Adhyaya 13
Ācamana-vidhi, Śauca, and Conduct Rules for Study, Eating, and Bodily Functions
પાછલા અધ્યાય પછી વ્યાસ ઉત્તરભાગમાં ધર્મોપદેશ આગળ વધારી આચમન-કેન્દ્રિત શૌચવિધિનું સુવ્યવસ્થિત વર્ણન કરે છે. વેદપાઠ ક્યારે શરૂ ન કરવો અને ક્યારે પુનઃશુદ્ધિ જરૂરી—ઊંઘ પછી, સ્નાન પછી, અશુચિ સ્પર્શે અથવા દૂષિત સંગથી—તે જણાવે છે. યોગ્ય આસન, જળની શુદ્ધતા, તેમજ માથું ઢાંકવું, પાદત્રાણ, અયોગ્ય બેસવું કે ચિત્ત વિક્ષેપ જેવી સ્થિતિમાં મંત્રોચ્ચાર/આચમન અયોગ્ય બને એવા નિષેધો આપે છે. પછી હસ્તતીર્થો (બ્રહ્મ, પિતૃ, દૈવ, પ્રાજાપત્ય, આર્ષ)નું વિભાજન કરીને દેવતાઓને પ્રસન્ન કરતો પગલાંવાર આચમનક્રમ સમજાવે છે. અંતે ઉચ્છિષ્ટજન્ય અશૌચ, ટીપાં સંભાળવાના નિયમો, આપત્કાલીન છૂટ, મલમૂત્રત્યાગના સ્થાન-દિશા અને માટી-પાણીથી શુદ્ધિના સાધનો કહી દૈનિક શિસ્તને ધર્મચર્ચાનો આધાર બનાવે છે.
Shlokas
Verse 1
इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वादशो ऽध्यायः व्यास उवाच भुक्त्वा पीत्वा च सुप्त्वा च स्नात्वा रथ्योपसर्पणे / ओष्ठावलमोकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च
આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્રી સંહિતાના ઉત્તરવિભાગનો દ્વાદશ અધ્યાય પૂર્ણ થયો. વ્યાસે કહ્યું—ભોજન કરીને, પાન કરીને, નિદ્રા કરીને, સ્નાન કરીને, જાહેર માર્ગે જતાં, હોઠ અને ગુદાને સ્પર્શ કર્યા પછી, તથા વસ્ત્ર બદલીને પરિધાન કર્યા પછી—
Verse 2
रेतोमूत्रपुरीषाणामुत्सर्गे ऽयुक्तभाषणे / ष्ठीवित्वाध्ययनारम्भे कासश्वासागमे तथा
વીર્ય, મૂત્ર અને મલનો ઉત્સર્ગ કરતી વેળા, અયોગ્ય ભાષણ કરતી વેળા, થૂંક્યા પછી તરત, અધ્યયન શરૂ કરતી ક્ષણે, તેમજ ખાંસી કે શ્વાસકષ્ટ આવે ત્યારે—(વેદપાઠ આરંભ ન કરવો).
Verse 3
चत्वरं वा श्मशानं वा समाक्रम्य द्विजोत्तमः / संध्ययोरुभयोस्तद्वदाचान्तो ऽप्याचमेत् पुनः
શ્રેષ્ઠ દ્વિજ જો ચૌક (ચૌરસ્તા) અથવા શ્મશાનમાં પ્રવેશ કરે, તો બંને સંધ્યાકાળે (પ્રાતઃ અને સાયં) તે જ રીતે આચમન કરવું; આચમન કરેલું હોય તોય ફરી આચમન કરવું.
Verse 4
चण्डालम्लेच्छसंभाषे स्त्रीशूद्रोच्छिष्टभाषणे / उच्छिष्टं पुरुषं स्पृष्ट्वा भोज्यं चापि तथाविधम् / आचामेदश्रुपाते वा लोहितस्य तथैव च
ચાંડાલ અથવા મ્લેચ્છ સાથે સંભાષણ કર્યા પછી, તેમજ ઉચ્છિષ્ટ અવસ્થામાં સ્ત્રી અથવા શૂદ્ર સાથે બોલ્યા પછી; ઉચ્છિષ્ટ પુરુષને અથવા તેવી જ રીતે દૂષિત ભોજનને સ્પર્શ કર્યા પછી—આચમન કરવું જોઈએ. આંસુ પડ્યા પછી અને રક્તના સ્પર્શ પછી પણ એ જ શુદ્ધિ વિધાન છે.
Verse 5
भोजने संध्ययोः स्नात्वा पीत्वा मूत्रपुरीषयोः / आचान्तो ऽप्याचमेत् सुप्त्वा सकृत्सकृदथान्यतः
ભોજન સમયે, બન્ને સંધ્યાઓમાં (પ્રાતઃ અને સાયં), સ્નાન પછી, પીધા પછી, તેમજ મૂત્ર-પુરીષ પછી આચમન કરવું જોઈએ. આચમન કરેલું હોય તોય, ઊંઘ પછી અને આવા અન્ય પ્રસંગોમાં વારંવાર આચમન કરવું.
Verse 6
अग्नेर्गवामथालम्भे स्पृष्ट्वा प्रयतमेव वा / स्त्रीणामथात्मनः स्पर्शे नीवीं वा परिधाय च
અગ્નિ, ગાયો, અથવા મૈથુનમાં પ્રવૃત્ત વ્યક્તિને સ્પર્શ કર્યા પછી; તેમજ સ્ત્રીઓને સ્પર્શ કર્યા પછી, પોતાના શરીરને સ્પર્શ કર્યા પછી, અથવા નીવી/કટિવસ્ત્ર ધારણ કર્યા પછી—નિયત શૌચ-નિયમ અને સંયમથી શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવી.
Verse 7
उपस्पृशेज्जलं वार्द्रं तृणं वा भूमिमेव वा / केशानां चात्मनः स्पर्शे वाससो ऽक्षालितस्य च
જળ, ભીનું તૃણ, અથવા ધરતીને સ્પર્શ કરીને સંક્ષિપ્ત શુદ્ધિ કરવી; ખાસ કરીને વાળ અથવા પોતાના શરીરને સ્પર્શ કર્યા પછી, તેમજ અક્ષાલિત (ન ધોયેલ) વસ્ત્ર હોય ત્યારે.
Verse 8
अनुष्णाभिरफेनाबिरदुष्टाभिश्च धर्मतः / शौचेप्सुः सर्वदाचामेदासीनः प्रागुदङ्मुखः
જે શૌચ ઇચ્છે, તે સદા ધર્માનુસાર આચમન કરે—અતિ ગરમ ન હોય, ફેનાવાળું ન હોય અને અદૂષિત એવું જળ લઈને; બેસીને પૂર્વ અથવા ઉત્તરમુખે.
Verse 9
शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा मुक्तकच्छसिखो ऽपि वा / अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत्
જો કોઈ માથું કે ગળું ઢાંકે, અથવા કચ્છ ઢીલી રાખે અને વાળ ખુલ્લા હોય, તો પહેલાં પગની શુદ્ધિ કર્યા વિના—આચમન કર્યા છતાં—અશુચિ જ રહે છે।
Verse 10
सोपानत्को जलस्थो वा नोष्णीषी वाचमेद् बुधः / न चैव वर्षधाराभिर्न तिष्ठन् नोद्धृतोदकैः
બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ પાદુકા પહેરીને, પાણીમાં ઊભા રહીને, અથવા માથું ઢાંકી પવિત્ર વાણી ન બોલે. વરસાદની ધારામાં પણ નહીં, અને જ્યાં હમણાં જ પાણી ઊંચકીને લેવાઈ રહ્યું હોય ત્યાં ઊભા રહીને પણ નહીં।
Verse 11
नैकहस्तार्पितजलैर्विना सूत्रेण वा पुनः / न पादुकासनस्थो वा बहिर्जानुरथापि वा
ઘણા હાથોથી અર્પિત કરેલા જળથી આચમન ન કરવું, અને યજ્ઞોપવીત વિના પણ ન કરવું. પાદુકા પર કે આસન પર બેસીને, અથવા ઘૂંટણ બહાર ફેલાવીને પણ આચમન ન કરવું।
Verse 12
न जल्पन् न हसन् प्रेक्षन् शयानः प्रह्व एव च / नावीक्षिताभिः फेनाद्यैरुपेताभिरथापि वा
આચમન સમયે બકબક ન કરવી, ન હસવું, ન આજુબાજુ જોવું; શયનમાં હોવા છતાં વિનમ્ર અને સંયત રહેવું. તેમજ ફેન વગેરે લેપો કે અન્ય અલંકારોથી સજ્જ સ્ત્રીઓ તરફ નજર ન કરવી।
Verse 13
शूद्राशुचिकरोन्मुक्तैर्न क्षाराभिस्तथैव च / न चैवाङ्गुलिभिः शब्दं न कुर्वन् नान्यमानसः
શૂદ્ર-સ્પર્શથી, અશુચિ કરનાર દ્રવ્યો દ્વારા, તેમજ ક્ષાર વગેરે પદાર્થોથી મલિન ન થવું. આંગળીઓ ચટકાવીને અવાજ પણ ન કરવો; મૌન રહી મનને અન્યત્ર ન ભટકવા દેવું (ઈશ્વરચિંતનમાં સ્થિર રાખવું)।
Verse 14
न वर्णरसदुष्टाभिर्न चैव प्रदरोदकैः / न पाणिक्षुभिताभिर्वा न बहिष्कक्ष एव वा
જેનું રંગ કે સ્વાદ બગડેલું હોય તેવા જળથી સ્નાન ન કરવું; ચીરમાંથી વહેતા દૂષિત જળથી નહીં, હાથથી હલાવેલા જળથી નહીં, અને ખુલ્લા બહારના સ્નાનસ્થળે પણ નહીં।
Verse 15
हृद्गाभिः पूयते विप्रः कण्ठ्याभिः क्षत्रियः शुचिः / प्राशिताभिस्तथावैश्यः स्त्रीशूद्रौ स्पर्शतो ऽन्ततः
બ્રાહ્મણ હૃદય સુધી પહોંચતા જળથી શુદ્ધ થાય છે; ક્ષત્રિય કણ્ઠ સુધીના જળથી નિર્મળ થાય છે; વૈશ્ય આચમન કરેલા જળથી પવિત્ર થાય છે; અને સ્ત્રી તથા શૂદ્ર અંતે જળના સ્પર્શમાત્રથી શુદ્ધ ગણાય છે।
Verse 16
अङ्गुष्ठमूलान्तरतो रेखायां ब्राह्ममुच्यते / अन्तराङ्गुष्ठदेशिन्यो पितॄणां तीर्थमुत्तमम्
અંગૂઠાના મૂળની અંદરની રેખામાં ‘બ્રહ્મ-તીર્થ’ કહેવાય છે. અને અંગૂઠા તથા તર્જની વચ્ચેનો પ્રદેશ પિતૃઓ માટે સર્વોત્તમ પવિત્ર સ્થાન માનવામાં આવે છે।
Verse 17
कनिष्ठामूलतः पश्चात् प्राजापत्यं प्रचक्षते / अङ्गुल्यग्रे स्मृतं दैवं तदेवार्षं प्रकीर्तितम्
નાની આંગળીના મૂળથી આગળનો ભાગ ‘પ્રાજાપત્ય’ કહેવાય છે. આંગળીના અગ્રભાગને ‘દૈવ’ તરીકે સ્મરે છે; એ જ ‘આર્ષ’ તરીકે પણ પ્રકીર્તિત છે।
Verse 18
मूले वा दैवमार्षं स्यादाग्नेयं मध्यतः स्मृतं / तदेव सौमिकं तीर्थमेतज्ज्ञात्वा न मुह्यति
મૂળ ભાગે તે ‘દૈવ’ અને ‘આર્ષ’ ગણાય છે; મધ્ય ભાગ ‘આગ્નેય’ તરીકે સ્મૃત છે. એ જ તીર્થ ‘સૌમ્ય’ સ્વભાવનું પણ છે—આ જાણીને સાધક મોહમાં પડતો નથી।
Verse 19
ब्राह्मेणैव तु तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत् / कायेन वाथ दैवेन तु पित्र्येण वै द्विजाः
દ્વિજએ નિત્ય શુદ્ધિ માટે ‘બ્રાહ્મ’ તીર્થથી જ જલસ્પર્શ (આચમન) કરવો જોઈએ; તથા વિધાન મુજબ ‘કાય’, ‘દૈવ’ અને ‘પિતૃય’ તીર્થોથી પણ કરી શકે છે।
Verse 20
त्रिः प्राश्नीयादपः पूर्वं ब्राह्मणः प्रयतस्ततः / संमृज्याङ्गुष्ठमूलेन मुखं वै समुपस्पृशेत्
પ્રથમ સંયમી બ્રાહ્મણએ ત્રણ વાર જળનું આચમન કરવું; પછી હોઠ પુંછીને અંગૂઠાના મૂળથી મુખ સ્પર્શ કરી શુદ્ધ કરવું।
Verse 21
अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु स्पृशेन्नेत्रद्वयं ततः / तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन स्पृशेन्नासापृटद्वयम्
પછી અંગૂઠા અને અનામિકા વડે બંને આંખો સ્પર્શ કરવી; ત્યારબાદ તર્જનીને અંગૂઠા સાથે જોડીને નાસાપુટના બંને બાજુ સ્પર્શ કરવો।
Verse 22
कनिष्ठाङ्गुष्ठयोगेन श्रवणे समुपस्पृशेत् / सर्वासामथ योगेन हृदयं तु तलेन वा / संस्पृशेद् वा शिरस्तद्वदङ्गुष्ठेनाथवा द्वयम्
કનિષ્ઠા ને અંગૂઠા સાથે જોડીને કાનને કોમળતાથી સ્પર્શ કરવો. પછી બધી આંગળીઓ એકત્ર કરીને હથેળીથી હૃદય સ્પર્શ કરવો; અથવા એ જ રીતે અંગૂઠાથી, કે બંને હાથથી, શિર સ્પર્શ કરવો।
Verse 23
त्रिः प्राश्नीयाद् यदम्भस्तु सुप्रीतास्तेन देवताः / ब्रह्मा विष्णुर्महेशश्च भवन्तीत्यनुशुश्रुमः
જળનું ત્રણ વાર આચમન કરવાથી દેવતાઓ અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે—એવું અમે સાંભળ્યું છે—અર્થાત્ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ (શિવ)।
Verse 24
गङ्गा च यमुना चैव प्रीयेते परिमार्जनात् / संस्पृष्टयोर्लोचनयोः प्रीयेते शशिभास्करौ
દેહનું પરિમાર્જન કરવાથી ગંગા અને યમુના પ્રસન્ન થાય છે; અને નેત્રોને સ્પર્શ કરીને શુદ્ધ કરવાથી ચંદ્ર અને સૂર્ય પ્રસન્ન થાય છે।
Verse 25
नासत्यदस्त्रौ प्रीयेते स्पृष्टे नासापुटद्वये / कर्णयोः स्पृष्टयोस्तद्वत् प्रीयेते चानिलानलौ
બંને નાસાપુટને સ્પર્શ કરવાથી નાસત્ય (અશ્વિનીકુમાર) પ્રસન્ન થાય છે; તેમજ કાનને સ્પર્શ કરવાથી વાયુ અને અગ્નિ પણ પ્રસન્ન થાય છે।
Verse 26
संस्पृष्टे हृदये चास्य प्रीयन्ते सर्वदेवताः / मूर्ध्नि संस्पर्शनादेकः प्रीतः स पुरुषो भवेत्
હૃદયને સ્પર્શ કરવાથી સર્વ દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે; પરંતુ મસ્તકના શિખર (મૂર્ધા) ને સ્પર્શ કરવાથી તે એક પરમ પુરુષ જ પ્રસન્ન થાય છે।
Verse 27
नोच्छिष्टं कुर्वते मुख्या विप्रुषो ऽङ्गं नयन्ति याः / दन्तवद् दन्तलग्नेषु जिह्वास्पर्शे ऽशुचिर्भवेत्
ભોજન સમયે જે મોઢું ઉચ્છિષ્ટ કરે, અથવા જેમના ટીપાં અંગ પર પડે, તે અશુચિ બને છે। દાંત વચ્ચે ચોંટેલું અન્ન દાંત પર જ લાગેલું સમાન જાણવું; તેને જીભથી સ્પર્શ કરવાથી પણ અશુચિતા થાય છે।
Verse 28
स्पृशान्ति बिन्दवः पादौ य आचामयतः परान् / भूमिगैस्ते समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत्
બીજાને આચમનનું જળ આપતાં જો ટીપાં પગને સ્પર્શે, તો તે જમીન પર પડેલા જળ સમાન જ જાણવું; તેથી તેના કારણે બેદરકાર ન થવું।
Verse 29
मदुपर्के च सोमे च ताम्बूलस्य च भक्षणे / फलमूले चेक्षुदण्डे न दोषं प्राह वे मनुः
મધુપર્ક, સોમપાન, તાંબૂલ-ભક્ષણ તથા ફળ, મૂળ અને ઇક્ષુદંડના સેવનમાં મનુએ કોઈ દોષ કહ્યો નથી।
Verse 30
प्रचरंश्चान्नपानेषु द्रव्यहस्तो भवेन्नरः / भूमौ निक्षिप्य तद् द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत् तु तत्
અન્ન-પાનના કાર્યમાં ફરતાં જો પુરુષનો હાથ અશુદ્ધ થાય, તો તે દ્રવ્ય જમીન પર મૂકી આચમન કરી પછી તેના પર જળ છાંટે।
Verse 31
तैजसं वै समादाय यद्युच्छिष्टो भवेद् द्विजः / भूमौ निक्षिप्य तद् द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत् तु तत्
જો દ્વિજ ઉચ્છિષ્ટ-સ્પર્શથી અશુદ્ધ થાય, તો અગ્નિ (અથવા અગ્નિશલાકા) લઈને તે દ્રવ્ય જમીન પર મૂકી આચમન કરી પછી તેના પર જળ છાંટે।
Verse 32
यद्यमत्रं समादाय भवेदुच्छेषणान्वितः / अनिधायैव तद् द्रव्यमाचान्तः शुचितामियात् / वस्त्रादिषु विकल्पः स्यात् तत्संस्पृष्ट्वाचमेदिह
જો જળપાત્ર ઉઠાવતાં ઉચ્છિષ્ટદોષ લાગે, તો તેને નીચે મૂક્યા વિના જ આચમન કરીને શુદ્ધ થાય. વસ્ત્ર વગેરેમાં વિકલ્પ છે—તેને સ્પર્શ કરીને અહીં આચમન કરવું।
Verse 33
अरण्ये ऽनुदके रात्रौ चौरव्याघ्राकुले पथि / कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा द्रव्यहस्तो न दुष्यति
અરણ્યમાં, પાણી વિનાના સ્થળે, રાત્રે, અથવા ચોર-વાઘથી ભયભીત માર્ગમાં મૂત્ર કે પુરીષ કરવું પડે તો હાથમાં દ્રવ્ય હોવા છતાં દોષ નથી।
Verse 34
निधाय दक्षिणे कर्णे ब्रह्मसूत्रमुदङ्मुखः / अह्नि कुर्याच्छकृन्मूत्रं रात्रौ चेद् दक्षिणामुखः
જમણા કાને બ્રહ્મસૂત્ર (યજ્ઞોપવીત) રાખીને ઉત્તરમુખ થવું. દિવસે એ રીતે મલ‑મૂત્રનો ત્યાગ કરવો; અને રાત્રે હોય તો દક્ષિણમુખ થઈ કરવો.
Verse 35
अन्तर्धाय महीं काष्ठैः पत्रैर्लोष्ठतृणेन वा / प्रावृत्य च शिरः कुर्याद् विण्मूत्रस्य विसर्जनम्
જમીન ખોદીને તેને લાકડાં, પાંદડાં, માટીના ઢેલા અથવા ઘાસથી ઢાંકી દેવી. પછી માથું ઢાંકીને, ગુપ્ત રીતે અને નિયમપૂર્વક, મલ‑મૂત્રનો વિસર્જન કરવો.
Verse 36
छायाकूपनदीगोष्ठचैत्याम्भः पथि भस्मसु / अग्नौ चैव श्मशाने च विण्मूत्रे न समाचरेत्
છાયામાં, કૂવામાં, નદીમાં, ગોશાળામાં, ચૈત્ય‑તીર્થ અને તેમના જળની નજીક, માર્ગ પર, ભસ્મમાં, અગ્નિમાં અને શ્મશાનમાં—આ સ્થળોએ મલ‑મૂત્રનો ત્યાગ ન કરવો.
Verse 37
न गोमये न कृष्टे वा महावृक्षे न शाड्वले / न तिष्ठन् वा न निर्वासा न च पर्वतमस्तके
ગોમય પર નહીં, ખેડેલી જમીન પર નહીં, મહાવૃક્ષ પાસે નહીં, લીલા ઘાસ પર નહીં. ઊભા રહીને નહીં, નિવાસસ્થાને નહીં, અને પર્વતશિખર પર પણ નહીં—મલ‑મૂત્રનો ત્યાગ કરવો.
Verse 38
न जीर्णदेवायतने न वल्मीके कदाचन / न ससत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन् वा समाचरेत्
જીર્ણ દેવાલયમાં ક્યારેય નહીં, અને વલ્મીક (ચીંટીઓના ટેકરા) પર પણ નહીં. જ્યાં જીવજંતુઓ રહેતા હોય એવા ખાડામાં નહીં; એવા સ્થળે જઈને પણ એવું આચરણ ન કરવું.
Verse 39
तुषाङ्गारकपालेषु राजमार्गे तथैव च / न क्षेत्रे न विले वापि न तीर्थे न चतुष्पथे
ભૂસાના ઢગલા, રાખ, ઘડાના તૂટેલા ટુકડા અને રાજમાર્ગ પર કદી પણ મલમૂત્રાદિ અશુચિ કર્મ ન કરવું. ખેતીના ખેતરમાં નહીં, ખાડા/બિલમાં નહીં, તીર્થમાં નહીં અને ચોરસ્તા પર પણ નહીં.
Verse 40
नोद्यानोदसमीपे वा नोषरे न पराशुचौ / न सोपानत्पादुको वा छत्री वा नान्तरिक्षके
ઉદ્યાનની નજીક કે પાણીની પાસે, ઊસર/ખારાશવાળી કે બંજર જમીન પર, તેમજ અત્યંત અશુચિ સ્થાને તે કર્મ ન કરવું. સોપાન પર ઊભા રહી, પાદુકા પહેરી, છત્ર ધારણ કરી, અથવા ખુલ્લા અનાવૃત સ્થાને પણ ન કરવું.
Verse 41
न चैवाभिमुखे स्त्रीणां गुरुब्राह्मणयोर्गवाम् / न देवदेवालययोरपामपि कदाचन
સ્ત્રીઓની સામે મુખ કરીને, તેમજ ગુરુ, બ્રાહ્મણો અને ગાયો તરફ મુખ કરીને તે કર્મ ન કરવું. દેવતાઓ તથા દેવાલયોની સામે પણ નહીં; અને પાણી તરફ મુખ કરીને તો કદી પણ નહીં.
Verse 42
न ज्योतींषि निरीक्षन्वानसंध्याभिमुखो ऽपिवा / प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिसोमं तथैव च
નક્ષત્રાદિ જ્યોતિઓને તાકી ને ન જોવું, અને સંધ્યા-વિધિ પ્રત્યે વિમુખ રહી પણ ન રહેવું. તેમ જ સૂર્ય, અગ્નિ અને સોમ (ચંદ્ર)ના પ્રતિકૂળ રીતે તે કર્મ ન કરવું.
Verse 43
आहृत्य मृत्तिकां कूलाल्लेपगन्धापकर्षणम् / कुर्यादतन्द्रितः शौचं विशुद्धैरुद्धृतोदकैः
નદીકાંઠેથી શુદ્ધ માટી લાવી ચોંટેલી મલિનતા અને દુર્ગંધ દૂર કરવી. પછી યોગ્ય રીતે ઉપાડેલા પવિત્ર જળથી આળસ વિના શૌચ-શુદ્ધિ કરવી.
Verse 44
नाहरेन्मृत्तिकां विप्रः पांशुलान्न च कर्दमात् / न मार्गान्नोषराद् देशाच्छौचशिष्टां परस्य च
બ્રાહ્મણએ ધૂળવાળા સ્થાન, કાદવ, માર્ગ અથવા ઊસર/ખારાશવાળી જમીનમાંથી શૌચ માટેની માટી ન લેવી; તેમજ બીજા કોઈના શૌચની બચેલી માટી પણ ન ગ્રહણ કરવી।
Verse 45
न देवायतनात् कूपाद् ग्रामान्न च जलात् तथा / उपस्पृशेत् ततो नित्यं पूर्वोक्तेन विधानतः
દેવાલય-પરિસર, કૂવો, ગામનું પાણી તથા ગામમાં પકાવેલા અન્ન સાથે સંબંધિત પાણીથી ઉપસ્પર્શ/આચમન ન કરવું. તેથી દરરોજ પૂર્વોક્ત વિધાન મુજબ જ શુદ્ધિ કરવી।
Frequently Asked Questions
The chapter repeatedly prescribes ācamana around eating and drinking, dawn/dusk junctions, bathing, after sleep, after urination/defecation, after certain contacts (blood, tears, impure persons/objects), and after entering liminal places like crossroads or cremation grounds (with renewed sipping even if already performed).
It instructs sipping water three times, wiping the lips, then touching specific bodily points with prescribed finger combinations (mouth, eyes, sides of the nose, ears, heart/head), with attention to posture (seated, facing east or north) and water quality (untainted, not hot or foamy).
The chapter defines sacred zones on the hand—Brahma-tīrtha near the thumb base, Pitṛ-tīrtha between thumb and forefinger, and other measures (prājāpatya, daiva, ārṣa)—to regulate which part of the hand is used for purification and offerings, aligning bodily technique with ritual intention.
Yes. It states that in forests, waterless places, at night, or on dangerous roads, compelled evacuation while holding valuables does not incur blame, reflecting an āpaddharma principle even within strict purity norms.