Adhyaya 123

Verse 1

: द्वाविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: युधिष्ठिर

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—જનમેજય! ગાંધારી ગર્ભ ધારણ કરીને એક વર્ષ વીતી ગયાં ત્યારે કુંતીએ સંતાનાર્થે અચ્યૂતસ્વરૂપ ધર્મદેવનું આવાહન કર્યું।

Verse 2

सा बलिं त्वरिता देवी धर्मायोपजहार ह । जजाप विधिवज्जप्यं दत्तं दुर्वाससा पुरा

દેવી કુંતીએ ઉતાવળથી ધર્મદેવ માટે બલિ-ઉપહાર અર્પણ કર્યો. ત્યારબાદ પૂર્વકালে મહર્ષિ દુર્વાસાએ આપેલ મંત્રનો વિધિપૂર્વક જપ કર્યો।

Verse 3

आजगाम ततो देवो धर्मो मन्त्रबलातू ततः । विमाने सूर्यसंकाशे कुन्ती यत्र जपस्थिता,तब मन्त्रबलसे आकृष्ट हो भगवान्‌ धर्म सूर्यके समान तेजस्वी विमानपर बैठकर उस स्थानपर आये, जहाँ कुन्तीदेवी जपमें लगी हुई थीं

ત્યારે મંત્રબળથી આકર્ષાઈ ભગવાન ધર્મ સૂર્યસમાન તેજસ્વી વિમાનમાં આરુઢ થઈ ત્યાં આવ્યા, જ્યાં કુંતીદેવી જપમાં લીન બેઠાં હતાં।

Verse 4

विहस्य तां ततो ब्रूया: कुन्ति कि ते ददाम्यहम्‌ । सा त॑ विहस्यमानापि पुत्र देहुब्रवीदिदम्‌

ત્યારે ધર્મ હસીને બોલ્યા—“કુંતી! કહો, હું તમને શું આપું?” ધર્મે હાસ્યપૂર્વક આમ પૂછતાં પણ કુંતી બોલી—“મને પુત્ર આપો.”

Verse 5

संयुक्ता सा हि धर्मेण योगमूर्तिधरेण ह । लेभे पुत्र वरारोहा सर्वप्राणभूृतां हितम्‌

પછી યોગમૂર્તિ ધારણ કરેલા ધર્મ સાથે સંયુક્ત થઈ સુંદરાંગી કુંતીને એવો પુત્ર પ્રાપ્ત થયો, જે સર્વ પ્રાણીઓના હિત માટે નિમિત્ત બનનાર હતો।

Verse 6

ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्तेडभिजितेडष्टमे । दिवामध्यगते सूर्य तिथौ पूर्णेडतिपूजिते

પછી જ્યારે ચંદ્ર ઐન્દ્ર નક્ષત્રથી સંયુક્ત હતો, અત્યંત શ્રેષ્ઠ ‘અભિજિત્’ નામનો આઠમો મુહૂર્ત પ્રવર્તતો હતો, સૂર્ય દિવસના મધ્યમાં હતો અને અતિપૂજ્ય ‘પૂર્ણા’ તિથિ હતી—તે પરમ શુભ સમયે કુંતીદેવીને મહાયશસ્વી ઉત્તમ પુત્રનો જન્મ થયો।

Verse 7

समृद्धयशसं कुन्ती सुषाव प्रवरं सुतम्‌ । जातमात्रे सुते तस्मिन्‌ वागुवाचाशरीरिणी

સમૃદ્ધ યશવાળી કુંતીએ એક શ્રેષ્ઠ પુત્રને જન્મ આપ્યો. તે પુત્ર જન્મતાં જ આકાશમાંથી અશરીરી વાણી સંભળાઈ।

Verse 8

एष धर्मभूृतां श्रेष्ठो भविष्यति नरोत्तम: । विक्रान्त: सत्यवाक्‌ त्वेव राजा पृथ्व्यां भविष्यति

વૈશંપાયન બોલ્યા—આ શ્રેષ્ઠ પુરુષ ધર્મને ધારણ કરનારાઓમાં અગ્રગણ્ય થશે. પૃથ્વી પર પરાક્રમી અને સત્યવચન રાજા બનશે; યશ, તેજ અને સદ્વૃત્તથી યુક્ત રહી ધર્મપૂર્વક રાજ્ય કરશે.

Verse 9

युधिष्ठिर इति ख्यात:ः पाण्डो: प्रथमज: सुतः । भविता प्रथितो राजा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः:

પાંડુનો પ્રથમજ પુત્ર ‘યુધિષ્ઠિર’ નામે ખ્યાત થશે. તે પ્રખ્યાત રાજા બનશે અને ત્રણેય લોકમાં વિશ્રુત થશે.

Verse 10

धार्मिक त॑ सुतं लब्ध्वा पाण्डुस्तां पुनरब्रवीत्‌,उस धर्मात्मा पुत्रको पाकर राजा पाण्डुने पुनः (आग्रहपूर्वक) कुन्तीसे कहा --

એ ધર્માત્મા પુત્રને પ્રાપ્ત કરીને રાજા પાંડુએ કુંતીને ફરી કહ્યું—અને એ જ માર્ગમાં આગળ વધવા માટે આગ્રહપૂર્વક પ્રેરણા આપી.

Verse 11

प्राहु: क्षत्रे बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु । (अश्वमेध: क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिश्श्रेष्ठो दिवाकर: । ब्राह्मणों द्विपदां श्रेष्ठो बलश्रेष्ठस्तु मारुत: ।।

વૈશંપાયન બોલ્યા—‘ક્ષત્રિયોમાં બળને જ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; તેથી બળમાં સર્વોત્તમ એવો પુત્ર પસંદ કર. જેમ અશ્વમેધ યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ છે, સૂર્ય પ્રકાશોમાં મુખ્ય છે અને બ્રાહ્મણ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બળમાં વાયુદેવ સર્વોપરી છે. હે સુવર્ણવર્ણા, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે નિયમપૂર્વક સર્વ પ્રાણીઓ દ્વારા સ્તુત દેવશ્રેષ્ઠ વાયુનું આવાહન કર. તેઓ જે પુત્ર આપશે, તે મનુષ્યોમાં પ્રાણશક્તિ અને દેહબળમાં અગ્રગણ્ય હશે.’ પતિએ એમ કહ્યે પછી કુંતીએ વાયુદેવને જ આવાહન કર્યો.

Verse 12

ततस्तामागतो वायुर्मगारूढो महाबल: । किं ते कुन्ति ददाम्यद्य ब्रूहि यत्‌ ते हदि स्थितम्‌

ત્યારે મહાબલી વાયુદેવ મૃગ પર આરૂઢ થઈ કુંતી પાસે આવ્યા અને બોલ્યા—“કુંતી, તારા હૃદયમાં જે ઇચ્છા સ્થિત છે તે કહો. આજે હું તને શું આપું?”

Verse 13

सा सलज्जा विहस्याह पुत्र देहि सुरोत्तम । बलवन्तं महाकायं सर्वदर्पप्रभञ्जनम्‌

કુંતી લજ્જિત થઈ હસતાં હસતાં બોલી— “હે દેવશ્રેષ્ઠ! મને એવો પુત્ર આપો, જે મહાબળી, મહાકાય અને સર્વનો દર્પ ચૂર કરનાર હોય.”

Verse 14

तस्माज्जज्ञे महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रम: । तमप्यतिबलं जात॑ वागुवाचाशरीरिणी

તેમાથી (વાયુદેવથી) મહાબાહુ, ભયંકર પરાક્રમી ભીમ જન્મ્યો. અને તે અતિબળવાન બાળક જન્મતાં જ અશરીરી વાણી બોલી— “આ કુમાર સર્વ બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે.”

Verse 15

सर्वेषां बलिनां श्रेष्ठो जातो5यमिति भारत । इदमत्यद्भुतं चासीज्जातमात्रे वृकोदरे

હે ભારત! અશરીરી વાણી બોલી— “આ બાળક સર્વ બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ થઈ જન્મ્યો છે.” અને વૃકોદર જન્મતાં જ અતિ અદ્ભુત ઘટના બની.

Verse 16

यदड्कात्‌ पतितो मातु: शिलां गान्रैव्यचूर्णयत्‌ । (कुन्ती तु सह पुत्रेण यात्वा सुरुचिरं सर: । स्नात्वा तु सुतमादाय दशमे5हनि यादवी ।।

માતાની ગોદમાંથી પડતાં જ તેણે પોતાના દેહના આઘાતથી એક શિલાને ચૂર-ચૂર કરી નાખી. યદુકુલનંદિની કુંતી દસમા દિવસે પુત્રને લઈને એક મનોહર સરોવર પાસે ગઈ; સ્નાન કરીને દેવપૂજા કરવા પૃથા આશ્રમમાંથી બહાર નીકળી. હે ભરતશ્રેષ્ઠ! પર્વતની નજીકથી જતા, તેને મારવા ઇચ્છતો એક વિશાળ વ્યાઘ્ર ગિરિગુહામાંથી બહાર આવ્યો. તેને ધસી આવતો જોઈ, દેવસમાન પરાક્રમી કુરુશ્રેષ્ઠ પાંડુએ ધનુષ ખેંચી ત્રણ બાણોથી તેને વિદિર્ણ કરી નાખ્યો—તેની ભયંકર ગર્જનાથી આખી ગુફા ગુંજી રહી હતી. વ્યાઘ્રભયથી વ્યાકુળ કુંતી સહસા ઉછળી પડી.

Verse 17

नान्वबुध्यत संसुप्तमुत्सड़े स्वे वृकोदरम्‌ । ततः स वज्रसंघात: कुमारो न्‍्यपतद्‌ गिरी

ઉતાવળમાં તેને ધ્યાન ન રહ્યું કે તેની ગોદમાં વૃકોદર સૂતો છે. ત્યારે વજ્ર સમ કઠોર દેહવાળો તે કુમાર પર્વતશિખર પર જઈ પડ્યો.

Verse 18

पतता तेन शतधा शिला गान्रैविंचूर्णिता । तां शिलां चूर्णितां दृष्टवा पाण्डुविस्मयमागत:

વૈશંપાયન બોલ્યા—પડતાં પડતાં તેણે પોતાના અંગપ્રહારથી તે પર્વતશિલાને સો ભાગમાં ચૂર્ણ-વિચૂર્ણ કરી દીધી. પથ્થરની ચટ્ટાન ધૂળ સમી થઈ ગયેલી જોઈ મહારાજ પાંડુ વિસ્મયમાં પડી ગયા.

Verse 19

(मघे चन्द्रमसा युक्ते सिंहे चाभ्युदिते गुरौ । दिवामध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्ये त्रयोदशे ।।

વૈશંપાયન બોલ્યા—જ્યારે ચંદ્રમા મઘા નક્ષત્ર સાથે યુક્ત હતો, ગુરુ સિંહ લગ્નમાં ઉદિત હતો અને સૂર્ય દેવ દિનમધ્યે આકાશના મધ્યમાં સ્થિત હતા—તે પુણ્ય ત્રયોદશી તિથિના મૈત્ર મુહૂર્તે કુંતીએ અચ્યૂતબળ ભીમને જન્મ આપ્યો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ! જે દિવસે ભીમ જન્મ્યો, એ જ દિવસે ત્યાં જ હસ્તિનાપુરમાં ભૂપતિ દુર્યોધન પણ જન્મ્યો.

Verse 20

जाते वृकोदरे पाण्डुरिदं भूयो5न्वचिन्तयत्‌ | कथं नु मे वर: पुत्रो लोकश्रेष्ठो भवेदिति

વૃકોદર જન્મ્યા પછી પાંડુએ ફરી વિચાર્યું—“કયા ઉપાયથી મને એવો ઉત્તમ પુત્ર પ્રાપ્ત થાય, જે લોકમાં શ્રેષ્ઠ બને?”

Verse 21

दैवे पुरुषकारे च लोको<यं सम्प्रतिष्ठित: । तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते,यह संसार दैव तथा पुरुषार्थपर अवलम्बित है। इनमें दैव तभी सुलभ (सफल) होता है, जब समयपर उद्योग किया जाय

વૈશંપાયન બોલ્યા—આ લોક દૈવ અને પુરુષાર્થ—બેેય પર સ્થિત છે; પરંતુ દૈવ પણ વિધાનપૂર્વક યોગ્ય સમયે પ્રયત્ન કરવાથી જ ફળ આપે છે.

Verse 22

इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम्‌ अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युति:

વૈશંપાયન બોલ્યા—અમે સાંભળ્યું છે કે દેવરાજ ઇન્દ્ર દેવતાઓના રાજા અને તેમામાં મુખ્ય છે; તેમનું બળ અને ઉત્સાહ અપરિમેય છે, તેઓ પરાક્રમી અને અમિત તેજસ્વી છે. તપસ્યા દ્વારા તેમને પ્રસન્ન કરીને હું મહાબળી પુત્ર પ્રાપ્ત કરીશ. તેઓ જે પુત્ર આપશે તે નિશ્ચયે સર્વશ્રેષ્ઠ હશે અને યુદ્ધમાં સામે આવનાર મનુષ્યો તથા અમનુષ્યો—દૈત્ય-દાનવ વગેરેને પણ—વધ કરવા સમર્થ હશે. તેથી મન, વાણી અને કર્મથી હું ઘોર તપ કરીશ.

Verse 23

त॑ तोषयित्वा तपसा पुत्र लप्स्ये महाबलम्‌ । यं दास्यति स मे पुत्र॑ं स वरीयान्‌ भविष्यति

તપસ્યા દ્વારા હું તેમને પ્રસન્ન કરી મહાબળવાન પુત્ર પ્રાપ્ત કરીશ. તેઓ જે પુત્ર મને આપશે, તે જ મારો પુત્ર હશે અને તે બળ તથા પરાક્રમમાં સર્વશ્રેષ્ઠ સાબિત થશે.

Verse 24

अमानुषान्‌ मानुषांश्व संग्रामे स हनिष्यति । कर्मणा मनसा वाचा तस्मात्‌ तप्स्ये महत्‌ तप:

એ પુત્ર યુદ્ધમાં માનવ અને અમાનવ—બન્ને શત્રુઓનો સંહાર કરવા સમર્થ હશે. તેથી હું કર્મથી, મનથી અને વાણીથી મહાન તપ કરીશ.

Verse 25

बालक भीमके शरीरकी चोटसे चट्टान टूट गयी ततः पाणए्डुर्महाराजो मन्त्रयित्वा महर्षिभि: । दिदेश कुन्त्या: कौरव्यो व्र॒तं सांवत्सरं शुभम्‌

ત્યારે મહારાજ પાંડુએ મહર્ષિઓ સાથે પરામર્શ કરીને કુંતીને શુભ, વર્ષભરનું વ્રત આચરવા આદેશ આપ્યો.

Verse 26

आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितो5 भवत्‌ । उग्रं स तप आस्थाय परमेण समाधिना

મહાબાહુ પાંડુએ આત્મસંયમ ધારણ કરીને એક પગ પર ઊભા રહી પરમ સમાધિથી ઉગ્ર તપ આચર્યું. લાંબા સમય પછી વાસવ (ઇન્દ્ર) તેમના પર પ્રસન્ન થઈ નજીક આવ્યા.

Verse 27

आरिराधयिषुर्देव॑ त्रिदशानां तमीश्वरम्‌ सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यतप्पत भारत

હે ભારત! ત્રિદશોના તે ઈશ્વર દેવને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી ધર્માત્મા પાંડુ સૂર્ય સાથે તપમાં દગ્ધ થતો રહ્યો.

Verse 28

शक्र उवाच पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌,इन्द्रने कहा--राजन! मैं तुम्हें ऐसा पुत्र दूँगा, जो तीनों लोकोंमें विख्यात होगा

શક્ર (ઇન્દ્ર) બોલ્યો—હે રાજન! હું તને એવો પુત્ર આપિશ, જેની કીર્તિ ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 29

ब्राह्मणानां गवां चैव सुह्दां चार्थसाधकम्‌ | दुर्ददां शोकजननं सर्वबान्धवनन्दनम्‌

આ કર્મ બ્રાહ્મણો, ગાયો અને સુહૃદોને પણ પીડાવે છે; જે ખરેખર હિતસાધક છે તેને પણ ખંડિત કરે છે. તેને છોડવું કઠિન છે, પરંતુ તે શોક જનમાવે છે, અને (ક્ષણિક રીતે) સર્વ બાંધવોને આનંદિત કરે છે.

Verse 30

इत्युक्त: कौरवो राजा वासवेन महात्मना

વાસવ (ઇન્દ્ર) એમ કહ્યે ત્યારે ધર્માત્મા કૌરવ-નંદન રાજા પાંડુ અત્યંત પ્રસન્ન થયો. દેવરાજના વચનો સ્મરીને તેણે કુંતીને કહ્યું—“કલ્યાણિ! તારા વ્રતનું ભાવિ પરિણામ મંગલમય થશે. દેવગણોના સ્વામી ઇન્દ્ર આપણાથી પ્રસન્ન છે અને તારા સંકલ્પ અનુસાર તને શ્રેષ્ઠ પુત્ર આપવા ઇચ્છે છે—જે અતિમાનુષ કર્મ કરનાર, યશસ્વી, શત્રુદમન, નીતિજ્ઞ, મહામના, સૂર્ય સમ તેજસ્વી, દુર્ધર્ષ, કર્મઠ અને દર્શને અદ્ભુત હશે.”

Verse 31

उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवच: स्मरन्‌ । उदर्कस्तव कल्याणि तुष्टो देवगणेश्वर:

દેવરાજના વચનો સ્મરીને ધર્માત્મા (પાંડુ) કુંતીને બોલ્યો—“કલ્યાણિ! તારા વ્રતનું ભાવિ પરિણામ શુભ છે; દેવગણોના સ્વામી પ્રસન્ન છે.”

Verse 32

दातुमिच्छति ते पुत्रं यथा संकल्पितं त्वया । अतिमानुषकर्माणं यशस्विनमरिंदमम्‌

તે તારા સંકલ્પ મુજબ તને પુત્ર આપવા ઇચ્છે છે—જે અતિમાનુષ કર્મ કરનાર, યશસ્વી અને શત્રુદમન હશે.

Verse 33

नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम्‌ । दुराधर्ष क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम्‌

ઇન્દ્રે આમ કહ્યે પછી ધર્માત્મા કુરુનંદન મહારાજ પાંડુ અત્યંત પ્રસન્ન થયા. દેવરાજના વચનોનું સ્મરણ કરીને તેમણે કુંતીને કહ્યું—“કલ્યાણી! તારા વ્રતનું ભાવિ પરિણામ મંગલમય છે. દેવોના સ્વામી ઇન્દ્ર આપણાં પર સંતોષ પામ્યા છે અને તારા સંકલ્પ મુજબ તને શ્રેષ્ઠ પુત્ર આપવા ઇચ્છે છે. તે અલૌકિક કર્મ કરનાર, યશસ્વી, શત્રુદમન, નીતિજ્ઞ, મહામના, સૂર્ય સમ તેજસ્વી, દુર્ધર્ષ, કર્મઠ અને દર્શનમાં અત્યંત અદ્ભુત હશે.”

Verse 34

पुत्र जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम्‌ | लब्ध: प्रसादो देवेन्द्रात्‌ तमाह्य शुचिस्मिते

“સુશ્રોણિ! હવે એવો પુત્ર જનમાવ, જે ક્ષત્રિયોচিত તેજનો આધાર હોય. શુચિસ્મિતે કુંતી! મેં દેવેન્દ્રની કૃપા પ્રાપ્ત કરી છે; તેથી હવે તું તેમનું જ આવાહન કર.”

Verse 35

वैशम्पायन उवाच एवमुक्ता तत: शक्रमाजुहाव यशस्विनी । अथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम्‌

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—આમ કહ્યે પછી યશસ્વિની કુંતીએ શક્ર (ઇન્દ્ર)નું આવાહન કર્યું. ત્યારબાદ દેવેન્દ્ર આવ્યા અને તેમણે અર્જુનને જનમાવ્યો.

Verse 36

वैशम्पायनजी कहते हैं--महाराज पाण्डुके यों कहने-पर यशस्विनी कुन्तीने इन्द्रका (उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यां ततो दिवा । जातस्तु फाल्गुने मासि तेनासौ फाल्गुन: स्मृतः ।।

વૈશમ્પાયન કહે છે—મહારાજ પાંડુએ આમ કહ્યે પછી યશસ્વિની કુંતીએ ઇન્દ્રનું આવાહન કર્યું. તે બાળક ફાલ્ગુન માસમાં દિવસે, પૂર્વાફાલ્ગુની અને ઉત્તરાફાલ્ગુની નક્ષત્રોના સંધિકાળમાં જન્મ્યો. ફાલ્ગુન માસ અને ફાલ્ગુની નક્ષત્રમાં જન્મ લેવાથી તેનું નામ “ફાલ્ગુન” પ્રખ્યાત થયું. કુમાર જન્મતાં જ મહાગંભીર નાદથી આકાશને ગુંજાવતી અશરીરી વાણી પવિત્ર સ્મિતવાળી કુંતીને સંબોધીને, સર્વ પ્રાણીઓ અને આશ્રમવાસીઓ સાંભળતા હોય તેમ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં બોલી—

Verse 37

शृण्वतां सर्वभूतानां तेषां चाश्रमवासिनाम्‌ | कुन्तीमाभाष्य विस्पष्टमुवाचेदं शुचिस्मिताम्‌

સર્વ પ્રાણીઓ અને આશ્રમવાસીઓ સાંભળતા હોય તેમ, તે વાણીએ શુચિસ્મિતે કુંતીને સંબોધીને અત્યંત સ્પષ્ટ રીતે આ કહ્યું—

Verse 38

कार्तवीर्यसम: कुन्ति शिवतुल्यपराक्रम: । एष शक्र इवाजय्यो यशस्ते प्रथयिष्यति

વૈશંપાયને કહ્યું— હે કુંતી! આ બાળક કાર્તવીર્ય સમ પરાક્રમી, શિવતુલ્ય શૌર્યવાન અને શક્ર (ઇન્દ્ર) સમ અજય હશે. તે તારો યશ દૂરદૂર સુધી પ્રસારે છે.

Verse 39

अदित्या विष्णुना प्रीतिर्यथाभूदभिवर्धिता । तथा विष्णुसम: प्रीतिं वर्धयिष्यति ते$र्जुन:

વૈશંપાયને કહ્યું— જેમ વિષ્ણુ દ્વારા અદિતિનો હર્ષ વધ્યો હતો, તેમ વિષ્ણુસમાન તારો અર્જુન તારી પ્રસન્નતા વધારશે.

Verse 40

एष मद्रान्‌ वशे कृत्वा कुरूंश्व सह सोमकै: । चेदिकाशिकरूषांश्व॒ कुरुलक्ष्मीं वहिष्पति,“तुम्हारा यह वीर पुत्र मद्र, कुर, सोमक, चेदि, काशि तथा करूष नामक देशोंको वशमें करके कुरुवंशकी लक्ष्मीका पालन करेगा

વૈશંપાયને કહ્યું— આ તારો વીર પુત્ર મદ્ર દેશને વશમાં કરીને, સોમકો સહિત કુરુઓને તથા ચેદિ, કાશી અને કરૂષોને પણ અધિન કરી, કુરુવંશની લક્ષ્મી અને રાજ્યસમૃદ્ધિને ધારણ કરશે.

Verse 41

(गत्वोत्तरदिशं वीरो विजित्य युधि पार्थिवान्‌ । धनरत्नौघधममितमानयिष्यति पाण्डव: ।।

વૈશંપાયને કહ્યું— એ વીર પાંડવ ઉત્તર દિશામાં જઈ ત્યાંના રાજાઓને યુદ્ધમાં જીતશે અને ધન-રત્નોની અપરિમિત શૃંખલા લઈને આવશે. અને તેના ભુજબળથી ખાંડવ વનમાં હવ્યવાહન (અગ્નિદેવ) સર્વ પ્રાણીઓની મેદસાનો ભક્ષણ કરીને પરમ તૃપ્તિ પામશે.

Verse 42

ग्रामणीक्ष महीपालानेष जित्वा महाबल: । भ्रातृभि: सहितो वीरस्त्रीन्‌ मेधानाहरिष्यति

વૈશંપાયને કહ્યું— આ મહાબલી વીર સમગ્ર ક્ષત્રિયસમૂહનો અગ્રણી બનશે. યુદ્ધમાં રાજાઓને જીત્યા પછી, ભાઈઓ સાથે મળીને ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કરાવશે.

Verse 43

जामदग्न्यसम: कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रम: । एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यति महायशा:,'कुन्ती! यह परशुरामके समान वीर योद्धा, भगवान्‌ विष्णुके समान पराक्रमी, बलवानोंमें श्रेष्ठ और महान्‌ यशस्वी होगा

વૈશમ્પાયન બોલ્યા— હે કુંતી! આ જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) સમો વીર અને વિષ્ણુ સમો પરાક્રમી છે. આ બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાયશસ્વી થશે.

Verse 44

एष युद्धे महादेवं तोषयिष्यति शंकरम्‌ । अस्त्रं पाशुपतं नाम तस्मात्‌ तुष्टादवाप्स्यति

વૈશમ્પાયન બોલ્યા— આ યુદ્ધમાં આ મહાદેવ શંકરને પ્રસન્ન કરશે; અને પ્રસન્ન થયેલા તે મહેશ્વર પાસેથી ‘પાશુપત’ નામનું અસ્ત્ર પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 45

निवातकववचा नाम दैत्या विबुधविद्विष: । शक्राज्ञया महाबाहुस्तान्‌ वधिष्यति ते सुत:

વૈશમ્પાયન બોલ્યા— ‘નિવાતકવચ’ નામના દૈત્યો દેવતાઓના નિત્ય શત્રુ છે. ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી તારો આ મહાબાહુ પુત્ર તેમનો વધ કરશે.

Verse 46

तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलेनाहरिष्यति । विप्रणष्टां श्रियं चायमाहर्ता पुरुषर्षभ:

વૈશમ્પાયન બોલ્યા— એ જ રીતે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ આ વીર સર્વ દિવ્યાસ્ત્રો સંપૂર્ણપણે પ્રાપ્ત કરશે; અને નષ્ટ થયેલી શ્રી-સમૃદ્ધિને પણ પાછી લાવી દેશે.

Verse 47

ं 24443 पंप कुन्ती शुश्राव सूतके । च्चारितामुच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम्‌

વૈશમ્પાયન બોલ્યા— સૂતકના સમયમાં કુંતીએ એક અત્યંત અદ્ભુત આકાશવાણી સાંભળી. ઊંચા સ્વરે ઉચ્ચારાયેલી તે દિવ્ય વાણી સાંભળીને શતશૃંગમાં નિવાસ કરતા તપસ્વી મુનિઓ તથા વિમાનોમાં સ્થિત ઇન્દ્ર આદિ દેવસમૂહ પરમ હર્ષિત થયા.

Verse 48

बभूव परमो हर्ष: शतशृड्शनिवासिनाम्‌ | तथा देवनिकायानां सेन्द्राणां च दिवौकसाम्‌

વૈશંપાયન બોલ્યા—શતશૃંગમાં નિવાસ કરનારા તપસ્વી મુનિઓમાં પરમ હર્ષ થયો. તેમ જ સ્વર્ગમાં વસતા ઇન્દ્ર સહિત દેવસમૂહમાં પણ મહાન આનંદ પ્રસરી ગયો. તે અદ્ભુત આકાશવાણી સાંભળી તેઓ એવા ઉલ્લાસિત થયા જાણે લોકધર્મની જ પુષ્ટિ થઈ હોય।

Verse 49

आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुल: स्वनः । उदतिष्ठन्महाघोष: पुष्पवृष्टिभिरावृत:,तदनन्तर आकाशमें फूलोंकी वर्षकि साथ देव-दुन्दुभियोंका तुमुल नाद बड़े जोरसे गूँज उठा

વૈશંપાયન બોલ્યા—ત્યારબાદ આકાશમાં દેવ-દુન્દુભિઓનો ઘોર નાદ ઊઠ્યો. પુષ્પવૃષ્ટિથી ઢંકાયેલા ગગનમાં મહાન જયઘોષ ગુંજી ઊઠ્યો—આ શુભ લક્ષણ હતું, જે બનતી ઘટનાની દૈવી મંજૂરી અને ઉત્સવ દર્શાવતું હતું।

Verse 50

समवेत्य च देवानां गणा: पार्थमपूजयन्‌ । काद्रवेया वैनतेया गन्धर्वाप्सरसस्तथा । प्रजानां पतय: सर्वे सप्त चैव महर्षय:

વૈશંપાયન બોલ્યા—દેવગણ ત્યાં એકત્ર થઈ પાર્થ (અર્જુન)નું પૂજન અને પ્રશંસા કરવા લાગ્યા. કદ્રૂના પુત્ર નાગો, વિનતાનો પુત્ર ગરુડ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ, સર્વ પ્રજાપતિઓ તથા સાત મહર્ષિઓ પણ ત્યાં આવી તેની કીર્તિ વધારવા લાગ્યા।

Verse 51

भरद्वाज: कश्यपो गौतमश्न विश्वामित्रो जमदन्निर्वसिष्ठ: । यश्नोदितो भास्करे< भूत्‌ प्रणष्टे सो>प्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम

વૈશંપાયન બોલ્યા—ભરદ્વાજ, કશ્યપ, ગૌતમ, વિશ્વામિત્ર, જમદગ્નિ અને વસિષ્ઠ પણ ત્યાં આવ્યા. તેમજ ભગવાન અત્રિ પણ—જેનાં વિષે કહેવાય છે કે સૂર્યાસ્ત પછી દિવસનો પ્રકાશ લુપ્ત થાય ત્યારે તેઓ નક્ષત્રરૂપે પ્રગટ થાય છે—ત્યાં પધાર્યા. આ રીતે દેવો અને ઋષિઓ બહુ સંખ્યામાં એકત્ર થઈ પાર્થની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા।

Verse 52

मरीचिरद्;िराश्चैव पुलस्त्य: पुलह:ः क्रतुः । दक्ष: प्रजापतिश्रैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा,मरीचि और अंगिरा, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु एवं प्रजापति दक्ष, गन्धर्व तथा अप्सराएँ भी आयीं

વૈશંપાયન બોલ્યા—મરીચિ અને અંગિરા, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ તથા પ્રજાપતિ દક્ષ; તેમજ ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ ત્યાં આવ્યા. આ રીતે આદ્ય ઋષિઓ અને દિવ્ય સત્તાઓ તે ધર્મમય મહાપ્રસંગના સાક્ષી બન્યા।

Verse 53

दिव्यमाल्याम्बरधरा: सर्वालंकारभूषिता: । उपगायन्ति बीभत्सुं नृत्यन्तेडप्सरसां गणा:

તેઓ સૌ દિવ્ય હાર અને દિવ્ય વસ્ત્રો ધારણ કરીને, સર્વ પ્રકારના આભૂષણોથી શોભિત હતાં. ત્યાં અપ્સરાઓનો સમૂહ એકત્ર થયો અને બીભત્સુ (અર્જુન)ના ગુણગાન સાથે નૃત્ય કરવા લાગ્યો.

Verse 54

तथा महर्षयश्चापि जेपुस्तत्र समन्‍्ततः । गन्धर्वें: सहित: श्रीमान्‌ प्रागायत च तुम्बुरु:

એ જ રીતે મહર્ષિઓ પણ ત્યાં ચારે તરફ ઊભા રહી મંગલમંત્રોનો જપ કરવા લાગ્યા. અને ગંધર્વો સાથે શ્રીમાન તુંબુરુ મધુર સ્વરે ગાન શરૂ કરવા લાગ્યો.

Verse 55

भीमसेनोग्रसेनौ च ऊर्णायुरनघस्तथा । गोपतिर्धतराष्ट्रश्न सूर्यवर्चास्तथाष्टम:

ભીમસેન અને ઉગ્રસેન, ઊર્ણાયુ તથા નિર્દોષ અનઘ; ગોપતિ અને ધૃતરાષ્ટ્ર; તેમજ આઠમો સૂર્યવર્ચા—આ બધા દેવગંધર્વો ત્યાં પધાર્યા હતા.

Verse 56

युगपस्तृणप: काष्णिनिन्दिश्षित्ररथस्तथा । त्रयोदश: शालिशिरा: पर्जन्यश्व चतुर्दश:

યુગપ, તૃણપ, કાર્ષ્ણિ, નન્દિ અને ચિત્રરથ; તેરમો શાલિશિરા અને ચૌદમો પર્જન્યશ્વ—એ પણ ત્યાં આવ્યા.

Verse 57

कलि: पञठ्चदशश्लैव नारदक्षात्र षोडश: । ऋत्वा बृहत्त्वा बृहक: करालश्न महामना:

પંદરમો કલિ અને સોળમો ક્ષાત્રવંશી નારદ; તેમજ ઋત્વા, બૃહત્ત્વા, બૃહક અને મહામન કરાલ—એ પણ ત્યાં હાજર હતા.

Verse 58

ब्रह्मचारी बहुगुण: सुवर्णश्रेति विश्वुतः । विश्वावसुर्भुगन्युश्व सुचन्द्रश्न शरुस्तथा

વૈશંપાયન બોલ્યા—રાજન! ત્યાં અનેક દેવગંધર્વો આવ્યા—બ્રહ્મચારી, બહુગુણી અને વિખ્યાત સુવર્ણશ્રેષ્ઠી; વિશ્વાવસુ, ભૂમન્યુ, સુચન્દ્ર, શરુ, ભીમસેન, ઉગ્રસેન, ઊર્ણાયુ, અનઘ, ગોપતિ, ધૃતરાષ્ટ્ર, સૂર્યવર્ચા; તેમજ ક્રમશઃ યુગપ, તૃણપ, કાર્ષ્ણિ, નંદિ, ચિત્રરથ, શાલિશિરા, પર્જન્ય, કલિ, નારદ, ઋત્વા, બૃહત્ત્વા, બૃહક, મહામના કરાલ; અને ગીતમાધુર્યથી સંપન્ન વિખ્યાત હાહા અને હૂહૂ—આ બધા દેવગંધર્વો ત્યાં એકત્ર થયા।

Verse 59

गीतमाधुर्यसम्पन्नौ विख्यातौ च हहाहुहू । इत्येते देवगन्धर्वा जग्मुस्तत्र नराधिप

વૈશંપાયન બોલ્યા—રાજન! ગીતમાધુર્યથી સંપન્ન અને વિખ્યાત હાહા તથા હૂહૂ ગંધર્વો, અન્ય દેવગંધર્વો સાથે ત્યાં આવ્યા।

Verse 60

तथैवाप्सरसो हृष्टा: सर्वालंकारभूषिता: । ननृतुर्वे महाभागा जगुश्वायतलोचना:,इसी प्रकार समस्त आभूषणोंसे विभूषित बड़े-बड़े नेत्रोंवाली परम सौभाग्यशालिनी अप्सराएँ भी हर्षोल्लासमें भरकर वहाँ नृत्य करने लगीं

એ જ રીતે સર્વ આભૂષણોથી શોભિત, હર્ષથી પ્રફુલ્લિત, દીર્ઘનેત્રા પરમ સૌભાગ્યશાલિની અપ્સરાઓ પણ ત્યાં નૃત્ય કરવા લાગી અને ગાન કરવા લાગી।

Verse 61

अनूचानानवद्या च गुणमुख्या गुणावरा | अद्विका च तथा सोमा मिश्रकेशी त्वलम्बुषा

ત્યાં અનૂચાના, અનવદ્યા, ગુણમુખ્યા, ગુણાવરા, અદ્વિકા, સોમા, મિશ્રકેશી તથા અલંબુષા પણ હતાં।

Verse 62

मरीचि: शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा । अम्बिका लक्षणा क्षेमा देवी रम्भा मनोरमा

ત્યાં મરીચિ, શુચિકા, વિદ્યૂત્પર્ણા, તિલોત્તમા, અંબિકા, લક્ષણા, ક્ષેમા, દેવી, રંભા અને મનોરમા પણ હતાં।

Verse 63

असिता च सुबाहुश्न सुप्रिया च वपुस्तथा । पुण्डरीका सुगन्धा च सुरसा च प्रमाथिनी

વૈશંપાયન બોલ્યા—ત્યાં અસિતા, સુબાહુ, સુપ્રિયા અને વપુ; તેમજ પુણ્ડરીકા, સુગંધા, સુરસા અને પ્રમાથિની પણ હતાં.

Verse 64

काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र सड्घश: । मेनका सहजन्या च कर्णिका पुज्जिकस्थला

વૈશંપાયન બોલ્યા—ત્યાં ટોળે-ટોળે કામ્યા અને શારદ્વતી નૃત્ય કરવા લાગ્યાં; તેમજ મેનકા, સહજન્યા, કર્ણિકા અને પુન્જિકસ્થલા પણ.

Verse 65

ऋतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि । उम्लोचेति च विख्याता प्रम्लोचेति च ता दश

વૈશંપાયન બોલ્યા—તેમામાં ઋતુસ્થલા, ઘૃતાચી, વિશ્વાચી અને પૂર્વચિત્તી પણ હતાં. ઉમ્લોચા અને પ્રમ્લોચા નામે પણ તેઓ વિખ્યાત—આ રીતે આ દસ (અપ્સરાઓ) કહેવાય છે.

Verse 66

उनके नाम इस प्रकार हैं--अनूचाना और अनवसद्या

વૈશંપાયન બોલ્યા—તેમનાં નામ આ પ્રમાણે—અનૂચાના અને અનવસદ્યા, ગુણમુખ્યા અને ગુણાવરા, અદ્રિકા અને સોમા, મિશ્રકેશી અને અલંબુષા; મરીચી અને શુચિકા, વિદ્યૂત્પર્ણા અને તિલોત્તમા; અંબિકા, લક્ષણા, ક્ષેમા, દેવી, રંભા, મનોરમા; અસિતા અને સુબાહુ, સુપ્રિયા અને વપુ; પુણ્ડરીકા અને સુગંધા, સુરસા અને પ્રમાથિની, કામ્યા અને શારદ્વતી વગેરે. તેઓ ટોળે-ટોળે એકત્ર થઈ નૃત્ય કરવા લાગ્યાં. તેમામાં મેનકા, સહજન્યા, કર્ણિકા, પુન્જિકસ્થલા, ઋતુસ્થલા, ઘૃતાચી, વિશ્વાચી, પૂર્વચિત્તી, ઉમ્લોચા અને પ્રમ્લોચા—આ દસ વિશેષ વિખ્યાત છે. આ મુખ્ય અપ્સરાઓમાં અગિયારમી ઉર્વશી; તે સર્વ વિશાળ-નેત્રા સુંદરિઓ ત્યાં ગાન કરવા લાગી.

Verse 67

इन्द्रो विवस्वान्‌ पूषा च त्वष्टा च सविता तथा । पर्जन्यश्वैव विष्णुश्व॒ आदित्या द्वादश स्मृता: । महिमान॑ पाण्डवस्य वर्धयन्तो>म्बरे स्थिता:

વૈશંપાયન બોલ્યા—ઇન્દ્ર, વિવસ્વાન, પૂષા, ત્વષ્ટા અને સવિતા; તેમજ પર્જન્ય અને વિષ્ણુ—આ દ્વાદશ આદિત્ય તરીકે સ્મરાય છે. તેઓ આકાશમાં સ્થિત રહી પાંડવ (અર્જુન)ની મહિમા વધારતા હતા.

Verse 68

मृगव्याधश्च सर्पश्न निर्क्रतिश्न महायशा: । अजैकपादहिर्बुध्न्य: पिनाकी च परंतप

શત્રુદમન મહારાજ! મૃગવ્યાધ અને સર્પ, મહાયશસ્વી નિઋતિ, અજૈકપાદ, અહિર્બુધ્ન્ય અને પિનાકી—આ રુદ્રો પણ ત્યાં આકાશમાં આવી ઊભા રહ્યા હતા.

Verse 69

दहनो<थेश्व॒रशक्षेव कपाली च विशाम्पते । स्थाणुर्भगश्च भगवान्‌ रुद्रास्तत्रावतस्थिरे

વૈશંપાયને કહ્યું—હે વિશામ્પતે! દહન, ઈશ્વર, કપાલી, સ્થાણુ અને ભગવાન્ ભગ—આ રુદ્રો પણ ત્યાં આવીને હાજર રહ્યા.

Verse 70

अश्विनौ वसवश्चाष्टी मरुतश्न॒ महाबला: । विश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन्‌ परित: स्थिता:,दोनों अश्विनीकुमार तथा आठों वसु, महाबली मरुद्गण एवं विश्वेदेवणण तथा साध्यगण वहाँ सब ओर विद्यमान थे

વૈશંપાયને કહ્યું—બંને અશ્વિનીકુમાર, આઠ વસુ, મહાબળી મરુદગણ, તેમજ વિશ્વેદેવો અને સાધ્યગણ—બધા ત્યાં ચારે તરફ ઊભા હતા.

Verse 71

कर्कोटको<थ सर्पश्च वासुकिश्न भुजड्रम: । कश्यपश्चाथ कुण्डश्न तक्षकश्न महोरग:

વૈશંપાયને કહ્યું—કર્કોટક સર્પ, વાસુકિ નાગ, કશ્યપ, કુંડ અને મહોરગ તક્ષક—આ બધા ત્યાં આવી ઊભા રહ્યા હતા.

Verse 72

आयसयुस्तपसा युक्ता महाक्रोधा महाबला: । एते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिता:

વૈશંપાયને કહ્યું—દીર્ઘાયુ, તપસ્યા-યુક્ત, મહાક્રોધી અને મહાબળી—આ નાગો તથા અન્ય અનેક નાગો પણ ત્યાં એકત્ર થઈને ઊભા રહ્યા હતા.

Verse 73

तार्कष्यक्षारिष्टनेमि श्व॒ गरुडश्षासितध्वज: । अरुणश्षारुणिश्लैव वैनतेया व्यवस्थिता:,ताक्ष्य और अरिष्टनेमि, गरुड एवं असितध्वज, अरुण तथा आरुणि--विनताके ये पुत्र भी उस उत्सवमें उपस्थित थे

વૈશંપાયન બોલ્યા—તાર્ક્ષ્ય અને અરિષ્ટનેમિ, શ્વેત ગરુડ તથા અસિતધ્વજ, તેમજ અરુણ અને આરુણિ—વિનતાના આ પુત્રો પણ તે મહોત્સવમાં ઉપસ્થિત રહી યથાસ્થાને સ્થિત હતા.

Verse 74

तांश्व देवगणान्‌ सर्वास्तप:सिद्धा महर्षय: । विमानगिर्यग्रगतान्‌ ददृशुर्नेतरे जना:,वे सब देवगण विमान और पर्वतके शिखरपर खड़े थे। उन्हें तप:सिद्ध महर्षि ही देख पाते थे, दूसरे लोग नहीं

વૈશંપાયન બોલ્યા—તે સર્વ દેવગણ વિમાનો પર અને પર્વતશિખરોના અગ્રભાગે ઊભા હતા. તેમને માત્ર તપઃસિદ્ધ મહર્ષિઓ જ જોઈ શકતા; અન્ય લોકો નહીં.

Verse 75

तद्‌ दृष्टवा महदाश्चर्य विस्मिता मुनिसत्तमा: । अधिकां सम ततो वृत्तिमवर्तन्‌ पाण्डवान्‌ प्रति

તે મહાન આશ્ચર્ય જોઈ મુનિશ્રેષ્ઠો વિસ્મિત થયા. ત્યારથી પાંડવો પ્રત્યે તેમની વૃત્તિ વધુ અનુકૂળ—સ્નેહ અને આદરથી ભરપૂર—થઈ ગઈ.

Verse 76

पाण्डुस्तु पुनरेवैनां पुत्रलोभान्महायशा: । वक्तुमैच्छद्‌ धर्मपत्नीं कुन्ती त्वेममथाब्रवीत्‌

ત્યારબાદ મહાયશસ્વી પાંડુ પુત્રલોભથી આકર્ષાઈ ફરી પોતાની ધર્મપત્ની કુંતીને કંઈ કહેવા ઇચ્છતા હતા; પરંતુ કુંતીએ તેમને અટકાવી કહ્યું—

Verse 77

नातश्षतुर्थ प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युत । अतः: परं स्वैरिणी स्थाद्‌ बन्धकी पञ्चमे भवेत्‌

કુંતી બોલી—“આર્યપુત્ર! આપત્તિકાળમાં પણ શાસ્ત્રો ત્રણથી વધુ ચોથી સંતાનોત્પત્તિને મંજૂરી આપતા નથી. તેથી આ મર્યાદા વટાવી સંતાન ઇચ્છે તેવી સ્ત્રી ‘સ્વૈરિણી’ ગણાય; અને પાંચમું સંતાન થાય તો તે ‘બન્ધકી’—કુલને અપકીર્તિ કરાવનારી—માનવામાં આવે છે.”

Verse 78

स त्वं विद्वन्‌ धर्ममिममधिगम्य कथं नु माम्‌ । अपत्यार्थ समुत्क्रम्य प्रमादादिव भाषसे

હે વિદ્વાન! આ ધર્મને જાણીને પણ તું બેદરકારીથી બોલનારની જેમ મને કેમ કહે છે? ધર્મમાર્ગને બાજુ પર રાખીને હવે ફરી મને સંતાનોત્પત્તિ માટે કેમ પ્રેરિત કરે છે?

Verse 96

यशसा तेजसा चैव वृत्तेन च समन्वित: । “यह श्रेष्ठ पुरुष धर्मात्माओंमें अग्रगण्य होगा और इस पृथ्वीपर पराक्रमी एवं सत्यवादी राजा होगा। पाण्डुका यह प्रथम पुत्र 'युधिष्ठिर' नामसे विख्यात हो तीनों लोकोंमें प्रसिद्धि एवं ख्याति प्राप्त करेगा; यह यशस्वी

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—યશ, તેજ અને સદ્વૃત્તથી યુક્ત તે ધર્માત્માઓમાં અગ્રગણ્ય થશે. આ પૃથ્વી પર તે પરાક્રમી અને સત્યવાદી રાજા બનશે. પાંડુનો પ્રથમ પુત્ર ‘યુધિષ્ઠિર’ નામે વિખ્યાત થઈ ત્રણેય લોકોમાં પ્રસિદ્ધિ પામશે—યશસ્વી, તેજસ્વી અને સદાચારી રહેશે.

Verse 121

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें कुन्तीको पुत्रोत्पत्तिके लिये आदेशविषयक एक सौ इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

આ રીતે શ્રીમહાભારતના આદિપર્વના અંતર્ગત સંભવપર્વમાં કુંતીને પુત્રોત્પત્તિ માટે આપેલા આદેશ વિષયક એકસો એકવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

Verse 122

(पाण्डुरुवाच एवमेतद्‌ धर्मशास्त्रं यथा वदसि तत्‌ तथा ।) पाण्डुने कहा--प्रिये! वास्तवमें धर्मशास्त्रका ऐसा ही मत है। तुम जो कुछ कहती हो

પાંડુએ કહ્યું—પ્રિયે! જેમ તું કહે છે તેમ જ ધર્મશાસ્ત્રનું મત ખરેખર છે. તું જે કહ્યું છે તે યોગ્ય છે. આ રીતે શ્રીમહાભારતના આદિપર્વના અંતર્ગત સંભવપર્વમાં પાંડવોત્પત્તિ વિષયક એકસો બાવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

Verse 273

त॑ तु कालेन महता वासव: प्रत्यपद्यत । और भारत! वे महाबाहु धर्मात्मा पाण्डु स्वयं देवताओंके ईश्वर इन्द्रदेवकी आराधना करनेके लिये चित्तवृत्तियोंको अत्यन्त एकाग्र करके एक पैरसे खड़े हो सूर्यके साथ-साथ उग्र तप करने लगे अर्थात्‌ सूर्योदय होनेके समय एक पैरसे खड़े होते और सूर्यास्ततक उसी रूपमें खड़े रहते। इस तरह दीर्घकाल व्यतीत हो जानेपर इन्द्रदेव उनपर प्रसन्न हो उनके समीप आये और इस प्रकार बोले--

ઘણો સમય વીતી ગયા પછી વાસવ (ઇન્દ્ર) તેમના પર પ્રસન્ન થયા. હે ભારત! મહાબાહુ, ધર્માત્મા પાંડુએ મનને અત્યંત એકાગ્ર કરીને સૂર્યની સાથે તાલ મિલાવી ઉગ્ર તપ કર્યું—સૂર્યોદયે એક પગ પર ઊભા રહી સૂર્યાસ્ત સુધી એ જ રીતે સ્થિર રહેતા. આ વ્રત લાંબા સમય સુધી ચાલ્યા પછી ઇન્દ્રદેવ સંતોષ પામી તેમના નજીક આવ્યા અને આ રીતે બોલ્યા.

Verse 293

सुतं ते5ग्रयं प्रदास्पामि सर्वामित्रविनाशनम्‌ | वह ब्राह्मणों

શક્રે કહ્યું—હું તને એક ઉત્તમ પુત્ર આપું છું, જે સર્વ શત્રુઓનો વિનાશ કરનાર હશે. તે બ્રાહ્મણો, ગાયો અને સુહૃદોના અભીષ્ટ મનોરથો પૂર્ણ કરશે; શત્રુઓને શોક આપશે અને સર્વ બંધુ-બાંધવોને આનંદિત કરશે.