Adhyaya 11
Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction
કૂર્મભગવાન ઋષિસમૂહને ઉપદેશ આપતાં સૃષ્ટિપ્રસંગ આરંભે છે—બ્રહ્માના તપથી રુદ્રનું પ્રાગટ્ય, પુરુષ-સ્ત્રી તત્ત્વનો ભેદ અને એકાદશ રુદ્રોની નિયુક્તિ. પછી દેવીનું અવતરણ—પ્રથમ સતી, પછી પાર્વતી—અને શંકર સાથે અભિન્ન મહેશ્વરી સ્વરૂપ સ્થાપિત થાય છે. ઋષિઓના પ્રશ્ને કૂર્મ ગુહ્ય પરશિક્ષા આપે છે: દેવી એક, નિષ્કલ, સર્વવ્યાપી શક્તિ (વ્યોમ) છે, ઉપાધિઓ દ્વારા કાર્ય કરી શાંતિ, જ્ઞાન, પ્રતિષ્ઠા અને નિવૃત્તિ/સંહાર રૂપે પ્રગટે છે. કાળને સૃષ્ટિ-પ્રલયનો નિયંતા અને માયાને પ્રભુની એવી શક્તિ કહે છે જેના કારણે જગત મોહચક્રમાં ફરે છે. હિમવાનને દેવીનું ભયંકર ઐશ્વર્યમય સ્વરૂપ અને પછી કમળસમાન સૌમ્ય સ્વરૂપ દર્શન થાય છે; તેના આધારે નામ-ગુણનું વિસ્તૃત સ્તવન વેદ, સાંખ્ય, યોગ અને પુરાણ દૃષ્ટિએ દેવીતત્ત્વનું નિરૂપણ કરે છે. અંતે દેવી ઈશ્વરશરણાગતિ, ધર્મ-વર્ણાશ્રમ માટે વેદને એકમાત્ર પ્રમાણ, પાખંડમતની મોહકતા, તથા ધ્યાન, કર્મયોગ, ભક્તિ અને જ્ઞાનથી મોક્ષ અને અનાવૃત્તિનો માર્ગ બતાવે છે. અધ્યાય અંતે ભૃગુ વગેરે આદ્ય ઋષિઓની વંશપરંપરા અને સૃષ્ટિ-વંશાવળીઓ આગળના વિષય તરીકે સૂચવે છે.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे देशमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवं सृष्ट्वा परीच्यादीन् देवदेवः पितामहः / सहैव मानसैः पुत्रैस्तताप परमं तपः
આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્ત્રી સંહિતાના પૂર્વવિભાગમાં દસમો અધ્યાય. શ્રીકૂર્મે કહ્યું—પરિચિ વગેરે ઋષિઓની સૃષ્ટિ કરીને દેવદેવ પિતામહ બ્રહ્માએ પોતાના માનસપુત્રો સાથે પરમ તપ કર્યું।
Verse 2
तस्यैवं तपतो वक्त्राद् रुद्रः कालाग्निसन्निभः / त्रिशूलपाणिरीशानः प्रदुरासीत् त्रिलोचनः
તે આ રીતે તપ કરતા હતા ત્યારે તેમના મુખમાંથી કાળાગ્નિ સમાન તેજસ્વી રુદ્ર પ્રગટ થયા—ત્રિશૂલધારી, ત્રિનેત્ર, ઈશાન સ્વરૂપ।
Verse 3
अर्धनारीनरवपुः दुष्प्रेक्ष्यो ऽतिभयङ्करः / विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चान्तर्दधे भयात्
અર્ધનારી-અર્ધનર સ્વરૂપે, જોવામાં દુષ્કર અને અત્યંત ભયંકર એવા તેમણે કહ્યું—“પોતાને વિભાજિત કર”; અને ભયથી બ્રહ્મા અંતર્ધાન થયા।
Verse 4
तथोक्तो ऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वमथाकरोत् / बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः
એમ કહ્યા પછી તેમણે સ્ત્રીત્વ અને પુરુષત્વ એમ દ્વિરૂપ કર્યું; અને પછી પુરુષત્વને દશધા તથા ફરી એક (એકાત્મ) રૂપે પણ વિભાજિત કર્યું।
Verse 5
एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः / कपालोशादयो विप्रा देवकार्ये नियोजिताः
આ અગિયાર રુદ્રોને ત્રિભુવનના ઈશ્વર કહેવાયા છે. હે વિપ્રો, કપાલોશ વગેરે રુદ્રો દેવકાર્યમાં નિયુક્ત છે।
Verse 6
सौम्यासौम्यैस्तथा शान्ताशान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः / बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैरसितैः सितैः
એ પરમ પ્રભુ દેવે પોતાને અનેક રીતે વિભાજિત કર્યો—સૌમ્ય અને અસૌમ્ય, શાંત અને અશાંત, તેમજ સ્ત્રીભાવમાં પણ; અને શ્યામ તથા શ્વેત સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થયો।
Verse 7
ता वै विभूतयो विप्रा विश्रुताः शक्तयो भुवि / लक्ष्म्यादयो याभिरीशा विश्वंव्याप्नोति शाङ्करी
હે વિપ્રો! ધરતી પર પ્રસિદ્ધ આ જ વિભૂતિઓ—લક્ષ્મી આદિ શક્તિઓ—છે; જેમના દ્વારા ઈશા શાંકરી (શંકરની શક્તિ) સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપે છે।
Verse 8
विभज्य पुररीशानी स्वात्मानं शङ्कराद् विभोः / महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता
પુરરીશાનીએ સર્વવ્યાપી શંકરથી પોતાનું આત્મતત્ત્વ અલગ કરીને, મહાદેવના આદેશથી પિતામહ બ્રહ્મા પાસે જઈ ઉપસ્થિત થઈ।
Verse 9
तामाह भगवान् ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव / सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत् प्रजापतेः
ત્યારે ભગવાન બ્રહ્માએ તેણીને કહ્યું—“દક્ષની પુત્રી બન.” અને તે પણ તેમના નિયોગથી પ્રજાપતિની સંતાનરૂપે પ્રગટ થઈ।
Verse 10
नियोगाद् ब्रह्मणो देवीं ददौ रुद्राय तां सतीम् / दक्षाद् रुद्रो ऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत्
બ્રહ્માના નિયોગથી દક્ષે તે દેવી સતીને રુદ્રને અર્પણ કરી; અને ત્રિશૂલધારી રુદ્રે પણ દક્ષ પાસેથી તેણીને પોતાની જ યોગ્ય સહધર્મિણી તરીકે સ્વીકારી।
Verse 11
प्रजापतिं विनिन्द्यैषा कालेन परमेश्वरी / मेनायामभवत् पुत्री तदा हिमवतः सती
પ્રજાપતિ (દક્ષ)ની નિંદા કરીને તે પરમેશ્વરી દેવી કાળક્રમે મેના પાસે હિમવતની પુત્રી બની ફરી સતીરૂપે પ્રગટ થઈ।
Verse 12
स चापि पर्वतवरो ददौ रुद्राय पार्वतीम् / हिताय सर्वदेवानां त्रिलोकस्यात्मनो ऽपि च
તે શ્રેષ્ઠ પર્વત હિમવતે રુદ્રને પાર્વતીનું દાન કર્યું—સર્વ દેવોના હિત માટે, ત્રિલોકના કલ્યાણ માટે અને પોતાના પરમ હિત માટે પણ।
Verse 13
सैषा माहेश्वरी देवी शङ्करार्धशरीरिणी / शिवा सती हैमवती सुरासुरनमस्कृता
એ જ માહેશ્વરી દેવી છે, શંકરના અર્ધશરીરિણી; એ જ શિવા-શક્તિ—સતી, હૈમવતી—જેનાં દેવો અને અસુરો બન્ને નમસ્કાર કરે છે।
Verse 14
तस्याः प्रभावमतुलं सर्वे देवाः सवासवाः / विन्दन्ति मुनयो वेत्ति शङ्करो वा स्वयं हरिः
ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવો તેની અતુલ પ્રભાવશક્તિ ઓળખે છે; મુનિઓ પણ તેને જાણે છે. પરંતુ પૂર્ણરૂપે તો શંકર અથવા સ્વયં હરિ જ જાણે છે।
Verse 15
एतद् वः कथितं विप्राः पुत्रत्वं परमेष्ठिनः / ब्रह्मणः पद्मयोनित्वं शङ्करस्यामितौजसः
હે વિપ્રો, પરમેષ્ઠિનના પુત્રત્વનું, બ્રહ્માના પદ્મયોનિત્વનું અને અમિત તેજસ્વી શંકરની મહિમાનું વર્ણન મેં તમને કહી દીધું છે।
Verse 16
सूत उवाच इत्याकर्ण्याथ मुनयः कूर्मरूपेण भाषितम् / विष्णुना पुनरेवैनं प्रणता हरिम्
સૂત બોલ્યા—કૂર્મરૂપે વિષ્ણુએ ઉચ્ચારેલા વચન સાંભળી મુનિઓએ ફરીથી તે પ્રભુ હરિને ભક્તિપૂર્વક પ્રણામ કરી નમન કર્યું।
Verse 17
ऋषय ऊचुः कैषा भगवती देवी शङ्करार्धशरीरिणी / शिवा सती हैमवती यथावद् ब्रूहि पृच्छताम्
ઋષિઓ બોલ્યા—શંકરના અર્ધશરીરરૂપે રહેનારી, શિવા, સતી અને હૈમવતી તરીકે પ્રસિદ્ધ એવી તે ભગવતી દેવી કોણ છે? અમે પૂછીએ છીએ, યથાવત્ કહો।
Verse 18
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा मुनीनां पुरुषोत्तमः / प्रत्युवाच महायोगी ध्यात्वा स्वं परमं पदम्
મુનિઓના વચન સાંભળી પુરુષોત્તમ મહાયોગીએ પોતાના પરમ પદનું ધ્યાન કરીને ઉત્તર આપ્યો।
Verse 19
श्रीकूर्म उवाच पुरा पितामहेनोक्तं मेरुपृष्ठे सुशोभनम् / रहस्यमेतद् विज्ञानं गोपनीयं विशेषतः
શ્રીકૂર્મ બોલ્યા—પૂર્વકાળે પિતામહ બ્રહ્માએ મેરુના સુશોભિત પીઠભાગે આ રહસ્યમય વિજ્ઞાન ઉપદેશ્યું હતું; તેને વિશેષ રીતે ગુપ્ત રાખવું જોઈએ।
Verse 20
सांख्यानां परमं सांख्यं ब्रह्मविज्ञानमुत्तमम् / संसारार्णवमग्नानां जन्तूनामेकमोचनम्
સાંખ્યોમાં પરમ સાંખ્ય બ્રહ્મવિજ્ઞાન છે—સર્વોત્તમ જ્ઞાન; સંસારરૂપી સમુદ્રમાં ડૂબેલા જીવો માટે એ જ એકમાત્ર મુક્તિ છે।
Verse 21
या सा माहेश्वरी शक्तिर्ज्ञानरूपातिलालसा / व्योमसंज्ञा परा काष्ठा सेयं हैमवती मता
મહેશ્વરની તે પરમ શક્તિ, જે જ્ઞાનસ્વરૂપમાં અતિ લાલસિત છે, ‘વ્યોમ’ નામે પ્રસિદ્ધ, પરમ કાષ્ઠા અને અંતિમ અવસ્થા—એ જ હૈમવતી માનવામાં આવે છે।
Verse 22
शिवा सर्वगतानान्ता गुणातीता सुनिष्कला / एकानेकविभागस्था ज्ञानरूपातिलालसा
તે શિવા—મંગલમયી પરમા—સર્વવ્યાપી અને અનંત છે; ગુણાતીત અને સંપૂર્ણ નિષ્કલા છે. એક હોવા છતાં અનેક વિભાગોના આધારરૂપે સ્થિત છે, અને તેનું સ્વરૂપ ચૈતન્ય—સત્યજ્ઞાનના જાગરણમાં સદા લાલસિત।
Verse 23
अनन्या निष्कले तत्त्वे संस्थिता तस्य तेजसा / स्वाभाविकी च तन्मूला प्रभा भानोरिवामला
તે તેમનાથી અભિન્ન છે; તેમના તેજથી નિષ્કલ તત્ત્વમાં સ્થિત છે. સ્વભાવથી તેમની જ અને તેમનામાં જ મૂળ ધરાવતી; તે નિર્મળ પ્રભા છે—જેમ સૂર્યનું શુદ્ધ પ્રકાશ।
Verse 24
एका माहेश्वरी शक्तिरनेकोपाधियोगतः / परावरेण रूपेण क्रीडते तस्य सन्निधौ
માહેશ્વરી શક્તિ એક જ છે; પરંતુ અનેક ઉપાધિઓના સંયોગથી તે પર-અપર રૂપ ધારણ કરીને, તે પરમેશ્વરના સન્નિધানে લીલા કરે છે।
Verse 25
सेयं करोति सकलं तस्याः कार्यमिदं जगत् / न कार्यं नापि करणमीश्वरस्येति सूरयः
એ શક્તિ જ સર્વ કરે છે; આ સમગ્ર જગત તેનું કાર્યફળ છે. વિદ્વાનો કહે છે—ઈશ્વરને ન કોઈ કાર્ય છે, ન કોઈ કરણ-સાધન।
Verse 26
चतस्त्रः शक्तयो देव्याः स्वरूपत्वेन संस्थिताः / अधिष्ठानवशात् तस्याः शृणुध्वं मुनिपुङ्गवाः
દેવીની ચાર શક્તિઓ તેના પોતાના સ્વરૂપરૂપે સ્થિત છે. તેના અધિષ્ઠાનના ભેદ અનુસાર તેને સાંભળો, હે મુનિશ્રેષ્ઠો.
Verse 27
शान्तिर्विद्या प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्चेतिताः स्मृतः / चतुर्व्यूहस्ततो देवः प्रोच्यते परमेश्वरः
શાંતિ, વિદ્યા, પ્રતિષ્ઠા અને નિવૃત્તિ—આને તેની દિવ્ય શક્તિઓ તરીકે સ્મરણ કરવામાં આવે છે; તેથી પરમેશ્વરને ચતુર્વ્યૂહ-રૂપ દેવ કહેવાય છે.
Verse 28
अनया परया देवः स्वात्मानन्दं समश्नुते / चतुर्ष्वपि च वेदेषु चतुर्मूर्तिर्महेश्वरः
આ પરાભક્તિ દ્વારા દેવ પોતાના સ્વાત્માનંદને પ્રાપ્ત કરે છે. અને ચારેય વેદોમાં મહેશ્વર ચતુર્મૂર્તિ રૂપે પ્રખ્યાત છે.
Verse 29
अस्यास्त्वनादिसंसिद्धमैश्वर्यमतुलं महत् / तत्सम्बन्धादनन्ताया रुद्रेण परमात्मना
તેણું અતુલ અને મહાન ઐશ્વર્ય અનાદિથી સિદ્ધ છે; અને પરમાત્મા રુદ્ર સાથેના સંબંધથી તે ‘અનંતાં’—અનંત સ્વરૂપ—કહેવામાં આવે છે.
Verse 30
सैषा सर्वेश्वरी देवी सर्वभूतप्रवर्तिका / प्रोच्यते भगवान् कालो हरिः प्राणो महेश्वरः
એ જ દેવી સર્વેશ્વરી છે, સર્વ ભૂતોને પ્રવર્તાવનારી. એ જ ભગવાન રૂપે ‘કાળ’, ‘હરિ’, ‘પ્રાણ’ અને ‘મહેશ્વર’ તરીકે પણ કહેવાય છે.
Verse 31
तत्र सर्वमिदं प्रोतमोतं चैवाखिलं जगत् / स कालो ऽग्निर्हरो रुद्रो गीयते वेदवादिभिः
તેમામાં જ આ સર્વ જગત વણાયેલું અને ગૂંથાયેલું છે—સમસ્ત લોક સહિત. વેદના વ્યાખ્યાતાઓ તેમને જ કાળ, અગ્નિ, હર અને રુદ્ર તરીકે ગાય છે.
Verse 32
कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः / सर्वे कालस्य वशगा न कालः कस्यचिद् वशे
કાળ જ ભૂતોને પ્રગટ કરે છે, કાળ જ પ્રજાનો સંહાર કરે છે. સર્વે કાળના વશમાં છે; પરંતુ કાળ કોઈના વશમાં નથી.
Verse 33
प्रधानं पुरुषस्तत्त्वं महानात्मा त्वहङ्कृतिः / कालेनान्यानि तत्त्वानि समाविष्टानि योगिना
પ્રધાન અને પુરુષ—આ મૂળ તત્ત્વો છે; તેમાંથી મહત્ અને પછી અહંકાર ઉત્પન્ન થાય છે. કાળના ક્રમે અન્ય તત્ત્વો પણ લયજ્ઞ યોગી દ્વારા સમાવી લેવાય છે.
Verse 34
तस्य सर्वजगत्सूतिः शक्तिर्मायेति विश्रुता / तयेदं भ्रामयेदीशो मायावी पुरुषोत्तमः
તેમની જે શક્તિથી સર્વ જગતની સૃષ્ટિ થાય છે, તે ‘માયા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. એ જ માયાથી માયાવી પુરુષોત્તમ ઈશ્વર આ જગતને ભ્રમમાં ફેરવે છે.
Verse 35
सैषा मायात्मिका शक्तिः सर्वाकारा सनातनी / वैश्वरूप्यं महेशस्य सर्वदा संप्रकाशयेत्
આ જ તે માયાસ્વરૂપિણી, સર્વાકાર, સનાતની શક્તિ છે; જે સદા મહેશ્વરના વૈશ્વરૂપને પ્રકાશિત કરે છે.
Verse 36
अन्याश्च शक्तयो मुख्यास्तस्य देवस्य निर्मिताः / ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिः प्राणशक्तिरिति त्रयम्
તે દેવમાંથી અન્ય મુખ્ય શક્તિઓ પણ પ્રગટ થઈ—જ્ઞાનશક્તિ, ક્રિયાશક્તિ અને પ્રાણશક્તિ—આ ત્રણ।
Verse 37
सर्वासामेव शक्तीनां शक्तिमन्तो विनिर्मिताः / माययैवाथ विप्रेन्द्राः सा चानादिरनन्तया
બધી શક્તિઓની સમષ્ટિમાંથી જ સર્વ શક્તિમાન રચાયા છે; હે વિપ્રેન્દ્રો, આ બધું માત્ર માયાથી જ, અને તે માયા અનાદિ છે, અનંત દ્વારા ધારિત।
Verse 38
सर्वशक्त्यात्मिका माया दुर्निवारा दुरत्यया / मायावी सर्वशक्तीशः कालः कालकारः प्रभुः
સર્વશક્તિસ્વરૂપ માયા અપ્રતિરોધ્ય અને દુસ્તર છે; માયાધારી, સર્વશક્તિ-ઈશ્વર પ્રભુ જ કાળ છે—કાળનો કર્તા।
Verse 39
करोति कालः सकलं संहरेत् काल एव हि / कालः स्थापयते विश्वं कालाधीनमिदं जगत्
કાળ જ સર્વ કરે છે અને કાળ જ સંહાર કરે છે; કાળ જ વિશ્વ સ્થાપે છે—આ જગત કાળાધીન છે।
Verse 40
लब्ध्वा देवाधिदेवस्य सन्निधिं परमेष्ठिनः / अनन्तस्याखिलेशस्य शंभोः कालात्मनः प्रभोः
દેવાધિદેવ પરમેષ્ઠી—અનંત, અખિલેશ, કાળાત્મા પ્રભુ શંભુ—તેમની સન્નિધિ પ્રાપ્ત કરીને।
Verse 41
प्रधानं पुरुषो माया माया चैवं प्रपद्यते / एका सर्वगतानन्ता केवला निष्कला शिवा
પ્રધાન, પુરુષ અને માયા—માયાને આ રીતે જ કહેવામાં આવે છે. છતાં તે એક જ છે—સર્વવ્યાપી, અનંત, કેવળ, નિષ્કલ—શિવા, પરમ મંગલસ્વરૂપા।
Verse 42
एका शक्तिः शिवैको ऽपि शक्तिमानुच्यते शिवः / शक्तयः शक्तिमन्तो ऽन्ये सर्वशक्तिसमुद्भवाः
શક્તિ એક જ છે; અને એ જ એક શિવ ‘શક્તિમાન’ કહેવાય છે. અન્ય બધી શક્તિઓ અને તેમના અધિષ્ઠાતા એ સર્વશક્તિમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે।
Verse 43
शक्तिशक्तिमतोर्भेदं वदन्ति परमार्थतः / अभेदं चानुपश्यन्ति योगिनस्तत्त्वचिन्तकाः
પરમાર્થમાં તેઓ શક્તિ અને શક્તિમાનનો ભેદ કહે છે; પરંતુ તત્ત્વચિંતક યોગીઓ તેમનો અભેદ પણ પ્રત્યક્ષ અનુભવે છે।
Verse 44
शक्तयो गिरजा देवी शक्तिमन्तो ऽथ शङ्करः / विशेषः कथ्यते चायं पुराणे ब्रह्मवादिभिः
શક્તિઓ ગિરિજા દેવી છે, અને શક્તિમાન શંકર છે. આ વિશેષ ભેદ પુરાણમાં બ્રહ્મવાદીઓએ કહ્યો છે।
Verse 45
भोग्या विश्वेश्वरी देवी महेश्वरपतिव्रता / प्रोच्यते भगवान् भोक्ता कपर्दे नीललोहितः
મહેશ્વરને પતિ માની પતિવ્રતા વિશ્વેશ્વરી દેવી ‘ભોગ્યા’ કહેવાય છે; અને ભગવાન કપર્દી નીલલોહિત ‘ભોક્તા’ તરીકે પ્રોચ્ય છે।
Verse 46
मन्ता विश्वेश्वरो देवः शङ्करो मन्मथान्तकः / प्रोच्यते मतिरीशानी मन्तव्या च विचारतः
એ જ અંતર્યામી ‘મંતા’—વિશ્વેશ્વર દેવ, શંકર, મન્મથ (કામ) નો સંહારક. આ બુદ્ધિ ઈશાની-શક્તિજન્ય કહેવાય છે; વિવેકપૂર્વક વિચાર કરીને તેનું મનન કરવું જોઈએ.
Verse 47
इत्येतदखिलं विप्राः शक्तिशक्तिमदुद्भवम् / प्रोच्यते सर्ववेदेषु मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
હે વિપ્રો! શક્તિ અને શક્તિમાનમાંથી ઉદ્ભવેલો આ સમગ્ર તત્ત્વોપદેશ તત્ત્વદર્શી મુનિઓ દ્વારા સર્વ વેદોમાં પ્રચલિત રીતે ઉપદેશિત થયો છે.
Verse 48
एतत् प्रदर्शितं दिव्यं देव्या माहात्म्यमुत्तमम् / सर्ववेदान्तवेदेषु निश्चितं ब्रह्मवादिभिः
આ રીતે દેવિયાનું દિવ્ય અને ઉત્તમ માહાત્મ્ય પ્રદર્શિત થયું છે; બ્રહ્મવાદી જ્ઞાનીજનોએ સર્વ વેદાંત-શાસ્ત્રોમાં તેને નિશ્ચિતરૂપે સ્થાપિત કર્યું છે.
Verse 49
एकं सर्वगतं सूक्ष्मं कूटस्थमचलं ध्रुवम् / योगिनस्तत् प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम्
મહાદેવીનું તે પરમ પદ એક છે—સર્વવ્યાપી, સૂક્ષ્મ, કૂટસ્થ, અચલ અને ધ્રુવ. યોગીઓ ધ્યાનદર્શનથી તેને પ્રત્યક્ષ જુએ છે.
Verse 50
आनन्दमक्षरं ब्रह्म केवलं निष्कलं परम् / योगिनस्तत् प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम्
તે બ્રહ્મ આનંદસ્વરૂપ છે—અક્ષર, કેવળ, નિષ્કલ અને પરમ. યોગીઓ તેને જ મહાદેવીનું પરમ પદ, સર્વોચ્ચ ધામ, પ્રત્યક્ષ જુએ છે.
Verse 51
परात्परतरं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम् / अनन्तप्रकृतौ लीनं देव्यास्तत् परमं पदम्
પરાત્પરથી પણ પરે તે તત્ત્વ શાશ્વત છે—શિવ, અચ્યુત. અનંત પ્રકૃતિમાં લીન તે જ દેવીનું પરમ પદ છે.
Verse 52
शुभं निरञ्जनं शुद्धं निर्गुणं द्वैतवर्जितम् / आत्मोपलब्धिविषयं देव्यास्तत् परमं पदम्
શુભ, નિરંજન, શુદ્ધ, ગુણાતીત અને દ્વૈતવર્જિત—આત્મસાક્ષાત્કારથી જ જાણવાય તે જ દેવીનું પરમ પદ છે.
Verse 53
सैषा धात्री विधात्री च परमानन्दमिच्छताम् / संसारतापानखिलान् निहन्तीश्वरसंश्रया
આ સાધના ધાત્રી પણ છે અને વિધાત્રી પણ; પરમાનંદ ઇચ્છનાર માટે ઈશ્વરશરણમાં સ્થિત રહી સંસારના સર્વ તાપોનો નાશ કરે છે.
Verse 54
तस्माद् विमुक्तिमन्विच्छन् पार्वतीं परमेश्वरीम् / आश्रयेत् सर्वभावानामात्मभूतां शिवात्मिकाम्
અતએવ મુક્તિ ઇચ્છનારએ પરમેશ્વરી પાર્વતીનો આશ્રય લેવો—જે સર્વ ભાવોની આત્મા છે અને શિવાત્મિકા છે.
Verse 55
लब्ध्वा च पुत्रीं शर्वाणीं तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् / सभार्यः शरं यातः पार्वतीं परमेश्वरीम्
અને શર્વાણી નામની પુત્રી પ્રાપ્ત કરીને, અતિ દુષ્કર તપ તપીને, તે પત્ની સહિત પરમેશ્વરી પાર્વતીની શરણમાં ગયો.
Verse 56
तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम् / मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम्
સ્વઇચ્છાએ જન્મ લેતી તે સુમુખી કન્યાને જોઈ, હિમવતની પત્ની મેના પર્વતરાજને આ વચન બોલી।
Verse 57
मेनोवाच पश्य बालामिमां राजन् राजीवसदृशाननाम् / हिताय सर्वभूतानां जाता च तपसावयोः
મેના બોલી—હે રાજન, આ બાળિકાને જુઓ; તેનું મુખ કમળ સમાન છે. સર્વ ભૂતોના હિત માટે અમારી બન્નેની તપસ્યાથી તે જન્મી છે।
Verse 58
सो ऽपि दृष्ट्वा ततः पुत्रीं तरुणादित्यसन्निभाम् / कपर्दिनीं चतुर्वक्त्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम्
પછી તેણે પણ તે પુત્રીને જોઈ—નવોદિત સૂર્ય સમી તેજસ્વી; જટાધારિણી, ચતુર્મુખી, ત્રિનેત્રી અને અતિ મનોહર।
Verse 59
अष्टहस्तां विशालाक्षीं चन्द्रावयवभूषणाम् / निर्गुणां सगुणां साक्षात् सदसद्व्यक्तिवर्जिताम्
મેં તેણીને જોઈ—અષ્ટહસ્તા, વિશાળનેત્રા, ચંદ્ર-આભૂષણોથી શોભિત; તે સాక్షાત્ નિર્ગુણ પણ છે અને સગુણ પણ, તથા સત્-અસત્ રૂપે વ્યક્ત થવાથી પરે છે।
Verse 60
प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा चातिविह्वलः / भीतः कृताञ्जलिस्तस्याः प्रोवाच परमेश्वरीम्
તે જમીન પર માથું મૂકી પ્રણામ કરીને, તેણીના તેજથી અત્યંત વિહ્વળ અને ભયથી કંપતો, હાથ જોડીને તે પરમેશ્વરીને બોલ્યો।
Verse 61
हीमवानुवाच का त्वं देवि विशालाक्षि शशाङ्कावयवाङ्किते / न जाने त्वामहं वत्से यथावद् ब्रूहि पृच्छते
હિમવાન બોલ્યા—હે વિશાળનેત્રવાળી દેવી, ચંદ્રચિહ્નથી અલંકૃત! વત્સે, હું તને જાણતો નથી; હું પૂછું છું તે યથાવત્ કહી દે.
Verse 62
गिरीन्द्रवचनं श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी / व्याजहार महाशैलं योगिनामभयप्रदा
ગિરીન્દ્રના વચન સાંભળી તે પરમેશ્વરી ત્યારબાદ મહાશૈલને સંબોધીને બોલી—યોગીઓને અભય આપનારી.
Verse 63
देव्युवाच मां विद्ध परमां शक्तिं परमेश्वरसमाश्रयाम् / अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यन्ति मुमुक्षवः
દેવીએ કહ્યું—મને પરમ શક્તિ તરીકે જાણો, જે પરમેશ્વરમાં આશ્રિત અને તેના દ્વારા આધારિત છે. હું એક, અવ્યય, અદ્વિતીય શક્તિ છું—મુમુક્ષુઓ મને જ દર્શે છે.
Verse 64
अहं वै सर्वभावानात्मा सर्वान्तरा शिवा / शाश्वतैश्वर्यविज्ञानमूर्तिः सर्वप्रवर्तिका
હું જ સર્વ ભાવોનો આત્મા છું—સર્વના અંતરમાં નિવાસ કરતી શિવા. હું શાશ્વત ઐશ્વર્ય અને જ્ઞાનની મૂર્તિ છું, અને સર્વ પ્રવૃત્તિઓને પ્રેરિત કરનારી છું.
Verse 65
अनन्तानन्तमहिमा संसारार्णवतारिणी / दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम्
અનંત, અપરિમિત મહિમાવાળી હું સંસાર-સમુદ્રમાંથી પાર ઉતારનારી છું. હું તને દિવ્ય દૃષ્ટિ આપું છું—હવે મારું ઐશ્વર્યરૂપ નિહાળ.
Verse 66
एतावदुक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम् / स्वं रूपं दर्शयामास दिव्यं तत् पारमेश्वरम्
આટલું કહીને અને હિમવતને સત્ય વિવેક-જ્ઞાન આપીને, સ્વયં પરમેશ્વરે પોતાનું દિવ્ય, પરાત્પર, પરમૈશ્વર્યમય સ્વરૂપ દર્શાવ્યું।
Verse 67
कोटिसूर्यप्रितीकाशं तेजोबिम्बं निराकुलम् / ज्वालामालासहस्त्राढ्यं कालानलशतोपमम्
તેણે દિવ્ય તેજનું નિર્મળ બિંબ જોયું—કોટિ સૂર્ય સમાન પ્રકાશમાન, સંપૂર્ણ નિરાકુલ અને શાંત; સહસ્ર જ્વાલામાલાઓથી અલંકૃત, જાણે કાલાગ્નિના શત પ્રચંડ અગ્નિ સમાન।
Verse 68
दंष्ट्राकरालं दुर्धर्ष जटामण्डलमण्डितम् / त्रिशूलवरहस्तं च घोररूपं भयानकम्
તેણે (પ્રભુને) વિકરાળ દંષ્ટ્રાવાળા, અદમ્ય; જટામંડળથી અલંકૃત; હાથમાં શ્રેષ્ઠ ત્રિશૂલ ધારણ કરેલા—ઘોર અને ભયાનક સ્વરૂપે—જોયા।
Verse 69
प्रशान्तं सौम्यवदनमनन्ताश्चर्यसंयुतम् / चन्द्रावयवलक्ष्माणं चन्द्रकोटिसमप्रभम्
તેઓ પરમ પ્રશાંત, સૌમ્ય મુખવાળા, અનંત આશ્ચર્યગુણોથી યુક્ત હતા; ચંદ્રસમાન અંગલાવણ્યથી ચિહ્નિત, અને કોટિ ચંદ્ર સમાન તેજસ્વી।
Verse 70
किरीटिनं गदाहस्तं नूपुरैरुपशोभितम् / दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम्
તેઓ કિરીટધારી, હાથમાં ગદા ધારણ કરનાર, નૂપુરોથી સુશોભિત; દિવ્ય માળા અને અંબરો ધારણ કરનાર, તથા દિવ્ય સુગંધના અનુલેપનથી વિભૂષિત હતા।
Verse 71
शङ्खचक्रधरं काम्यं त्रिनेत्रं कृत्तिवाससम् / अण्डस्थं चाण्डबाह्यस्थं बाह्यमाभ्यन्तरं परम्
તે કામ્ય પ્રભુ શંખ-ચક્રધારી, ત્રિનેત્ર અને કૃત્તિવાસ છે; બ્રહ્માંડની અંદર પણ અને તેની બહાર પણ—બાહ્ય તથા અંતર્યામી રૂપે પરમ છે.
Verse 72
सर्वशक्तिमयं शुभ्रं सर्वाकारं सनातनम् / ब्रह्मोन्द्रोपेन्द्रयोगीन्द्रैर्वन्द्यमानपदाम्बुजम्
તે સર્વશક્તિમય, શુભ્ર અને પવિત્ર; સર્વરૂપધારી સનાતન છે. તેના પાદપદ્મને બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર (વિષ્ણુ) અને યોગીન્દ્રો વંદે છે.
Verse 73
सर्वतः पाणिपादान्तं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् / सर्वमावृत्य तिष्ठन्तं ददर्श परमेश्वरम्
તેણે પરમેશ્વરને જોયા—જેનાં હાથ-પગ સર્વત્ર છે, જેમનાં નેત્ર, શિર અને મુખ સર્વ દિશામાં છે; જે સર્વને આવરી વ્યાપી સ્થિત છે.
Verse 74
दृष्ट्वा तदीदृशं रूपं देव्या माहेश्वरं परम् / भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः
દેવીના તે પરમ માહેશ્વર-સદૃશ રૂપને જોઈ રાજા ભક્તિભર્યા ભય-વિસ્મયથી વ્યાપ્ત થયો; છતાં તેનું મન હર્ષથી પરિપૂર્ણ બન્યું.
Verse 75
आत्मन्याधाय चात्मानमोङ्कारं समनुस्मरन् / नाम्नामष्टसहस्त्रेण तुष्टाव परमेश्वरीम्
પોતાના આત્માને આત્મસ્વરૂપમાં સ્થિર કરી, ઓંકારનું અવિરત સ્મરણ કરતાં, તેણે અષ્ટસહસ્ર નામોથી પરમેશ્વરીની સ્તુતિ કરી।
Verse 76
हीमवानुवाच शिवोमा परमा शक्तिरनन्ता निष्कलामला / शान्ता माहेश्वरी नित्या शाश्वती परमाक्षरा
હિમવાન બોલ્યા—શિવ-ઉમા પરમ શક્તિ છે—અનંત, નિષ્કલ અને નિર્મળ. તે સ્વયં શાંતિ છે; મહેશ્વરની અધિષ્ઠાત્રી શક્તિ; નિત્ય, શાશ્વત અને પરમ અક્ષર-તત્ત્વ છે.
Verse 77
अचिन्त्या केवलानन्त्या शिवात्मा परमात्मिका / अनादिरव्यया शुद्धा देवात्मा सर्वगाचला
તે અચિંત્ય છે—કેવળ અને અનંત; જેના આત્મસ્વરૂપે શિવ છે અને જેના તત્ત્વે પરમાત્મા છે. તે અનાદિ, અવ્યય અને શુદ્ધ; દેવાત્મા, સર્વવ્યાપી અને અચલ છે.
Verse 78
एकानेकविभागस्था मायातीता सुनिर्मला / महामाहेश्वरी सत्या महादेवी निरञ्जना
તે એક પણ છે અને અનેક પણ—બધા વિભાગિત અવસ્થાઓમાં સ્થિત. તે માયાતીત, અત્યંત નિર્મળ છે. તે મહામાહેશ્વરી શક્તિ, સ્વયં સત્ય; મહાદેવી, નિરંજન છે.
Verse 79
काष्ठा सर्वान्तरस्था च चिच्छक्तिरतिलालसा / नन्दा सर्वात्मिका विद्या ज्योतीरूपामृताक्षरा
તે કાષ્ઠા છે—સર્વના અંતરમાં સ્થિત. તે ચિચ્છક્તિ છે—પ્રકટ થવા માટે અત્યંત ઉત્સુક. તે નંદા છે—સર્વાત્મિકા વિદ્યા; જ્યોતિરૂપા, અમૃતમય અક્ષરોવાળી.
Verse 80
शान्तिः प्रतिष्ठा सर्वेषां निवृत्तिरमृतप्रदा / व्योममूर्तिर्व्योमलया व्योमाधाराच्युतामरा
તે શાંતિ છે—સર્વની પ્રતિષ્ઠા. તે નિવૃત્તિ-શક્તિ છે, જે અમૃતત્વ આપે છે. તેનું સ્વરૂપ વ્યોમ સમાન; તે વ્યોમ-તત્ત્વમાં લય પામે છે; વ્યોમાધારા, અચ્યુત અને અમરા છે.
Verse 81
अनादिनिधनामोघा कारणात्मा कलाकला / क्रतुः प्रथमजा नाभिरमृतस्यात्मसंश्रया
તે અનાદિ અને અનંત, અમોઘ—કારણાત્મા, સર્વ કલાઓ અને શક્તિઓનો મૂળ છે. તે જ ક્રતુ, પ્રથમજ તત્ત્વ; અમૃતની નાભિ—પોતાના આત્મામાં જ સ્થિત છે.
Verse 82
प्राणेश्वरप्रिया माता महामहिषघातिनी / प्राणेश्वरी प्राणरूपा प्रधानपुरुषेश्वरी
તે પ્રાણેશ્વરની પ્રિયા, જગન્માતા, મહામહિષઘાતિની છે. તે પ્રાણોની અધિષ્ઠાત્રી, પ્રાણસ્વરૂપા, અને પ્રધાન તથા પુરુષની પરમ ઈશ્વરી છે.
Verse 83
सर्वशक्तिकलाकारा ज्योत्स्ना द्योर्महिमास्पदा / सर्वकार्यनियन्त्री च सर्वभूतेश्वरेश्वरी
તે સર્વ શક્તિઓ અને કલાઓની સાકાર આકૃતિ છે; સ્વર્ગીય મહિમાનું આસનરૂપ જ્યોત્સ્ના છે. તે સર્વ કાર્યોની નિયંત્રિણી છે, અને સર્વ ભૂતોના ઈશ્વરની પણ ઈશ્વરી છે.
Verse 84
अनादिरव्यक्तगुहा महानन्दा सनातनी / आकाशयोनिर्योगस्था महायोगेश्वरेश्वरी
તે અનાદિ છે, અવ્યક્તની ગુહામાં ગુપ્તરૂપે સ્થિત; મહાનંદા, સનાતની। તે આકાશયોનિ, યોગસ્થ—મહાયોગેશ્વરની પરમ ઈશ્વરી।
Verse 85
महामाया सुदुष्पूरा मूलप्रकृतिरीश्वरी / संसारयोनिः सकला सर्वशक्तिसमुद्भवा
તે મહામાયા છે, અતિ દુસ્તર અને અગમ્ય; મૂળપ્રકૃતિની ઈશ્વરી। તે સંસારની યોનિ, સર્વાંગપૂર્ણ, અને સર્વ શક્તિઓની ઉદ્ભવભૂમિ છે.
Verse 86
संसारपारा दुर्वारा दुर्निरोक्ष्या दुरासदा / प्राणशक्तिः प्रणविद्या योगिनी परमा कला
તે સંસારપારનું તટ છે—અત્યંત દુસ્તર, અગમ્ય, દર્શન માટે દુર્લભ અને સહેલાઈથી પ્રાપ્ત ન થતી. તે જ પ્રાણશક્તિ, પ્રણવ (ૐ) વિદ્યા, યોગિની અને પરમ કલા છે.
Verse 87
महाविभूतिर्दुर्धर्षा मूलप्रकृतिसंभवा / अनाद्यनन्तविभवा परार्था पुरुषारणिः
તે મહાવિભૂતિ છે—અજેય અને અપ્રતિહત, મૂળપ્રકૃતિમાંથી ઉત્પન્ન. અનાદિ અને અનંત સામર્થ્યવાળી, તે પરાર્થ (પુરુષ માટે) સ્થિત છે અને પુરુષ-પ્રકાશની અરણિ (મથણી) છે.
Verse 88
सर्गस्थित्यन्तकरणी सुदुर्वाच्या दुरत्यया / शब्दयोनिः शब्दमयी नादाख्या नादविग्रहा
તે સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-અંત કરનાર શક્તિ છે—અત્યંત દુર્વચનીય અને અતિક્રમણ અશક્ય. તે શબ્દયોનિ, શબ્દમયી; ‘નાદ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ અને નાદરૂપ વિગ્રહવાળી છે.
Verse 89
प्रधानपुरुषातीता प्रधानपुरुषात्मिका / पुराणी चिन्मयी पुंसामादिः पुरुषरूपिणी
તે પ્રધાન અને પુરુષ—બન્નેને અતિક્રમ કરે છે, છતાં પ્રધાન-પુરુષની આત્મસ્વરૂપા છે. તે પુરાણી, ચિન્મયી; જીવો માટે આદિકારણ અને પુરુષરૂપ ધારણ કરનારી છે.
Verse 90
भूतान्तरात्मा कूटस्था महापुरुषसंज्ञिता / जन्ममृत्युजरातीता सर्वशक्तिसमन्विता
તે સર્વ ભૂતોની અંતરાત્મા, કૂટસ્થ—અચલ આધાર; મહાપુરુષ નામે પ્રસિદ્ધ. જન્મ-મૃત્યુ-જરાથી પરે, તે સર્વશક્તિથી સમન્વિત છે.
Verse 91
व्यापिनी चानवच्छिन्ना प्रधानानुप्रवेशिनी / क्षेत्रज्ञशक्तिरव्यक्तलक्षणा मलवर्जिता
તે સર્વવ્યાપિની અને અવિચ્છિન્ન છે; પ્રધાન (આદિ પ્રકૃતિ)માં પ્રવેશ કરે છે. તે ક્ષેત્રજ્ઞની શક્તિ છે, અવ્યક્ત-લક્ષણાવાળી અને સર્વ મલથી રહિત છે.
Verse 92
अनादिमायसंभिन्ना त्रितत्त्वा प्रकृतिर्गुहा / महामायासमुत्पन्ना तामसी पौरुषी ध्रुवा
પ્રકૃતિ—ગુહા સમી ગુઢ પ્રકટતાનું આધાર—અનાદિ માયાથી ગૂંથાયેલી અને ત્રિતત્ત્વમયી છે. મહામાયાથી ઉત્પન્ન, તામસી સ્વભાવવાળી, પુરુષસંબંધિત અને ધ્રુવ છે.
Verse 93
व्यक्ताव्यक्तात्मिकाकृष्णा रक्ताशुक्ला प्रसूतिका / अकार्या कार्यजननी नित्यं प्रसवधर्मिणी
તે વ્યક્ત-અવ્યક્ત સ્વરૂપવાળી; કૃષ્ણવર્ણા, રક્ત અને શુક્લ ગુણોથી યુક્ત—પ્રસૂતિકા છે. પોતે અકાર્ય (અજ) હોવા છતાં સર્વ કાર્યોને જનમે છે; તેનો સ્વભાવ નિત્ય સર્જન છે.
Verse 94
सर्गप्रलयनिर्मुक्ता सृष्टिस्थित्यन्तधर्मिणी / ब्रह्मगर्भा चतुर्विशा पद्मनाभाच्युतात्मिका
તે સર્ગ અને પ્રલયથી નિર્મુક્ત છે, છતાં સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-અંત (લય)ના ધર્મોને ધારણ કરે છે. તે બ્રહ્માની ગર્ભા; ચતુર્વિંશતિ તત્ત્વરૂપા; તે પદ્મનાભા અને તેનું આત્મસ્વરૂપ અચ્યુત છે.
Verse 95
वैद्युती शाश्वती योनिर्जगन्मातेश्वरप्रिया / सर्वाधारा महारूपा सर्वैश्वर्यसमन्विता
તે વિદ્યુત સમી તેજસ્વિની, શાશ્વત યોની (આદિ સ્ત્રોત) છે; જગન્માતા અને ઈશ્વરપ્રિયા છે. તે સર્વાધાર, મહારૂપા અને સર્વ ઐશ્વર્યથી સમન્વિતા છે.
Verse 96
विश्वरूपा महागर्भा विश्वेशेच्छानुवर्तिनी / महीयसी ब्रह्मयोनिर्महालक्ष्मीसमुद्भावा
તે સમગ્ર વિશ્વરૂપા, સર્વ જીવોની મહાગર્ભા અને વિશ્વેશ્વરની ઇચ્છાનુવર્તિની છે. તે પરમ મહીયસી, બ્રહ્માની યોનિ અને મહાલક્ષ્મીરૂપે ઉદ્ભવેલી છે.
Verse 97
महाविमानमध्यस्था महानिद्रात्महेतुका / सर्वसाधारणी सूक्ष्मा ह्यविद्या पारमार्थिका
અવિદ્યા મહાવિમાન—અર્થાત્ વ્યક્ત જગતવ્યવસ્થા—ના મધ્યમાં નિવાસ કરીને આત્મનિષ્ઠ કારણરૂપે મહાનિદ્રાનું હેતુ બને છે. તે સર્વસાધારણી, અતિસૂક્ષ્મ છે અને પરમાર્થ-વિચારમાં અતિક્રમણીય મૂળ તત્ત્વ તરીકે ઓળખાય છે.
Verse 98
अनन्तरूपानन्तस्था देवी पुरुषमोहिनी / अनेकाकारसंस्थाना कालत्रयविवर्जिता
દેવી અનંતરૂપા અને અનંતમાં પ્રતિષ્ઠિત છે; તે દેહધારી પુરુષોને મોહે છે. તે અનેક આકારોમાં સ્થિત હોવા છતાં ભૂત-વર્તમાન-ભવિષ્ય એવા કાલત્રયના ભેદથી રહિત છે.
Verse 99
ब्रह्मजन्मा हरेर्मूर्तिर्ब्रह्मविष्णुशिवात्मिका / ब्रह्मेशविष्णुजननी ब्रह्माख्या ब्रह्मसंश्रया
તે હરિની મૂર્તિ છે, જેના પરથી બ્રહ્માનો જન્મ થાય છે; તે બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-શિવાત્મિકા છે. તે બ્રહ્મા, ઈશ (શિવ) અને વિષ્ણુની જનની—‘બ્રહ્મ’ નામે પ્રસિદ્ધ, અને બ્રહ્મમાં જ આશ્રિત તથા બ્રહ્મરૂપ છે.
Verse 100
व्यक्ता प्रथमजा ब्राह्मी महती ज्ञानरूपिणी / वैराग्यैश्वर्यधर्मात्मा ब्रह्ममूर्तिर्हृदिस्थिता / अपांयोनिः स्वयंभूतिर्मानसी तत्त्वसंभवा
તે વ્યક્ત શક્તિ, પ્રથમજા બ્રાહ્મી છે; તે મહતી છે, જેના સ્વરૂપે જ જ્ઞાન છે. તેનો આત્મભાવ વૈરાગ્ય, ઐશ્વર્ય અને ધર્મ; બ્રહ્મમૂર્તિ બની તે હૃદયમાં સ્થિત છે. તે અપાંયોનિ, સ્વયંભૂતિ, માનસી અને તત્ત્વસંભવા છે.
Verse 101
ईश्वराणी च शर्वाणी शङ्करार्धशरीरिणी / भवानी चैव रुद्राणी महालक्ष्मीरथाम्बिका
તે ઈશ્વરાણી અને શર્વાણી છે—શંકરના અર્ધશરીરરૂપિણી દેવી. તે જ ભવાની, રુદ્રાણી તથા મહાલક્ષ્મી—પરમ અંબિકા માતા છે.
Verse 102
महेश्वरसमुत्पन्ना भुक्तिमुक्तिफलप्रदा / सर्वेश्वरी सर्ववन्द्या नित्यं मुदितमानसा
મહેશ્વરમાંથી પ્રગટ થયેલી તે ભોગ અને મોક્ષ—બન્નેના ફળ આપે છે. તે સર્વેશ્વરી, સર્વવંદ્યા છે અને સદા પ્રસન્ન મનવાળી રહે છે.
Verse 103
ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रनमिता शङ्करेच्छानुवर्तिनी / ईश्वरार्धासनगता महेश्वरपतिव्रता
બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર (વિષ્ણુ) જેમને નમે છે, તે શંકરની ઇચ્છાને અનુસરે છે. ઈશ્વરના અર્ધાસન પર બિરાજમાન, તે મહેશ્વરની પતિવ્રતા છે.
Verse 104
सकृद्विभाविता सर्वा समुद्रपरिशोषिणी / पार्वती हिमवत्पुत्री परमानन्ददायिनी
એકવાર સ્મરણ કરતાં જ તે સંપૂર્ણ રીતે પ્રસન્ન થાય છે—જે સમુદ્રને પણ સુકવી શકે છે. તે હિમવતની પુત્રી પાર્વતી, પરમાનંદ આપનારી છે.
Verse 105
गुणाढ्या योगजा योग्या ज्ञानमूर्तिर्विकासिनी / सावित्रीकमला लक्ष्मीः श्रीरनन्तोरसि स्थिता
તે ગુણોથી સમૃદ્ધ, યોગજ અને યોગ્ય છે; તે જ્ઞાનમૂર્તિ, સદા વિકસતી અને તેજસ્વિની છે. તે જ સાવિત્રી, કમલા-લક્ષ્મી, સ્વયં શ્રી—અનંત (વિષ્ણુ)ના વક્ષસ્થળે સ્થિત છે.
Verse 106
सरोजनिलया मुद्रा योगनिद्रा सुरार्दिना / सरस्वती सर्वविद्या जगज्ज्येष्ठा सुमङ्गला
તમે કમલનિવાસિની, સિદ્ધિમુદ્રા અને યોગનિદ્રા; દેવશત્રુઓનો દમન કરનારિ. તમે સરસ્વતી—સર્વવિદ્યા, જગતની જ્યેષ્ઠા અને પરમ મંગલમયી.
Verse 107
वाग्देवी वरदा वाच्या कीर्तिः सर्वार्थसाधिका / योगीश्वरी ब्रह्मविद्या महाविद्या सुशोभना
તમે વાગ્દેવી, વરદાયિની; વાણીમાં વ્યક્ત થતી શક્તિ અને સર્વાર્થસાધિકા કીર્તિ. તમે યોગીશ્વરી, બ્રહ્મવિદ્યા, મહાવિદ્યા—દિપ્તિમયી અને પરમ શોભન।
Verse 108
गुह्यविद्यात्मविद्या च धर्मविद्यात्मभाविता / स्वाहा विश्वंभरा सिद्धिः स्वधा मेधा धृतिः श्रुतिः
તમે ગુહ્યવિદ્યા અને આત્મવિદ્યા; આંતરિક ભાવથી ભાવિત ધર્મવિદ્યા. તમે સ્વાહા, વિશ્વંભરા અને સિદ્ધિ; તમે સ્વધા, મેધા, ધૃતિ અને શ્રુતિ.
Verse 109
नीतिः सुनीतिः सुकृतिर्माधवी नरवाहिनी / अजा विभावरी सौम्या भोगिनी भोगदायिनी
તમે નીતિ અને સુનીતિ; તમે સુકૃતિ; તમે માધવી—માધવની પ્રિય શક્તિ—અને નરવાહિની. તમે અજા, વિભાવરી, સૌમ્યા; તમે ભોગિની અને ભોગદાયિની.
Verse 110
शोभा वंशकरी लोला मालिनी परमेष्ठिनी / त्रैलोक्यसुन्दरी रम्या सुन्दरी कामचारिणी
તમે શોભા, વંશવર્ધિની, લોલા, માલિની અને પરમેષ્ઠિની. તમે ત્રૈલોક્યસુંદરી—રમ્ય, પરમસુંદરી અને સ્વેચ્છાચારિણી.
Verse 111
महानुभावा सत्त्वस्था महामहिषमर्दनी / पद्ममाला पापहरा विचित्रा मुकुटानना
તે મહાનુભાવિની, સત્ત્વમાં સ્થિત, મહામહિષમર્દિની છે. પદ્મમાળા ધારણ કરનારી, પાપહરિણી, વિચિત્રરૂપિણી, મુકુટથી શોભિત મુખવાળી છે.
Verse 112
निर्यन्त्रा यन्त्रवाहस्था नन्दिनी भद्रकालिका / आदित्यवर्णा कौमारी मयूरवरवाहिनी
તે નિર્યંત્રા, સ્વાધીન શક્તિ છે, છતાં દિવ્ય યંત્ર-વાહન પર સ્થિત છે. તે નન્દિની, ભદ્રકાલિકા છે. આદિત્યવર્ણા એવી કૌમારી, શ્રેષ્ઠ મયૂરવાહિની છે.
Verse 113
निर्यन्त्रा यन्त्रवाहस्था नन्दिनी भद्रकालिका / आदित्यवर्णा कौमारी मयूरवरवाहिनी
તે નિર્યંત્રા, સર્વાધિકારી શક્તિ છે; તેમજ પવિત્ર વાહન અને તેના યંત્રો પર અધિષ્ઠિત રહી તેમને સંચાલિત કરે છે. તે નન્દિની, ભદ્રકાલિકા; સૂર્યતેજથી દીપ્ત કૌમારી, શ્રેષ્ઠ મયૂરવાહિની છે.
Verse 114
वृषासनगता गौरो महाकाली सुरार्चिता / अदितिर्नियता रौद्री पद्मगर्भा विवाहना
વૃષાસનગતા ગૌરી, દેવોથી અર્ચિત મહાકાળી; નિયત-સંયમવતી અદિતિ, રૌદ્રી; પદ્મગર્ભા અને સર્વભૂતોની દિવ્ય વાહનસ્વરૂપિણી—તેણે જ આ સ્તુતિ અર્પિત છે.
Verse 115
विरूपाक्षी लेलिहाना महापुरनिवासिनी / महाफलानवद्याङ्गी कामपूरा विभावरी
તે વિરূপાક્ષી, લેલિહાના—સર્વગ્રાસી શક્તિ; પરમ પુરમાં નિવાસ કરતી આદ્ય મહાદેવી છે. તે મહાફલદાયિની, અનવદ્ય અંગવાળી, કામપૂરિણી, દિવ્ય વિભાવરી (રાત્રિસ્વરૂપા) છે.
Verse 116
विचित्ररत्नमुकुटा प्रणतार्तिप्रभञ्जनी / कौशिकी कर्षणी रात्रिस्त्रिदशार्तिविनाशिनी
તે વિચિત્ર રત્નમુકુટધારિણી છે; શરણાગત ભક્તોના દુઃખને ભંજનારિણી. તે તેજસ્વિની કૌશિકી, સર્વને પોતાની તરફ આકર્ષનારિણી કર્ષણી, રાત્રિસ્વરૂપ રક્ષિકા અને દેવોના આર્તિનાશિની છે.
Verse 117
बहुरूपा सुरूपा च विरूपा रूपवर्जिता / भक्तार्तिशमनी भव्या भवभावविनाशनी
તમે બહુરૂપા છો અને સરૂપા પણ; ક્યારેક વિરূপા જણાતાં પણ તમે રૂપાતીત છો. તમે ભક્તોની આર્તિ શમાવો છો; તમે ભવ્ય, મંગલમયી છો; અને સંસાર-ભવમાં બાંધનાર ભાવનો વિનાશ કરો છો.
Verse 118
निर्गुणा नित्यविभवा निः सारा निरपत्रपा / यशस्विनी सामगीतिर्भवाङ्गनिलयालया
તે નિર્ગુણા, નિત્ય વૈભવવતી; નિઃસારતા રહિત અને નિર્ભય છે. તે યશસ્વિની; સામવેદની સામગીતિસ્વરૂપા; ભવ (શિવ)ના અંગમાં નિવાસ કરનારિણી અને સ્વયં પરમ આલય છે.
Verse 119
दीक्षा विद्याधरी दीप्ता महेन्द्रविनिपातिनी / सर्वातिशायिनी विद्या सर्वसिद्धिप्रदायिनी
તે દીક્ષા છે, વિદ્યાધારિણી છે, દીપ્તિમતી છે; મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)નો ગર્વ પણ પતિત કરનારિણી. તે સર્વાતિશાયિણી વિદ્યા છે, જે સર્વ સિદ્ધિ અને સાધનફળ આપે છે.
Verse 120
सर्वेश्वरप्रिया तार्क्ष्या समुद्रान्तरवासिनी / अकलङ्का निराधारा नित्यसिद्धा निरामया
હે સર્વેશ્વરપ્રિયે, હે તાર્ક્ષ્યા! સમુદ્રના અંતરમાં નિવાસ કરનારિણી—તમે અકલંકા, નિરાધારા (સ્વતંત્ર), નિત્યસિદ્ધા અને નિરામયા છો.
Verse 121
कामधेनुर्बृहद्गर्भा धीमती मोहनाशिनी / निः सङ्कल्पा निरातङ्का विनया विनयप्रदा
તે કામધેનુ, બૃહદ્ગર્ભા, ધીમતી અને મોહનાશિની છે. તે નિઃસંકલ્પા, નિરાતંકા; તે વિનયસ્વરૂપ અને વિનય (સદાચાર) આપનારી છે.
Verse 122
ज्वालामालासहस्त्राढ्या देवदेवी मनोन्मनी / महाभगवती दुर्गा वासुदेवसमुद्भवा
હજારો જ્વાલામાળાઓથી શોભિત દેવદેવી મનોઉન્મની—તે મહાભગવતી દુર્ગા, વાસુદેવમાંથી પ્રાદુર્ભવેલી છે.
Verse 123
महेन्द्रोपेन्द्रभगिनी भक्तिगम्या परावरा / ज्ञानज्ञेया जरातीता वेदान्तविषया गतिः
તે મહેન્દ્ર અને ઉપેન્દ્રની ભગિની; ભક્તિથી ગમ્ય; પરા અને અવરા બંનેથી પર પરમ તત્ત્વ. તે જ્ઞાનથી જ્ઞેય, જરાથી અતીત, અને વેદાંતમાં પ્રતિપાદિત પરમ ગતિ છે.
Verse 124
दक्षिणा दहना दाह्या सर्वभूतनमस्कृता / योगमाया विभावज्ञा महामाया महीयसी
તે દક્ષિણા (મંગલ દાન), દહના (દાહક શક્તિ) અને દાહ્યા (જે દગ્ધ થાય) છે; સર્વ ભૂતો દ્વારા નમસ્કૃત. તે યોગમાયા, સર્વ વિભાવોની જ્ઞાતા, મહામાયા—અતિ મહનીય શક્તિ છે.
Verse 125
संध्या सर्वसमुद्भूतिर्ब्रह्मवृक्षाश्रयानतिः / बीजाङ्कुरसमुद्भूतिर्महाशक्तिर्महामतिः
તે સંધ્યા—કાળ અને ઉપાસનાનો પાવન સંધિકાળ; તે સર્વસમુદ્ભૂતિ છે. તે બ્રહ્મવૃક્ષના આશ્રયમાં કરેલી વિનમ્ર નતિ છે. તે બીજ અને અંકુરની ઉત્પત્તિ; મહાશક્તિ અને મહામતિ છે.
Verse 126
ख्यातिः प्रज्ञा चितिः संवित् महाभोगीन्द्रशायिनी / विकृतिः शांसरी शास्त्री गणगन्धर्वसेविता
તે ખ્યાતિ, પ્રજ્ઞા, ચિતિ અને શુદ્ધ સંવિત્ છે; મહાભોગીન્દ્ર શેષ પર શયન કરનારી છે. તે વિકૃતિ, સંસારમાર્ગે ગમન કરનારી, શાસ્ત્રોની અધિષ્ઠાત્રી અને ગણ-ગંધર્વોથી સેવિત છે.
Verse 127
वैश्वानरी महाशाला देवसेना गुहप्रिया / महारात्रिः शिवानन्दा शची दुः स्वप्ननाशिनी
તે વૈશ્વાનરી, મહાશાળા—મહાન અને વિશાળ નિવાસ છે; દેવસેના, ગુહ (સ્કંદ)ની પ્રિયા છે. તે મહારાત્રિ, શિવાનંદા, શચી અને દુઃસ્વપ્નનાશિની છે.
Verse 128
इज्या पूज्या जगद्धात्री दुर्विज्ञेया सुरूपिणी / गुहाम्बिका गुणोत्पत्तिर्महापीठा मरुत्सुता
તે યજ્ઞમાં ઇજ્યા અને ભક્તિમાં પૂજ્યા છે; જગદ્ધાત્રી, સંપૂર્ણ જાણવામાં દુર્વિજ્ઞેયા, છતાં સુરૂપિણી છે. તે ગુહામ્બિકા, ગુણોત્પત્તિ, મહાપીઠા અને મરુત્સુતા છે.
Verse 129
हव्यवाहान्तरागादिः हव्यवाहसमुद्भवा / जगद्योनिर्जगन्माता जन्ममृत्युजरातिगा
તે હવ્યવાહ (યજ્ઞાગ્નિ)ની અંદરની આદ્ય દીપ્તિ અને પ્રથમ આરંભ છે, અને એ જ અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન છે. તે જગદ્યોનિ અને જગન્માતા—જન્મ, મૃત્યુ અને જરાથી પર છે.
Verse 130
बुद्धिमाता बुद्धिमती पुरुषान्तरवासिनी / तरस्विनी समाधिस्था त्रिनेत्रा दिविसंस्थिता
તે બુદ્ધિની માતા અને સ્વયં પરમ બુદ્ધિમતી છે; પુરુષના અંતરમાં વસનારી અંતર્યામી ચેતના છે. તે તરસ્વિની, સમાધિસ્થ; ત્રિનેત્રા બની દિવ્ય લોકમાં સ્થિત છે.
Verse 131
सर्वेन्द्रियमनोमाता सर्वभूतहृदि स्थिता / संसारतारिणी विद्या ब्रह्मवादिमनोलया
તે સર્વ ઇન્દ્રિયો અને મનની માતા છે, સર્વ ભૂતોના હૃદયમાં સ્થિત છે. તે જ સંસારથી પાર ઉતારનાર વિદ્યા છે, જે બ્રહ્મવાદીઓના મનને પરમ તત્ત્વમાં લય કરે છે.
Verse 132
ब्रह्माणी बृहती ब्राह्मी ब्रह्मभूता भवारणिः / हिरण्मयी महारात्रिः संसारपरिवर्तिका
તે બ્રહ્માણી, બૃહતી, બ્રાહ્મી શક્તિ—સ્વયં બ્રહ્મરૂપા, ભવાગ્નિની અરણિ છે. તે હિરણ્મયી, મહારાત્રિ અને સંસારચક્રને ફેરવનારી શક્તિ છે.
Verse 133
सुमालिनी सुरूपा च भाविनी तारिणी प्रभा / उन्मीलनी सर्वसहा सर्वप्रत्ययसाक्षिणी
તે સુમાલિની અને સુરૂપા છે; ભાવિની, તારિણી અને પ્રભા છે. તે ઉન્મીલની, સર્વસહા અને સર્વ પ્રત્યયોની સાક્ષિણી છે.
Verse 134
सुसौम्या चन्द्रवदना ताण्डवासक्तमानसा / सत्त्वशुद्धिकरी शुद्धिर्मलत्रयविनाशिनी
તે અતિ સૌમ્યા, ચંદ્રવદના છે; જેના મન દિવ્ય તાંડવમાં આસક્ત છે. તે સત્ત્વને પણ શુદ્ધ કરનાર—શુદ્ધિ સ્વરૂપા—અને મલત્રય વિનાશિની છે.
Verse 135
जगत्प्रिया जगन्मूर्तिस्त्रिमूर्तिरमृताश्रया / निराश्रया निराहारा निरङ्कुरवनोद्भवा
તે જગતપ્રિયા છે, જગત જ જેના મૂર્તિરૂપ છે; ત્રિમૂર્તિરૂપે પ્રગટ, અમૃતમાં પ્રતિષ્ઠિત. છતાં તે નિરાશ્રયા, નિરાહારા, અને અંકુરવિહિન વન જેવી અકારણ ઉદ્ભવા છે.
Verse 136
चन्द्रहस्ता विचित्राङ्गी स्त्रग्विणी पद्मधारिणी / परावरविधानज्ञा महापुरुषपूर्वजा
તેણાના હાથે ચંદ્રચિહ્ન છે; તેનું સ્વરૂપ અદ્ભુત છે; તે હારોથી શોભિત અને પદ્મધારિણી છે. પર અને અપાર—બન્ને લોકવિધાનોની જાણકાર, મહાપુરુષથી પણ પૂર્વની આદ્ય શક્તિ તે જ છે.
Verse 137
विद्येश्वरप्रिया विद्या विद्युज्जिह्वा जितश्रमा / विद्यामयी सहस्त्राक्षी सहस्त्रवदनात्मजा
તે વિદ્યેશ્વરની પ્રિયા, સ્વયં વિદ્યા છે; તેની જિહ્વા વીજળી સમી છે અને તે શ્રમને જીતનાર છે. તે વિદ્યામયી, સહસ્રનેત્રી અને સહસ્રવદનાની આત્મજા છે.
Verse 138
सहस्त्ररश्मिः सत्त्वस्था महेश्वरपदाश्रया / क्षालिनी सन्मयी व्याप्ता तैजसी पद्मबोधिका
તે સહસ્રરશ્મિમયી તેજ છે, સત્ત્વમાં સ્થિત; મહેશ્વરના પરમ પદનો આશ્રય લેનારી છે. તે ક્ષાલિની—પવિત્ર કરનારી, સન્મયી, સર્વવ્યાપી; તે તૈજસી તેજોમયી અને પદ્મસમાન આંતરિક જ્ઞાન જગાવનારી છે.
Verse 139
महामायाश्रया मान्या महादेवमनोरमा / व्योमलक्ष्मीः सिहरथा चेकितानामितप्रभा
તે મહામાયામાં આશ્રિત, માન્ય અને પૂજનીય; મહાદેવને મનોહર લાગતી છે. તે વ્યોમલક્ષ્મી, સિંહરથારૂઢ, અને ચેકિતાન—ભય-ભક્તિ જગાવનારી, અમિતપ્રભા છે.
Verse 140
वीरेश्वरी विमानस्था विशोकाशोकनाशिनी / अनाहता कुण्डलिना नलिनी पद्मवासिनी
હે વીરેેશ્વરી! તમે વિમાનસ્થ, વિશોકા અને શોકનાશિની છો. તમે અનાહત (અંતર્નાદ), કુંડલિની શક્તિ; નલિની અને હૃદયપદ્મવાસિની છો.
Verse 141
सदानन्दा सदाकीर्तिः सर्वभूताश्रयस्थिता / वाग्देवता ब्रह्मकला कलातीता कलारणिः
તે સદાનંદમયી, સદાકીર્તિમયી, સર્વ ભૂતોના આશ્રયરૂપે સ્થિત છે. તે વાગ્દેવતા, બ્રહ્મની દિવ્ય કલા છે; કાળની સર્વ કલાઓથી પર અને તે કલાઓનું મૂળ કારણ છે.
Verse 142
ब्रह्मश्रीर्ब्रह्महृदया ब्रह्मविष्णुशिवप्रिया / व्योमशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिः परागतिः
તે બ્રહ્મની શ્રી-પ્રભા, બ્રહ્મનું હૃદય, અને બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-શિવને સમાન રીતે પ્રિય છે. તે વ્યોમશક્તિ, ક્રિયાશક્તિ, જ્ઞાનશક્તિ અને પરમગતિ છે.
Verse 143
क्षोभिका बन्धिका भेद्या भेदाभेदविवर्जिता / अभिन्नाभिन्नसंस्थाना वंशिनी वंशहारिणी
તે પ્રકટતાને ક્ષોભિત કરનાર, ઉપાધિઓથી બાંધનાર, અને તે બંધનને ભેદી શકાય તેવી પણ છે. તે ભેદ-અભેદ બંનેથી પર છે. તેનું સ્વરૂપ અભિન્ન પણ દેખાય છે અને ભિન્ન પણ; તે વંશપ્રવર્તિની અને વંશહારિણી છે.
Verse 144
गुह्यशक्तिर्गुणातीता सर्वदा सर्वतोमुखी / भगिनी भगवत्पत्नी सकला कालकारिणी
તે ગુહ્ય અંતઃશક્તિ, ગુણાતીત, સદા સર્વદિશામુખી છે. તે ભગિની પણ છે અને ભગવાનની પત્ની પણ; તે સકલા—સંપૂર્ણા—અને કાળકારિણી છે.
Verse 145
सर्ववित् सर्वतोभद्रा गुह्यातीता गुहारणिः / प्रक्रिया योगमाता च गङ्गा विश्वेश्वरेश्वरी
તે સર્વવિત્, સર્વતો ભદ્રા છે; તે ગુહ્યથી પણ પર અને ગુહા-રહસ્યને પ્રજ્વલિત કરનાર અરણિ છે. તે પ્રક્રિયા, યોગમાતા; તે જ ગંગા અને વિશ્વેશ્વરની ઈશ્વરી છે.
Verse 146
कपिला कापिला कान्ताकनकाभाकलान्तरा / पुण्या पुष्करिणी भोक्त्री पुरन्दरपुरस्सरा
તે કપિલા, કાપિલા, સુવર્ણકાંતિથી ઝળહળતી કાંતા છે; તે પુણ્યા, પુષ્કરિણી-સરોરૂપા, ભોગ અને પોષણ આપનારી, તથા પુરંદર (ઇન્દ્ર)ની પુરીના અગ્રે માર્ગદર્શિકા છે।
Verse 147
पोषणी परमैश्वर्यभूतिदा भूतिभूषणा / पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिः परमार्थार्थविग्रहा
તે પોષણી છે; પરમ ઐશ્વર્ય-સમૃદ્ધિ આપનારી અને સર્વ વિભૂતિનું ભૂષણરૂપ છે। તેના પરથી પંચબ્રહ્મનું પ્રાકટ્ય થાય છે; તે પરમાર્થ અને તેના પરમ અર્થની સાકાર મૂર્તિ છે।
Verse 148
धर्मोदया भानुमती योगिज्ञेय मनोजवा / मनोहरा मनोरक्षा तापसी वेदरूपिणी
તે ધર્મોદયા—ધર્મનો ઉદયપ્રકાશ, ભાનુમતી—તેજસ્વિની; યોગીઓને જ્ઞેય અને મન જેટલી વેગવતી. તે મનોહરા, મનની રક્ષિકા; તપશક્તિસંપન્ના અને વેદરૂપિણી છે।
Verse 149
वेदशक्तिर्वेदमाता वेदविद्याप्रकाशिनी / योगेश्वरेश्वरी माता महाशक्तिर्मनोमयी
તે વેદશક્તિ, વેદમાતા, વેદવિદ્યાને પ્રકાશિત કરનારી છે। તે માતા, યોગેશ્વરોની ઈશ્વરી—સ્વયં મહાશક્તિ—અને મનોભાવમયી છે।
Verse 150
विश्वावस्था वियन्मूर्तिर्विद्युन्माला विहायसी / किंनरी सुरभी वन्द्या नन्दिनी नन्दिवल्लभा
તે વિશ્વાવસ્થા—વિશ્વસ્થિતિનો આધાર, વિયન્મૂર્તિ—આકાશસ્વરૂપિણી; તે વિદ્યુન્માળા, વિહાયસી—દિવ્ય ગગનચારિણી. તે કિન્નરી, સુરભી, વંદ્યા—વંદનીય; તે નંદિની, નંદિની પ્રિયા (નંદિવલ્લભા) છે।
Verse 151
भारती परमानन्दा परापरविभेदिका / सर्वप्रहरणोपेता काम्या कामेश्वरेश्वरी
તે ભારતી (વાક્/સરಸ್ವતી) પરમાનંદસ્વરૂપા છે, પર અને અપરમાં ભેદ દર્શાવનારી. સર્વ શસ્ત્રો અને શક્તિઓથી યુક્ત, ઇચ્છિત વર આપનારી—કામેશ્વરની અધિષ્ઠાત્રી દેવી છે.
Verse 152
अचिन्त्याचिन्त्यविभवा हृल्लेखा कनकप्रभा / कूष्माण्डी धनरत्नाढ्या सुगन्धा गन्धायिनी
તે અચિંત્ય છે અને તેનું વૈભવ પણ વિચારાતીત છે; હૃદય પર પોતાનો લેખ અંકિત કરે છે, કનકપ્રભાથી તેજસ્વી છે. તે કૂષ્માંડી, ધન-રત્નોથી સમૃદ્ધ; સુગંધમયી અને સુગંધ પ્રસરી દેતી છે.
Verse 153
त्रिविक्रमपदोद्भूता धनुष्पाणिः शिवोदया / सुदुर्लभा धनाद्यक्षा धन्या पिङ्गललोचना
તે ત્રિવિક્રમના પદચિહ્નમાંથી ઉદ્ભવેલી, હાથમાં ધનુષ ધારણ કરનારી; શિવોદયથી મંગલમયી—અતિ દુર્લભ છે. તે ધનાદિ સંપત્તિની અધિષ્ઠાત્રી યક્ષ-રાણી, ધન્યા અને પિંગળ (સુવર્ણાભ) નેત્રવાળી છે.
Verse 154
शान्तिः प्रभावती दीप्तिः पङ्कजायतलोचना / आद्या हृत्कमलोद्भूता गवां मता रणप्रिया
તે શાંતિ, પ્રભાવતી અને દીપ્તિ છે—પદ્માયત નેત્રવાળી. તે આદ્યા, હૃદયકમલમાંથી ઉદ્ભવેલી; ગાયો ની માતા તરીકે માન્ય અને રણપ્રિયા છે.
Verse 155
सत्क्रिया गिरिजा शुद्धा नित्यपुष्टा निरन्तरा / दुर्गाकात्यायनीचण्डी चर्चिका शान्तविग्रहा
તે સત્ક્રિયા સ્વયં, ગિરિજા, શુદ્ધા—નિત્ય પોષણ કરનારી અને નિરંતર છે. તે દુર્ગા, કાત્યાયની, ચંડી, ચર્ચિકા—જેનુ વિગ્રહ શાંત અને શુભ છે.
Verse 156
हिरण्यवर्णा रजनी जगद्यन्त्रप्रवर्तिका / मन्दराद्रिनिवासा च शारदा स्वर्णमालिनी
સુવર્ણવર્ણા રજની, જે જગત્-યંત્રને પ્રવર્તિત કરે છે; મંદર પર્વતનિવાસિની શારદા, સ્વર્ણમાળા ધારણ કરનારી।
Verse 157
रत्नमाला रत्नगर्भा पृथ्वी विश्वप्रमाथिनी / पद्मानना पद्मनिभा नित्यतुष्टामृतोद्भवा
તે રત્નમાળા, રત્નગર્ભા; તે પૃથ્વી, જે વિશ્વને મથન કરી પરિવર્તિત કરે છે. પદ્માનના, પદ્મસમાન તેજસ્વી, નિત્યતૃપ્તા, અમૃતરૂપે ઉદ્ભવેલી।
Verse 158
धुन्वती दुः प्रकम्प्या च सूर्यमाता दृषद्वती / महेन्द्रभगिनी मान्या वरेण्या वरदर्पिता
ધુન્વતી, દુઃ, પ્રકમ્પ્યા, સૂર્યમાતા અને દૃષદ્વતી; તેમજ મહેન્દ્રભગિની, માન્યા, વરેણ્યા અને વરદર્પિતા—આ પવિત્ર નદીઓ/તીર્થો સ્મરણીય છે।
Verse 159
कल्याणी कमला रामा पञ्चभूता वरप्रदा / वाच्या वरेश्वरी वन्द्या दुर्जया दुरतिक्रमा
તે કલ્યાણી છે; તે કમલા (લક્ષ્મી) છે, તે રામા છે. તે પંચમહાભૂતોમાં અધિષ્ઠિત રહી વર આપે છે. પવિત્ર વાણીથી આવાહ્ય, વરેશ્વરી, વંદનીય—અજેય અને અતિક્રમણાતીત।
Verse 160
कालरात्रिर्महावेगा वीरभद्रप्रिया हिता / भद्रकाली जगन्माता भक्तानां भद्रदायिनी
તે કાલરાત્રિ, મહાવેગવતી; વીરભદ્રને પ્રિય અને હિતકારિણી. તે ભદ્રકાળી, જગન્માતા, જે ભક્તોને મંગળ આપે છે।
Verse 161
कराला पिङ्गलाकारा नामभेदामहामदा / यशस्विनी यशोदा च षडध्वपरिवर्तिका
તે કરાલા છે, પિંગલ આકારવાળી; નામભેદથી ઉદ્ભવતી મહામદ-શક્તિ છે. તે યશસ્વિની અને યશોદા છે તથા ષડધ્વ—છ માર્ગોને ફેરવી નિયમિત કરનાર શક્તિ છે.
Verse 162
शङ्खिनी पद्मिनी सांख्या सांख्ययोगप्रवर्तिका / चैत्रा संवत्सरारूढा जगत्संपूरणीन्द्रजा
તે શંખિની, પદ્મિની અને સાંખ્યાછે—સાંખ્ય તથા યોગને પ્રવર્તાવનારિ. તે ચૈત્રા, સંવત્સરચક્ર પર આરુઢ; જગતને પરિપૂર્ણ કરનારિ અને ઇન્દ્રજા શક્તિ છે.
Verse 163
शुम्भारिः खेचरीस्वस्था कम्बुग्रीवा कलिप्रिया / खगध्वजी खगारूढा परार्घ्या परमालिनी
તમે શુમ્ભનો સંહાર કરનારિ; આકાશમાં વિચરતાં પણ સદા સ્વસ્થ. શંખ જેવી ગ્રીવાવાળી, કલિયુગમાં પણ પ્રિય; ખગધ્વજ ધારણ કરનારિ, ખગ (ગરુડ) પર આરુઢ—તમે પરમાર্ঘ્યા અને પરમમાલિની છો.
Verse 164
ऐश्वर्यवर्त्मनिलया विरक्ता गरुडासना / जयन्ती हृद्गुहा रम्या गह्विरेष्ठा गणाग्रणीः
તે ઐશ્વર્યના માર્ગમાં નિવાસ કરનારિ, સ્વયં વિરક્ત; ગરુડાસના છે. તે જયંતી—સદા વિજયિની; હૃદયગુહાનું રહસ્ય; રમ્યા; ગહન-ગૂઢ તત્ત્વોમાં શ્રેષ્ઠા; અને ગણોની અગ્રણી છે.
Verse 165
संकल्पसिद्धा साम्यस्था सर्वविज्ञानदायिनी / कलिकल्पषहन्त्री च गुह्योपनिषदुत्तमा
તે સંકલ્પસિદ્ધા, સામ્યમાં સ્થિત, સર્વ વિજ્ઞાન (તત્ત્વજ્ઞાન) આપનારિ છે. તે કલિ અને તેની કલ્પનાઓનો નાશ કરનારિ, તથા ગુહ્ય ઉપનિષદ-તત્ત્વની પરમ ઉત્તમ શિક્ષા છે.
Verse 166
निष्ठा दृष्टिः स्मृतिर्व्याप्तिः पुष्टिस्तुष्टिः क्रियावती / विश्वामरेश्वरेशाना भुक्तिर्मुक्तीः शिवामृता
તે નિષ્ઠા, સત્યદૃષ્ટિ અને પવિત્ર સ્મૃતિ છે; તે સર્વવ્યાપિણી, પોષણ, તૃપ્તિ અને ફળદાયિની ક્રિયાશક્તિ છે. તે વિશ્વ અને દેવોની ઈશ્વરી—શિવામૃતસ્વરૂપા—ભુક્તિ તથા મુક્તિ બન્ને આપે છે.
Verse 167
लोहिता सर्पमाला च भीषणी वनमालिनी / अनन्तशयनानन्या नरनारायणोद्भवा
તે લાલિમાવર્ણી છે, સર્પમાળા ધારણ કરે છે; ભયંકર રૂપે વનમાળાથી શોભિત છે. તે અનંતશયનથી અભિન્ન છે અને નર-નારાયણમાંથી ઉદ્ભવી છે એમ કહેવાય છે.
Verse 168
नृसिंही दैत्यमथनी शङ्खचक्रगदाधरा / संकर्षणसमुत्पत्तिरम्बिकापादसंश्रया
તે નૃસિંહી છે, દૈત્યોને મથન કરનારી, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનારી. તે સંકર્ષણમાંથી સમુત્પન્ન કહેવાય છે અને અંબિકાના ચરણોમાં શરણ લે છે.
Verse 169
महाज्वाला महामूर्तिः सुमूर्तिः सर्वकामधुक् / सुप्रभा सुस्तना गौरी धर्मकामार्थमोक्षदा
તે મહાજ્વાળા, મહામૂર્તિ અને સુમૂર્તિ છે; તે સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરનારી છે. તે સુપ્રભા, સુસ્તના, ગૌરી—ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ આપનારી છે.
Verse 170
भ्रूमध्यनिलया पूर्वा पुराणपुरुषारणिः / महाविभूतिदा मध्या सरोजनयना समा
તે ભ્રૂમધ્યમાં નિવાસ કરનારી આદ્ય છે—પુરાણ પુરુષને પ્રજ્વલિત કરનાર અરણિ સમાન. મધ્યસ્થાને તે મહાવિભૂતિ આપે છે; તે કમળનયના અને સદા સમચિત્ત, શાંત છે.
Verse 171
अष्टादशभुजानाद्या नीलोत्पलदलप्रभा / सर्वशक्त्यासनारूढा धर्माधर्मार्थवर्जिता
આદ્યા દેવી અષ્ટાદશ ભુજાવાળી, નીલ કમળદળ જેવી તેજસ્વી છે. તે સર્વશક્તિઓના આસન પર આરુઢ, ધર્મ-અધર્મથી પરે અને લોકિક હેતુઓથી અલિપ્ત છે.
Verse 172
वैराग्यज्ञाननिरता निरालोका निरिन्द्रिया / विचित्रगहनाधारा शाश्वतस्थानवासिनी
તે વૈરાગ્ય અને તત્ત્વજ્ઞાનમાં નિરત છે; પ્રકાશરૂપ વસ્તુકરણથી પરે અને ઇન્દ્રિયાતીત છે. તેનો આધાર અદ્ભુત અને અતિગહન છે, અને તે શાશ્વત ધામમાં વસે છે.
Verse 173
स्थानेश्वरी निरानन्दा त्रिशूलवरधारिणी / अशेषदेवतामूर्तिर्देवता वरदेवता / गणाम्बिका गिरेः पुत्री निशुम्भविनिपातिनी
તે સ્થાનેશ્વરી છે, સામાન્ય આનંદથી પરે; ત્રિશૂલ અને વરમુદ્રા ધારણ કરનારી. તે સર્વ દેવતાઓની મૂર્તિ, સ્વયં દેવી—પરમ વરદાયિની. તે ગણામ્બિકા, ગિરિરાજની પુત્રી, નિશુમ્ભવિનાશિની છે.
Verse 174
अवर्ण वर्णरहिता निवर्णा बीजसंभवा / अनन्तवर्णानन्यस्था शङ्करी शान्तमानसा
તે અવર્ણા—વર્ણભેદથી રહિત, નિરુપાધિક; છતાં આદિબીજની જનની છે. અનંત રૂપ-રંગોમાં પ્રગટ થઈને પણ એકત્વમાં સ્થિત—શંકરી, જેના મનમાં પરમ શાંતિ છે.
Verse 175
अगोत्रा गोमती गोप्त्री गुह्यरूपा गुणोत्तरा / गौर्गोर्गव्यप्रिया गौणी गणेश्वरनमस्कृता
તે અગોત્રા—ગોત્ર-વંશથી પરે; ગોમતી—મંગલશક્તિથી સમૃદ્ધ; અને ગોપ્ત્રી—રક્ષિકા છે. તેનું રૂપ ગુહ્ય અને અંતર્મુખ; તે ગુણોમાં ઉત્તમ છે. તે ગૌરી; ગાય અને ગોસંબંધિત સર્વ વસ્તુઓને પ્રિય; ‘ગૌ’ તત્ત્વની અધિષ્ઠાત્રી. ગણેશ્વર પણ તેને નમસ્કાર કરે છે.
Verse 176
सत्यमात्रा सत्यसंधा त्रिसंध्या संधिवर्जिता / सर्ववादाश्रया संख्या संख्ययोगसमुद्भवा
તે માત્ર સત્ય છે, સત્યમાં અડગ; ત્રિસંધ્યામાં વિરાજમાન છતાં સંધિ-ભેદથી રહિત છે. સર્વ વાદોનો આધાર તે જ ‘સંખ્યા’, સાંખ્ય-યોગના સંગમથી પ્રાદુર્ભૂત.
Verse 177
असंख्येयाप्रमेयाख्या शून्या शुद्धकुलोद्भवा / बिन्दुनादसमुत्पत्तिः शंभुवामा शशिप्रभा
તે ‘અસંખ્યેય’ અને ‘અપ્રમેય’ નામે ખ્યાત; નિર્ધારણાતીત શૂન્યા, શુદ્ધ કુલમાંથી ઉદ્ભવેલી। તેના પરથી બિંદુ અને નાદ પ્રગટે; તે શંભુની વામા શક્તિ, ચંદ્રપ્રભા સમ તેજસ્વી।
Verse 178
विसङ्गा भेदरहिता मनोज्ञा मधुसूदनी / महाश्रीः श्रीसमुत्पत्तिस्तमः पारे प्रतिष्ठिता
તે આસક્તિરહિત, ભેદરહિત, મનોહર અને મધુસૂદની છે. તે મહાશ્રી છે—જેથી શ્રી (મંગળ-સમૃદ્ધિ) પ્રગટે—અને તે તમસના પાર પ્રતિષ્ઠિત છે.
Verse 179
त्रितत्त्वमाता त्रिविधा सुसूक्ष्मपदसंश्रया / शान्त्यतीता मलातीता निर्विकारा निराश्रया
તે ત્રિતત્ત્વોની માતા છે, ત્રિવિધ રૂપે પ્રગટે છે, અને પરમ સૂક્ષ્મ પદમાં સ્થિત છે. તે શાંતિથી પણ પરે, મલાતીત, નિર્વિકાર અને નિરાશ્રય છે.
Verse 180
शिवाख्या चित्तनिलया शिवज्ञानस्वरूपिणी / दैत्यदानवनिर्मात्री काश्यपी कालकल्पिका
તે ‘શિવા’ નામે પ્રસિદ્ધ; ચિત્તમાં નિવાસ કરે છે; શિવજ્ઞાનનું જ સ્વરૂપ છે. તે દૈત્ય-દાનવોની નિર્માત્રી; તે કાશ્યપી, અને કાળ તથા કલ્પોને ઘડનાર શક્તિ છે.
Verse 181
शास्त्रयोनिः क्रियामूर्तिश्चतुर्वर्गप्रदर्शिका / नारायणी नरोद्भूतिः कौमुदी लिङ्गधारिणी
તે શાસ્ત્રોની યોનિ, ક્રિયાની મૂર્તિ અને ચતુર્વર્ગની પ્રદર્શિકા છે. તે નારાયણી, નરમાં ઉદ્ભવતી શક્તિ, કૌમુદી ચંદ્રકાંતિ સમી, અને લિંગધારિણી છે.
Verse 182
कामुकी ललिता भावा परापरविभूतिदा / परान्तजातमहिमा बडवा वामलोचना
તે કામુકી, લલિતા અને સર્વ ભાવોની આધારભૂમિ છે; તે પર અને અપાર—બન્ને વિભૂતિ આપે છે. તેની મહિમા પરાત્પરથી જન્મેલી; તે બડવા-શક્તિ અને વામલોચના છે.
Verse 183
सुभद्रा देवकी सीता वेदवेदाङ्गपारगा / मनस्विनी मन्युमाता महामन्युसमुद्भवा
તે સુભદ્રા, દેવકી અને સીતા છે; વેદ અને વેદાંગોને પાર કરનાર છે. તે મનસ્વિની, મન્યુની માતા, અને મહામન્યુમાંથી સમુદ્ભવા છે.
Verse 184
अमृत्युरमृता स्वाहा पुरुहूता पुरुष्टुता / अशोच्या भिन्नविषया हिरण्यरजतप्रिया
તમે અમૃત્યુ અને અમૃતા; તમે સ્વાહા—યજ્ઞનો પવિત્ર ઉચ્ચાર. તમે પુરુહૂતા, પુરુષ્તુતા; તમે અશોચ્યા, તમારો વિષય બહુવિધ અને સર્વવ્યાપી, અને તમે હિરણ્ય-રજતપ્રિયા છો.
Verse 185
हिरण्या राजती हैमी हेमाभरणभूषिता / विभ्राजमाना दुर्ज्ञेया ज्योतिष्टोमफलप्रदा
તે હિરણ્યા, રાજતી, હૈમી—સુવર્ણમયી અને સ્વર્ણાભરણોથી ભૂષિતા છે. તે વિભ્રાજમાન હોવા છતાં દુર્જ્ઞેયા છે, અને જ્યોતિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ આપે છે.
Verse 186
महानिद्रासमुद्भूतिरनिद्रा सत्यदेवता / दीर्घाककुद्मिनी हृद्या शान्तिदा शान्तिवर्धिनी
તે મહાનિદ્રામાંથી પ્રગટેલી, નિદ્રારહિત સદાજાગૃત, સત્યદેવતા છે. દીર્ઘનેત્રા, પૂર્ણસ્તની, હૃદયહર્ષદાયિની—તે શાંતિ આપે અને શાંતિ વધારે છે.
Verse 187
लक्ष्म्यादिशक्तिजननी शक्तिचक्रप्रवर्तिका / त्रिशक्तिजननी जन्या षडूर्मिपरिर्जिता
તે લક્ષ્મી વગેરે શક્તિઓની જનની, દિવ્ય શક્તિચક્રને પ્રવર્તાવનારી છે. ત્રિશક્તિની પણ જનની, સ્વયં આદ્યકારણ—ષડૂર્મિઓને જીતેલ છે.
Verse 188
सुधामा कर्मकरणी युगान्तदहनात्मिका / संकर्षणी जगद्धात्री कामयोनिः किरीटिनी
તે સુધામા, કર્મ કરાવનારી અને ક્રિયાશક્તિ; યુગાંતના દહનાગ્નિનું સ્વરૂપ. તે સંકર્ષણી, જગદ્ધાત્રી, કામયોનિ અને કિરીટિની છે.
Verse 189
ऐन्द्री त्रैलोक्यनमिता वैष्णवी परमेश्वरी / प्रद्युम्नदयिता दान्ता युग्मदृष्टिस्त्रिलोचना
તે ઐન્દ્રી, ત્રૈલોક્યથી નમિત; તે વૈષ્ણવી પરમેશ્વરી છે. પ્રદ્યુમ્નની પ્રિયા, દાંત અને સંયમી; યુગ્મદૃષ્ટિ, ત્રિલોચની છે.
Verse 190
मदोत्कटा हंसगतिः प्रचण्डा चण्डविक्रमा / वृषावेशा वियन्माता विन्ध्यपर्वतवासिनी
તે દિવ્ય મદથી ઉત્કટ, હંસગતિથી ગમન કરનારી; પ્રચંડ, ચંડવિક્રમા છે. વೃಷવેષધારિણી, વિયનમાતા, અને વિંધ્યપર્વતવાસિણી છે.
Verse 191
हिमवन्मेरुनिलया कैलासगिरिवासिनी / चाणूरहन्तृतनया नीतिज्ञा कामरूपिणी
જે હિમવાન અને મેરુ પર નિવાસ કરે છે, કૈલાસગિરિમાં વસે છે; ચાણૂરવધકની પુત્રી; નીતિ અને ધર્માચારની જાણકાર; અને ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનારી છે।
Verse 192
वेदविद्याव्रतस्नाता धर्मशीलानिलाशना / वीरभद्रप्रिया वीरा महाकालसमुद्भवा
વેદવિદ્યા અને વ્રત-નિયમોથી શુદ્ધ થયેલી, ધર્મશીલા, પ્રાણવાયુને પણ ગ્રસનારી; વીરભદ્રની પ્રિયા, સ્વયં વીરા; અને મહાકાલમાંથી સમુદ્ભવા છે।
Verse 193
विद्याधरप्रिया सिद्धा विद्याधरनिराकृतिः / आप्यायनी हरन्ती च पावनी पोषणी खिला
વિદ્યાધરોની પ્રિયા, સ્વયં સિદ્ધા; વિદ્યાધરોના દોષો દૂર કરનારી. સર્વને પોષી સમૃદ્ધ કરનારી, પાપ-દુઃખ હરણ કરનારી; પાવની, પોષણી અને સર્વવ્યાપી અખિલા છે।
Verse 194
मातृका मन्मथोद्भूता वारिजा वाहनप्रिया / करीषिणी सुधावाणी वीणावादनतत्परा
તમે માતૃકા છો; મન્મથશક્તિરૂપે ઉદ્ભવેલી છો. કમલસમ્ભવા, પોતાના વાહનને પ્રિય માનનારી; ધેનુરૂપિણી, સુધામય વાણી ધરાવનારી, અને વીણા-વાદનમાં સદા તત્પર છો।
Verse 195
सेविता सेविका सेव्या सिनीवाली गरुत्मती / अरुन्धती हिरण्याक्षी मृगाङ्का मानदायिनी
તમે સેવિતા, સેવિકા અને સેવ્યા છો; તમે સીનીવાલી, ગરુત્મતી; અરુન્ધતી; હિરણ્યાક્ષી; મૃગાંકા; અને માન-મર્યાદા આપનારી છો।
Verse 196
वसुप्रदा वसुमती वसोर्धारा वसुंधरा / धाराधरा वरारोहा वरावरसहस्त्रदा
હે દેવી! તમે ધન આપનાર, ખજાનાથી સમૃદ્ધ, વૈભવની ધારા અને ધરતીને ધારણ કરનાર છો. તમે સર્વ આધારને ધારણ કરનાર, પરમ ઉત્તમતા તરફ આરોહણ કરનાર, અને ઊંચા-નીચા સહસ્ર વરદાન આપનાર છો.
Verse 197
श्रीफला श्रीमती श्रीशा श्रीनिवासा शिवप्रिया / श्रीधरा श्रीकरी कल्या श्रीधरार्धशरीरिणी
હે દેવી! તમે શુભ ફળ આપનાર, શ્રીસમ્પન્ન, સમૃદ્ધિના અધિષ્ઠાત્રી, શ્રીનું નિવાસસ્થાન અને શિવપ્રિયા છો. તમે શ્રીને ધારણ કરનાર, શ્રી આપનાર, કલ્યાણકારિણી, અને શ્રીધરના અર્ધશરીરરૂપે વિરાજો છો.
Verse 198
अनन्तदृष्टिरक्षुद्रा धात्रीशा धनदप्रिया / निहन्त्री दैत्यसङ्घानां सिहिका सिहवाहना
હે દેવી! તમારી દૃષ્ટિ અનંત અને અવરોધરહિત છે; તમે કદી ક્ષુદ્ર નથી. તમે ધાત્રીશા—પોષણ કરનાર અધિષ્ઠાત્રી, ધનદ (કુબેર)ની પ્રિયા, દૈત્યસંઘનો સંહાર કરનાર, સિહિકા અને સિંહવાહિની છો.
Verse 199
सुषेणा चन्द्रनिलया सुकीर्तिश्छिन्नसंशया / रसज्ञा रसदा रामा लेलिहानामृतस्त्रवा
હે દેવી! તમે સુષેણા, ચન્દ્રનિલયા—ચન્દ્રમાં નિવાસ કરતી કાંતિ, સુકીર્તિ અને સંશયચ્છેદિની છો. તમે રસજ્ઞા, રસદા, રામા (શ્રી); જાણે જીભથી અમૃતનો આસ્વાદ લઈ અમૃતધારા વહાવો છો.
Verse 200
नित्योदिता स्वयञ्ज्योतिरुत्सुका मृतजीवनी / वज्रदण्डा वज्रजिह्वा वैदेवी वज्रविग्रहा
હે દેવી! તમે નિત્ય ઉદિત, સદા પ્રગટ, સ્વયંપ્રકાશ, રક્ષણ માટે ઉત્સુક અને મૃતને પણ જીવિત કરનાર છો. તમે વજ્ર સમ દંડ ધારણ કરનાર, વજ્ર સમ જિહ્વાવાળા, વૈદેવી અને વજ્રતુલ્ય દૃઢ વિગ્રહવાળા છો.
Frequently Asked Questions
It teaches one ultimate Power (Śakti) and one possessor of Power (Śiva/Śaktimān). Distinction is admitted for instruction, but yogins perceive their non-difference in realized truth; Devī is the all-pervading, partless consciousness that appears through upādhis.
Bondage persists due to Māyā’s subtle darkness; liberation arises through one-pointed devotion and right knowledge culminating in direct realization of the partless Brahman/Śiva. The liberated knower abides in Brahman, attains ‘no return,’ and sees the Self in all beings.
Kāla is presented as the sovereign governor that manifests and withdraws beings; under Kāla, tattvas arise and are reabsorbed. Pralaya is the cosmic withdrawal in which principles merge back, with liberation framed as transcending the cycle governed by time.
It prescribes refuge in Īśvara, meditation, japa, karma-yoga, devotion, and liberating knowledge; it also details recitation of Devī’s names (with worship offerings) for purification, protection from afflictions and graha-doṣas, prosperity (śrī), and final union (sāyujya) with Śiva.