Adhyaya 13: The Son’s Account of Hell and the Question of Unseen Sin

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिताः पुत्रसंवादे महारौरवादिनरकाख्यानं नाम द्वादशोऽध्यायः । त्रयोदशोऽध्यायः । पुत्र उवाच । अहं वैश्यकुले जातो जनमन्यास्मात्तु सप्तमे । समतीते गवां रोधं निपाने कृतवान् पुरा ॥

(સમાપ્તિ) આમ શ્રી માર્કંડેય પુરાણમાં પિતા-પુત્ર સંવાદમાં 'મહારૌરવ આદિ નરકોનું વર્ણન' નામનો બારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. હવે તેરમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. પુત્રે કહ્યું: 'મારો જન્મ વૈશ્ય પરિવારમાં થયો હતો; અને આ જન્મથી સાતમા જન્મ પૂર્વે, ઘણા સમય પહેલા, મેં એક જળાશય પર ઢોરોને પાણી પીતા અટકાવ્યા હતા.'

Verse 2

विपाकात्कर्मणस्तस्य नरकं भृशदारुणम् । सम्प्राप्तोऽग्निशिखाघोरमयोमुखखगाकुलम् ॥

તે કર્મના પરિપક્વ ફળ સ્વરૂપે, હું એક અત્યંત ભયાનક નરકમાં પહોંચ્યો—જે અગ્નિની જ્વાળાઓથી ભયંકર હતું અને લોખંડની ચાંચવાળા પક્ષીઓથી ભરેલું હતું.

Verse 3

यन्त्रपीडनगात्रासृक्-प्रवाहोद्भूतकर्दमम् । विशस्यमानदुष्कर्मि-तन्निपातरवाकुलम् ॥

તે એક એવું સ્થાન હતું જ્યાં શરીરોને યંત્રો દ્વારા યાતના આપવામાં આવે છે, જ્યાં લોહીના પ્રવાહથી કાદવ બને છે; અને જે માર્યા જતા તથા નીચે ફેંકવામાં આવતા પાપીઓની ચીસોથી ભરેલું હતું.

Verse 4

पात्यमानस्य मे तत्र साग्रं वर्षशतं गतम् । महातापार्तितप्तस्य तृष्णादाहान्वितस्य च ॥

જ્યારે મને ત્યાં નીચે ફેંકવામાં આવી રહ્યો હતો, ત્યારે સો વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો—હું ભીષણ ગરમીથી શેકાઈ રહ્યો હતો અને બળતી તરસથી પીડાતો હતો.

Verse 5

तत्राह्लादकरः सद्यः पवनः सुखशीतलः । करम्भबालुकाकुम्भमध्यस्थो मे समागतः ॥

ત્યાં હું ખીચડી જેવી લેપ અને રેતીથી ભરેલા ઘડાઓની વચ્ચે ઊભો હતો; ત્યારે સહસા મનોહર, શીતળ અને સુખસ્પર્શી પવન મારી પાસે વહી આવ્યો।

Verse 6

तत्सम्पर्कादशेषाणां नाभवद्यात्मना नृणाम् । मम चापि यथा स्वर्गे स्वर्गिणां निर्वृतिः परा ॥

તેના સ્પર્શમાત્રથી તે બધા મનુષ્યોના દુઃખ-તાપ શમ્યા; અને મને પણ સ્વર્ગમાં વસનારાઓને સ્વર્ગમાં જે પરમ સંતોષ થાય તેવો ઉત્તમ આનંદ ઉપજ્યો।

Verse 7

किमेतदिति चाह्लादविस्तारस्तिमितेक्षणैः । दृष्टमस्माभिरासन्नं नररत्नमनुत्तमम् ॥

‘આ શું છે?’—એમ કહી, આશ્ચર્યથી સ્થિર નજરે અને પ્રસરી રહેલા હર્ષ સાથે, અમે નજીકમાં મનુષ્યોમાં અદ્વિતીય રત્નને જોયું।

Verse 8

याम्यश्च पुरुषो घोरो दण्डहस्तोऽशनिप्रभः । पुरतो दर्शयन् मार्गमिति एहिति वागथ ॥

પછી યમનો ભયંકર સેવક, હાથમાં દંડ લઈને, વીજળીની જેમ પ્રજ્વલિત થઈ, આગળ આગળ ગયો; માર્ગ બતાવતા ‘આવો, આવો’ એમ કહેતો રહ્યો।

Verse 9

पुरुषः स तदा दृष्ट्वा यातनाशतसंकुलम् । नरकं प्राह तं याम्यं किङ्करं कृपयान्वितः ॥

પછી તે પુરુષે સૈકડો યાતનાઓથી ભરેલું નરક જોઈ, કરુણાથી તે યામ્ય સેવકને (યમદૂતને) સંબોધીને કહ્યું।

Verse 10

पुरुष उवाच भो याम्यपुरुषाचक्ष्व किं मया दुष्कृतं कृतम् । येनॆदं यातनाभीमं प्राप्तोऽस्मि नरकं परम् ॥

તે પુરુષે કહ્યું—હે યમદૂત, મને કહો; મેં કયું પાપકર્મ કર્યું છે કે જેના કારણે હું આ ભયંકર યાતનાભર્યા નરકમાં આવી પડ્યો છું?

Verse 11

विपश्चिदिति विख्यातो जनकानामहं कुले । जातो विदेहविषये सम्यङ्मनुजपालकः ॥

હું ‘વિપશ્ચિત્’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છું; વિદેહ દેશમાં જનક વંશમાં જન્મેલો, જે રાજા પ્રજાનું યોગ્ય રીતે રક્ષણ કરતો હતો.

Verse 12

यज्ञैर्मयेिष्टं बहुभिर्धर्मतः पालिता मही । नोत्सृष्टश्चैव संग्रामो नातिथिर्विमुखो गतः ॥

મેં વિધિ મુજબ અનેક યજ્ઞોથી આરાધના કરી; ધર્મ અનુસાર ધરતીનું રક્ષણ કર્યું; યુદ્ધ કદી છોડ્યું નહીં, અને કોઈ અતિથિ નિરાશ થઈને પાછો ફર્યો નહીં.

Verse 13

पितृदेवर्षिभृत्याश्च न चापचरिता मया । कृता स्पृहा च न मया परस्त्रीविभवादिषु ॥

મેં પિતૃઓને, દેવોને, ઋષિઓને કે મારા આશ્રિતો/સેવકોને કદી દુઃખ આપ્યું નથી; તેમજ પરસ્ત્રી, ધન વગેરે પ્રત્યે લાલસા પણ રાખી નથી.

Verse 14

पर्वकालेषु पितरस्तिथिकालेषु देवताः । पुरुषं स्वयमायान्ति निपानमिव धेनवः ॥

ઉત્સવકાળે પિતૃઓ અને પુણ્ય તિથિઓએ દેવતાઓ સ્વયં મનુષ્ય પાસે આવે છે—જેમ ગાયો પાણીના ઘાટ પર આવે છે તેમ.

Verse 15

यतस्ते विमुखा यान्ति निःश्वस्य गृहेधिनः । तस्मादिष्टश्च पूर्तश्च धामौ द्वावपि नश्यतः ॥

તે પ્રેત-શ્વાસના કારણે ગૃહસ્થ પિતૃગણ વિમુખ થાય છે; તેથી ઇષ્ટ (યજ્ઞાદિ) અને પૂર્ત (કૂવો, તળાવ વગેરે લોકહિત) — બંનેના ફલરૂપ ધામ નષ્ટ થાય છે।

Verse 16

पितृनिःश्वासविध्वस्तं सप्तजन्मार्जितं शुभम् । त्रिजन्मप्रभवं दैवो निःश्वासो हन्त्यसंशयम् ॥

‘પિતૃ-શ્વાસ’ સાત જન્મોમાં સંચિત શુભ પુણ્યનો નાશ કરે છે; તેમજ ‘દેવ-શ્વાસ’ પણ ત્રણ જન્મોથી ઉત્પન્ન પુણ્યને નિશ્ચયે નષ્ટ કરે છે—કોઈ સંશય નથી।

Verse 17

तस्माद्दैवे च पित्र्ये च नित्यमेवोद्यताोऽभवम् । सोऽहं कथमिमं प्राप्तो नरङ्कं भृशदारुणम् ॥

અતએવ હું દૈવકર્મ અને પિતૃકર્મ—બન્નેમાં સદા પ્રયત્નશીલ હતો; તો પછી હું આ અત્યંત ભયંકર નરકમાં કેવી રીતે પડ્યો?