ततः ॥ ९२ ॥

‘દનક્ષોભ’નું પાઠ કરીને પછી ‘સંહાર’ સંબંધિત બે સૂત્રો ઉચ્ચારવા. ત્યારબાદ આત્મતત્ત્વનું નિરૂપણ કરવું, અને પછી ‘પ્રકાશ’ સંબંધિત યુગ્મનું ઉપદેશ આપવું.

Verse 93

वर्मास्त्रवह्निजायांतः सार्द्धूषड्विंशदर्णवान् । वसिष्ठोऽस्य मुनिश्छन्दोऽनुष्टुप् च देवताः पुनः ॥ ९३ ॥

આ મંત્ર ‘વર્માસ્ત્ર’થી શરૂ થઈ ‘વહ્નિજાયા’ પર પૂર્ણ થાય છે; તેમાં કુલ છવીસ અક્ષરો છે. તેના ઋષિ વસિષ્ઠ, છંદ અનુષ્ટુપ, અને અધિષ્ઠાત્રી દેવતાઓ પણ (તદનુસાર) જાણવાં.

Verse 94

हनुमान्मुनिसप्तर्तुवेदाष्टनिगमैः क्रमात् । मंत्रार्णैश्च षडंगानि कृत्वा ध्यायेत्कपीश्वरम् ॥ ९४ ॥

ક્રમ મુજબ હનુમાન, મુનિઓ, સાત ઋતુઓ, વેદો અને આઠ નિગમો—એમના સંબંધિત મંત્રાક્ષરો વડે ષડંગ-ન્યાસ કરીને પછી કપીશ્વર (હનુમાન)નું ધ્યાન કરવું.

Verse 95

जानुस्थावामबाहुं च ज्ञानमुद्रापरं हृदि । अध्यात्मचित्तमासीनं कदलीवनमध्यगम् ॥ ९५ ॥

તે ડાબો હાથ ઘૂંટણે ટેકવી, હૃદય પર જ્ઞાનમુદ્રા ધારણ કરી, અધ્યાત્મચિંતનમાં લીન થઈ કેળાવનના મધ્યમાં આસનસ્થ થયો હતો।

Verse 96

बालार्ककोटिप्रतिमं ध्यायेज्ज्ञानप्रदं हरिम् । ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षं दशांशं जुहुयात्तिलैः ॥ ९६ ॥

કરોડો ઉગતા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, જ્ઞાનપ્રદ હરિનું ધ્યાન કરવું. એમ ધ્યાન કરીને મંત્રનો એક લાખ જપ કરવો અને તલથી તેનું દશાંશ હવન કરવું।

Verse 97

साज्यैः संपूजयेत्पीठे पूर्वोक्ते पूर्ववत्प्रभुम् । जप्तोऽयं मदनक्षोभं नाशयत्येव निश्चितम् ॥ ९७ ॥

પૂર્વોક્ત પીઠ પર પૂર્વવિધિ મુજબ ઘૃતમિશ્રિત આહુતિઓ સાથે પ્રભુની સમ્યક પૂજા કરવી. આ જપ નિશ્ચયે મદનજન્ય ક્ષોભનો નાશ કરે છે।

Verse 98

तत्त्वज्ञानमवाप्नोति कपींद्रस्य प्रसादतः । अथ मंत्रातरं वाक्ष्ये भूतविद्रावणं परम् ॥ ९८ ॥

કપીન્દ્ર (હનુમાન)ની કૃપાથી તત્ત્વજ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. હવે હું ભૂત-પ્રેતાદિને દૂર હાંકી કાઢનાર પરમ બીજો મંત્ર કહું છું।

Verse 99

तारः काशींकुक्षिपरवराहश्चांजनापदम् । पवनो वनपुत्रांते आवेशिद्वयमीरयेत् ॥ ९९ ॥

ક્રમથી ‘તાર’, ‘કાશી’, ‘કુક્ષિ’, ‘પર’, ‘વરાહ’ અને ‘ચાઞ્જનાપદ’ ઉચ્ચારવા; પછી ‘વનપુત્રા’ના અંતે ‘પવન’ બોલવું—આ રીતે ‘આવેશિ’ નામનું દ્વય ઉચ્ચારાય છે।

Verse 100

तारः श्रीहनुमत्यश्चादस्त्ररचभुजाक्षरः । ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छंदोऽत्र देवता पुनः ॥ १०० ॥

બીજાક્ષર ‘તાર’ (ઓં) છે; ‘શ્રી’ અને ‘હનુમતી’ સાથે જોડાઈ તે ભુજાક્ષરયુક્ત અસ્ત્રરૂપ મંત્ર બને છે. અહીં ઋષિ બ્રહ્મા, છંદ ગાયત્રી અને દેવતા ફરી પૂર્વોક્ત જ॥૧૦૦॥

Verse 101

हनुमान्कमला बीजं फट् शक्तिः परिकीर्तितः । षड्दीर्घाढ्येन बीजेन षडङ्गानि समाचरेत् ॥ १०१ ॥

‘હનુમાન્-કમલા’ ને બીજ કહેવાયું છે અને ‘ફટ્’ ને શક્તિ ગણાવી છે. છ દીર્ઘ સ્વરોથી યુક્ત બીજ વડે ષડંગ-ન્યાસ કરવો જોઈએ॥૧૦૧॥

Verse 102

आंजनेय पाटलास्यं स्वर्णाद्रिसमविग्रहम् । पारिजातद्रुमूलस्थं चिंतयेत्साधकोत्तमः ॥ १०२ ॥

ઉત્તમ સાધકે આંજનેય (હનુમાન)નું ધ્યાન કરવું—પાટલવર્ણ મુખવાળા, સ્વર્ણ પર્વત સમાન વિગ્રહવાળા, અને પારિજાત વૃક્ષના મૂળે વિરાજમાન॥૧૦૨॥

Verse 103

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं जुहुयात्तिलैः । त्रिमध्वक्तैर्यंजत्पीठे पूर्वोक्तेपूर्ववत्सुधीः ॥ १०३ ॥

આ રીતે ધ્યાન કરીને વિદ્વાન સાધકે મંત્રનો એક લાખ જપ કરવો; પછી તેનો દશાંશ તલથી—ત્રિમધુથી લેપ કરીને—પૂર્વોક્ત યજ્ઞપીઠ પર પૂર્વવત્ વિધિથી હવન કરવો॥૧૦૩॥

Verse 104

अनेन मनुना मंत्री ग्रहग्रस्तं प्रमार्जयेत् । आक्रंदंस्तं विमुच्याथ ग्रहः शीघ्रं पलायते ॥ १०४ ॥

આ મંત્રથી મંત્રજ્ઞે ગ્રહગ્રસ્ત વ્યક્તિનું પ્રમાર્જન (શુદ્ધિ-સ્પર્શ) કરવું જોઈએ. તે આક્રંદન કરતાં મુક્ત થાય છે અને ગ્રહ ઝડપથી પલાયન કરે છે॥૧૦૪॥

Verse 105

मनवोऽमी सदागोप्या न प्रकाश्या यतस्ततः । परीक्षिताय शिष्याय देया वा निजसूनवे ॥ १०५ ॥

આ પવિત્ર ઉપદેશો સદાય ગુપ્ત રાખવા યોગ્ય છે; અહીં-ત્યાં પ્રગટ ન કરવા. તે માત્ર પરીક્ષિત શિષ્યને—અથવા પોતાના પુત્રને—આપવા જોઈએ.

Verse 106

हनुमद्भजनासक्तः कार्तवीर्यार्जुनं सुधीः । विशेषतः समाराध्य यथोक्तं फलमाप्नुयात् ॥ १०६ ॥

હનુમાન-ભજનમાં આસક્ત વિદ્વાન વ્યક્તિએ વિશેષરૂપે કાર્તવીર્યાર્જુનની આરાધના કરવી; તેથી તે પૂર્વોક્ત ફળ યથાવત્ પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 107

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे दीपविधिनिरूपणं नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७५ ॥

આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના પૂર્વભાગમાં, બૃહદુપાખ્યાનમાં, તૃતીય પાદમાં ‘દીપવિધિ-નિરૂપણ’ નામનો પંચોત્તરમો (પંચોતેરમો) અધ્યાય સમાપ્ત થયો.