Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 100

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

तारः श्रीहनुमत्यश्चादस्त्ररचभुजाक्षरः । ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छंदोऽत्र देवता पुनः ॥ १०० ॥

Transliteration

tāraḥ śrīhanumatyaścādastraracabhujākṣaraḥ | brahmā muniḥ syādgāyatrī chaṃdo'tra devatā punaḥ || 100 ||

Translation

બીજાક્ષર ‘તાર’ (ઓં) છે; ‘શ્રી’ અને ‘હનુમતી’ સાથે જોડાઈ તે ભુજાક્ષરયુક્ત અસ્ત્રરૂપ મંત્ર બને છે. અહીં ઋષિ બ્રહ્મા, છંદ ગાયત્રી અને દેવતા ફરી પૂર્વોક્ત જ॥૧૦૦॥

Word by Word

• तारः: Tāra (a mantra-syllable/name)
• तारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• श्री-हनुमती: the auspicious Hanumatī (name/epithet)
• श्री-हनुमती: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + हनुमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (श्रीः हनुमती)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• आदः: this (here)
• आदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• अस्त्र-रच-भुज-अक्षरः: the syllable (akṣara) of weapon/arrangement/arm (mantric designation)
• अस्त्र-रच-भुज-अक्षरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक) + रच (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष-समास (अस्त्रस्य रचः/रचना, भुजः, अक्षरः इति)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• मुनिः: sage (ṛṣi)
• मुनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• स्यात्: should be / is said to be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• गायत्री: Gāyatrī (metre)
• गायत्री: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• छन्दः: metre
• छन्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छन्दस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• देवता: presiding deity
• देवता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पुनः: again / further
• पुनः: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति/पुनरावृत्ति-बोधक-अव्यय (adverb: again/further)

Speaker

Narada (in instructional/technical exposition within Vedanga-focused section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Brahma
• Gayatri (metre/prosody)
• Tara (Om)
• Sri
• Hanuman

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It gives the mantra’s formal Vedic identifiers—ṛṣi (seer), chandas (metre), and devatā (presiding deity)—and indicates a protective ‘astra’ (mantra-weapon) formation, showing how sacred sound is structured for spiritual protection and efficacy.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By invoking Śrī and Hanumān along with Oṃ, the verse frames devotion as disciplined mantra-practice: reverence to the deity (devatā) and faithful recitation within the correct Vedic form, blending bhakti with precise upāsanā-vidhi.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Chandas (Vedic prosody) is explicit: the metre is Gāyatrī. The verse also reflects mantra-śāstra procedure (ṛṣi–chandas–devatā specification), a technical prerequisite used in ritual application and nyāsa-oriented practice.