Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 79
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अचोरयञ्चोरयेच्चोर्यात् अचूचुरदचोरिष्यदित्येवं दश वै गणाः । प्रयोजके भावयति सनीच्छायां बुभूषति । क्रियासमभिहारे तु पंडितो बोभूयते मुने ॥ ७९ ॥
acorayañcorayeccoryāt acūcuradacoriṣyadityevaṃ daśa vai gaṇāḥ | prayojake bhāvayati sanīcchāyāṃ bubhūṣati | kriyāsamabhihāre tu paṃḍito bobhūyate mune || 79 ||
આ રીતે ‘અચોરયત્’, ‘ચોરયેત્’, ‘ચોર્યાત્’, ‘અચૂચુરત્’, ‘અચોરિષ્યત્’ વગેરે રૂપોથી ખરેખર દસ ગણ દર્શાવાયા છે. પ્રયોગક (કારણ) પ્રયોગમાં ‘ભાવયતિ’—બીજાને કર્મમાં પ્રવૃત્ત કરાવે છે. સનીચ્છા (ઇચ્છાર્થ) પ્રયોગમાં ‘બુભૂષતિ’—થવા/કરવા ઇચ્છે છે. અને ક્રિયા-સમભિહાર (ઇન્ટેન્સિવ) પ્રયોગમાં પંડિત ‘બોભૂયતે’—વારંવાર અથવા વિશેષ બળથી ક્રિયા કરે છે, હે મુને।
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It frames disciplined śāstric learning—especially Vyākaraṇa (grammar)—as a tool for clarity of meaning, which supports right understanding (samyag-jñāna) in Mokṣa-dharma.
Indirectly: by emphasizing precise language and intention (causative, desiderative, intensive meanings), it supports accurate recitation and comprehension of mantras and Vishnu-stuti, which strengthens bhakti through correct understanding.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): verb-class groupings (daśa gaṇāḥ) and how causative (ṇij), desiderative (san), and intensive (yaṅ) usages shift meaning in real sentences.