Adhyaya 48

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने वसिष्ठगमनं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच गते तस्मिन्मुनिवरे सगरो राजसत्तमः / अयोध्यायामधिवस्न्पालयामास मेदिनीम्

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ઘાતપાદમાં સગરોપાખ્યાન અંતર્ગત ‘વસિષ્ઠગમન’ નામે સત્તેચાળીસમો અધ્યાય. જૈમિનિ બોલ્યા— તે મુનિવર ગયા પછી રાજશ્રેષ્ઠ સગર અયોધ્યામાં નિવાસ કરીને ધરતીનું પાલન કરવા લાગ્યો।

Verse 2

सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् / वयसैव स बालो ऽभूत्कर्मणा वृद्धसंमतः

તે સર્વ સંપત્તિઓથી યુક્ત હતો અને ધર્મ તથા અર્થના તત્ત્વને જાણતો હતો. વયથી તો તે બાળક હતો, પરંતુ કર્મથી વૃદ્ધો સમાન માન્ય હતો।

Verse 3

तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्

તથાપિ તે દિવસે ભોજન કરતો નહોતો, રાત્રે સૂતો પણ નહોતો; સ્મરણમાં લીન રહેતો. ઉદ્વિગ્ન હૃદયવાળો તે સતત ઉષ્ણ દીર્ઘ શ્વાસો છોડતો રહ્યો।

Verse 4

श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्यारिभिः संगृहीतं मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनंस्वर्गतं तं च तस्मिन् / शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः

રાજાએ સાંભળ્યું કે શત્રુઓએ તેના પોતાના ગુરુનો અપમાન કરીને રાજ્ય છીનવી લીધું; તે માતા સાથે અતિઘન વનમાં ગયો અને ત્યાં જ સ્વર્ગસ્થ થયો. આ સાંભળીને રાજા શોકથી વ્યાકુળ અને ક્રોધથી દહ્યો; ઇક્ષ્વાકુવંશીય તે અપમાનની અગ્નિ સહન ન કરી શક્યો અને સર્વ શત્રુકુલના ઉચ્છેદ માટે તત્કાળ દૃઢ પ્રતિજ્ઞા કરી।

Verse 5

स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्

એક વખત તે મહીપાલે કૌતુક-મંગલ વિધિઓ કરીને શત્રુને જીતવાનો નિશ્ચય કર્યો અને ક્રમશઃ સર્વ દિશાઓ તરફ કૂચ કરવાનો વિચાર કર્યો।

Verse 6

अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः / सर्वतः संवृतो राजा निश्चक्राम पुरोत्तमात्

હજારો રથો, ગજ-અશ્વ અને રથસૈનિકોથી સર્વત્ર આવૃત રાજા પુરોત્તમ નગરમાંથી બહાર નીકળ્યો।

Verse 7

शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्

શત્રુઓનો સંહાર કરવા તે પોતાના વિશાળ બળ સાથે નીકળ્યો—ઉછળતા તુરંગો સાથે, તરંગજાળથી વ્યાકુલ સમુદ્ર સમાન ષાડંગિક સેનાથી; મત્ત ગજયૂથો સાથે, જાણે પર્વતકુલોથી ભરેલું ભૂમંડળ, અને શ્વેત છત્ર-ધ્વજોના ચંદ્ર-સૂર્ય સમ તેજ સાથે।

Verse 8

तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागमवनीपालस्य संयास्यतः / प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवद्भूमिस्तु तत्रानिशम्

ભૂપાલ આગળ વધતાં જ અગ્રસૈન્યના પગલાંથી ચુરડાયેલા શૈલશિખરોની ધૂળે નીચાણ ભરાઈ ગયું; અને ચતુરંગ સેનાના દરેક દળથી ઊઠેલી ઘની રેણુએ ત્યાંની ઊંચી જમીન પણ સતત ઢાંકી દીધી।

Verse 9

निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते

ઘણા દર્પિતોને દબાવી, ગજ-અશ્વ-રથવ્યূহથી વિખંડિત થયેલા વીરોને પાડી, અસુરસેનાનો સંહાર કરતાં ચંદ્રમૌલિ તત્કાળ શોભાયમાન થયો; અને દૂરથી જ શત્રુનગરના નિરોધકર્મમાં પ્રવૃત થઈ, તેમના શીઘ્ર પ્રસ્થાનનો ક્ષણ સૂચવી પ્રાણીઓમાં ધૈર્ય સ્થાપિત કરતો રહ્યો।

Verse 10

विजिगीषुर्दिशो राजा राज्ञो यस्याभियास्यति

વિજય ઇચ્છનાર રાજા, અન્ય રાજાઓ પર ચઢાઈ કરવા જે દિશાઓ તરફ જવાનું છે તે દિશાઓ તરફ આગળ વધશે।

Verse 11

विषयं स नृपस्तस्य सद्यः प्रणतिमेष्यति / विजित्य नृपतीन्सर्वान्कृत्वा च स्वपदानुगान्

એ રાજા તરત જ તેના પ્રદેશને વશમાં લેશે; સર્વ નૃપતિઓને જીતીને તેમને પોતાના પદના અનુગામી બનાવશે।

Verse 12

संकेत गामिनः कांश्चित्कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत / एवं स विसरन्दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः

કેટલાંકને સંકેતગામી (દૂત/ગુપ્તચર) બનાવી તે રાજ્યમાં પાછો ફર્યો; આમ દિશાઓમાં વિહરતો રાજા દક્ષિણાભિમુખ થયો।

Verse 13

स्मरन्पूर्वकृतं वैरं हैहयानभ्यवर्त्तत / ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः

પૂર્વકૃત વૈર સ્મરીને તે હૈહયો પર ચઢી આવ્યો; ત્યારબાદ રથો અને હાથીઓથી સજ્જ રાજાઓ સાથે તેનો સામનો થયો।

Verse 14

बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः / राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे

હૈહય વીરોથી રોમાંચક યુદ્ધ થયું; તે મહાહવે રાજાઓની હજારો સેનાઓ હતી।

Verse 15

निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः / जित्वा हैहयभूपालान्भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्

ક્રોધિત મહાબાહુ કોસલેશ્વરે તેમને સંહાર્યા; હૈહય ભૂપાલોને જીતી તેમની નગરી તોડી ને દગ્ધ કરી।

Verse 16

निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः

તે નૃપે મકરોના વૈરનો અંત કર્યો અને ધરતીને નિઃશેષ શૂન્ય સમી કરી દીધી; સમગ્ર બળના સંમર્દનથી તેણે આખા ભૂતલને દબાવી નાખ્યું।

Verse 17

हैहयानामशेषं तु चक्रे राज्यं रजःसमम् / राज्यं पुरीं चापहाय भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः

તેણે હૈહયોના સમગ્ર રાજ્યને ધૂળ સમાન કરી દીધું; રાજ્ય અને નગરી છોડીને તેઓ વૈભવથી પતિત અને તેજથી હીન બન્યા।

Verse 18

राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः / अभिद्रुत्य नृपांस्तांस्तु द्रवमाणान्महीपतिः

ઘણા રાજાઓ માર્યા ગયા અને ચારે તરફ ભાગી ગયા; ભાગતા તે નૃપો પર તે મહીપતિ ધસી ગયો।

Verse 19

जघान सानुगान्मत्तः प्रजाः क्रुद्ध इवान्तकः / ततस्तान्प्रति सक्रोधः सगरः समरे ऽरिहा

તે ઉન્મત્ત થઈ અનુચરો સહિત પ્રજાનો સંહાર કરવા લાગ્યો, જાણે ક્રોધિત યમ; ત્યારે શત્રુહંતા સગર ક્રોધ સાથે સમરમાં તેમની સામે ઊભો રહ્યો।

Verse 20

मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्

તેણે શત્રુઓને ભયભીત કરનાર ભાર્ગવ મહારૌદ્ર અસ્ત્ર છોડ્યું. તે અતિઉગ્ર, ત્રિભુવનભયદ ભાર્ગવાસ્ત્રની જ્વાળાથી તે રાજાઓ તત્ક્ષણે જ દગ્ધ થઈ ગયા; વાયવ્યાસ્ત્રથી ઊઠેલા ધુમાડાના ઘન અંધકારએ ક્ષણભર દૃષ્ટિ ઢાંકી દીધી અને તેઓ ધરતી પર ધૂળમાં લોટતાં ભ્રમિત થયા।

Verse 21

आगनेयास्त्रप्रतापप्रतिहतगतयो ऽदृष्टमार्गाः समन्ता द्भूपाला नष्टसंघाः परवशतनवो व्याकुलीभूतचित्ताः / भीताः संत्युक्तवस्त्रायुधकवचविभूषादिका मुक्तकेशा विस्पष्टोन्मत्तभावान्भृश तरमनुकुर्वन्त्यग्रतः शात्रवाणाम्

આગ્નેયાસ્ત્રના પ્રતાપથી જેમની ગતિ અટકી ગઈ, તેઓ ચારે તરફ માર્ગ ન દેખાતાં ભટક્યા. દળો નષ્ટ, ભૂપાલો પરવશ દેહવાળા અને વ્યાકુળ ચિત્તવાળા બન્યા. ભયથી વસ્ત્ર, શસ્ત્ર, કવચ, ભૂષણ ત્યજી, ખુલ્લા વાળ સાથે શત્રુઓના આગળ ઉન્મત્ત સમા વર્તવા લાગ્યા.

Verse 22

विजित्य हैहयान्सर्वान्समरे सगरो बली / संक्षुब्धसागराकारः कांबोजानभ्यवर्त्तत

બલવાન સગરે સમરમાં સર્વ હૈહયોને જીત્યા. પછી ક્ષુબ્ધ સાગર સમાન ગર્જના કરતો તે કાંબોજો પર ચઢી આવ્યો.

Verse 23

नानावादित्रघोषाहतपटहरवाकर्णनध्वस्तधैर्याः सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः / कांबोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते भ्रेमुर्भूर्यस्त्रभीत्या दिशि दिशि रिपवो यस्य पूर्वापराधाः

નાનાં વાદ્યોના ઘોષ અને પટહના નાદ સાંભળતાં જ જેમનું ધૈર્ય તૂટી ગયું, તે મૂઢ શત્રુઓ તરત જ રાજ્ય, પોતાની સેના, નગરો અને સ્ત્રીઓના સમૂહ ત્યજી ભાગી ગયા. કાંબોજ, તાલજઙ્ઘ, શક, યવન, કિરાત વગેરે—જેનાં પૂર્વાપર અપરાધ હતા—ઘણા અસ્ત્રોના ભયથી દિશાદિશિ ભટક્યા.

Verse 24

भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित्प्रता पानलज्वालामुष्टदृशो विसृज्य वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः / द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते ऽस्तैमित्यं समुपागता गिरिगुहासुप्तोत्थितेन द्विषः

તે નરેશ્વરના કેટલાક શત્રુઓ, તેના પ્રતાપરૂપી અગ્નિજ્વાળાથી દગ્ધ નજરવાળા સમા, પુત્રાદિ સાથે વસતિ અને રાજ્ય ત્યજી ભાગી ગયા. શત્રુસેનાએ પીછો કરતાં તેઓ વનમાં પહોંચ્યા; પરંતુ ત્યાં પણ પર્વતગુફામાં સૂઈને ઊઠેલા શત્રુના ભયથી તેમને શાંતિ ન મળી.

Verse 25

तालजङ्घान्निहत्याजौ राजा स बलवाहनान् / क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः

યુદ્ધમાં તાલજઙ્ઘોને મારીને, શત્રુદમનકારી તે રાજાએ બલવાહનોનું રાજ્ય પણ ક્રમે કરીને નાશ કર્યું.

Verse 26

ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि

ત્યારબાદ ક્રોધથી ભરાયેલા તેમણે યવન, કમ્બોજ, કિરાત, પલ્હવ અને પારદ વગેરે અનેકોનો સંહાર કર્યો.

Verse 27

हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः

તે યુદ્ધમાં તેમના દ્વારા હણાતા, બચી ગયેલા તે સર્વે રાજાઓ ભયભીત થઈને ટોળાબંધ ચારે બાજુ નાસી ગયા.

Verse 28

युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः

'તમારામાંથી અનેકોએ જેનું રાજ્ય પડાવી લીધું હતું, તેનો જ હું પુત્ર હવે પ્રતિજ્ઞા લઈને તમને મારવા આવ્યો છું.' યુદ્ધમાં આવું મોટેથી બોલતા નાગવીર્ય રાજા સગરે શત્રુઓને પોતાના ચરિત્રનું સ્મરણ કરાવ્યું.

Verse 29

तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः

સમસ્ત શત્રુ કુળના નાશની દીક્ષા લીધેલા તે શ્રેષ્ઠ રાજાને જોઈને, ભયભીત થયેલા પારદ અને પલ્હવ વગેરેએ પોતાના પ્રાણોની રક્ષા માટે સ્ત્રીઓ અને બાળકોને આગળ કરીને વસિષ્ઠનું શરણ લીધું.

Verse 30

वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः

આશ્રમની પાસે ઋષિઓથી ઘેરાયેલા વસિષ્ઠની પાસે જઈને, તે સર્વે રાજાઓએ બે હાથ જોડીને તેમને વિનંતી કરી.

Verse 31

शरणं भंव नो ब्रह्मन्नार्त्तानामभयैषिणाम् / सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्

હે બ્રહ્મન્! અમે આર્ત અને અભય ઇચ્છનારાં છીએ; સગરના અસ્ત્રાગ્નિથી દગ્ધ શરીરવાળા, મરણાસન્ન અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ।

Verse 32

स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः / तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः

તે વૈરનો અંત કરવા ઉદ્યત થઈ, અસમાન રીતે એકેય શેષ ન રાખીને સંહાર કરે છે; તે ભયથી જ અમે જીવિત રહેવાની ઇચ્છાથી બહાર નીકળ્યા છીએ।

Verse 33

विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः / केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां त्वयं शरणं गतः

રાજ્ય, ભોગ, સમૃદ્ધિ, પોતાની પત્ની-પુત્ર અને બાંધવો—બધાથી વિભક્ત થઈ, માત્ર પ્રાણરક્ષાર્થે અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ।

Verse 34

न ह्यन्यो ऽस्ति पुमांल्लोके सौहृदेन बलेन वा / यस्तं निवर्त्तयित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्

આ લોકમાં સ્નેહથી કે બળથી પણ એવો બીજો કોઈ પુરુષ નથી, જે તેને રોકીને અમને આ મહાભયથી બચાવી શકે।

Verse 35

त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर् वृतः / तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्त्वतप्रभावश्च तादृशः

તમે સૂર્યવંશમાં જન્મેલા રાજાઓના કુલગુરુ તરીકે વરાયેલા છો; તે વંશના પૂર્વજ ભૂપતિઓ દ્વારા પણ તમારો એવો જ પ્રભાવ માન્ય થયો છે।

Verse 36

तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः

એ કારણે આજે સગર પણ ગુરુ-ગૌરવથી બંધાયેલો, તમારા આદેશને વટાવતો નથી—જેમ મહાસાગર પોતાની કિનારાની મર્યાદા લંઘતો નથી।

Verse 37

त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो / तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि

હે વિભો! તમે અમારા સુહૃદ, પિતા, માતા અને સર્વ લોકોના ગુરુ છો; તેથી, હે મહાભાગ, અમને રક્ષવા તમે જ યોગ્ય છો।

Verse 38

जैमिनिरुवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः / शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्

જૈમિનિએ કહ્યું—તેમના વચન સાંભળી ભગવાન ઋષિ વસિષ્ઠે શરણમાં આવેલા લોકોને ધીમે ધીમે નિહાળ્યા।

Verse 39

वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान्हतशेषान्नृपान्वयान् / दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान्सर्वभूतानुकंपकः

વૃદ્ધો, સ્ત્રીઓ અને બાળકો વધુ હોય એવા, તથા હત થયેલાઓના બાકી રહેલા રાજવંશજોને જોઈ, સર્વભૂત પર કરુણા કરનાર ભગવાનનું હૃદય દ્રવિત થયું।

Verse 40

चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम् / उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः

ઘણો સમય મનમાં વિચાર કરી, તેમને સન્માનપૂર્વક જોઈ, મહામતિ વસિષ્ઠે ધીમા વચનોથી તેમને હિંમત આપી—“ભય ન રાખો.”

Verse 41

अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः

ત્યારે મહાભાગ પરમ કૃપાથી યુક્ત થઈ બોલ્યા અને યોગ્ય સમયે જીવિતાર્થે આવેલા રાજાઓને સ્થિર કર્યા।

Verse 42

भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलविहिताशेषधर्मादपेतं कृत्वा तेषां वसिष्ठः समयमवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै / गत्वा तं राजवर्यं स्वयमथ शनकैः सांत्वयित्वा यथावत्सप्राणानामरीणामपगमनविधावभ्यनुज्ञां ययाचे

રાજમાર્ગ પર ક્રોધથી દગ્ધ અને સર્વ ધર્મથી વિમુખ થયેલ રાજકુલને જોઈ વશિષ્ઠે રાજાની પ્રતિજ્ઞા નિવૃત્તિ માટે સમય-નિયમ સ્થાપ્યો; પછી શ્રેષ્ઠ રાજા પાસે જઈ ધીમે ધીમે સાંત્વના આપી, પ્રાણসহ શત્રુઓને દૂર કરવાની રીત માટે અનુમતિ માગી।

Verse 43

सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्

ક્રોધમાં હોવા છતાં રાજાએ ગુરુવચનનું માન રાખીને તે શત્રુ રાજાઓને છોડ્યા; પરંતુ તેમના સ્વકુલોચિત ધર્મ અને વેશનો ત્યાગ કરાવ્યો. શ્રૌત-સ્માર્ત કર્મોથી વિમુખ અને બ્રાહ્મણો દ્વારા દૂર કરાયેલા, તેમને તેણે માત્ર પ્રાણসহ છોડ્યા—એકેક જણ જાણે મૃતસમાન।

Verse 44

अर्द्धमुण्डाञ्छकांश्चक्रे पल्हवान् श्मश्रुधारिणः / यवनान्विगतश्मश्रून्कांबोजांश्चबुकान्वितान्

તેણે શકોને અર્ધમુંડ કર્યા, પલ્હવોને દાઢીધારી બનાવ્યા; યવનોને દાઢીવિહિન અને કાંબોજોને ઠોડી-ચિહ્નયુક્ત કર્યા।

Verse 45

एवं विरूपानन्यांश्च स चकार नृपान्वयान् / वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान्विप्रैश्च परिवर्जितान्

આ રીતે તેણે અન્ય રાજવંશો પણ વિરૂપ કર્યા—તેઓ વેદોક્ત કર્મોથી રહિત થયા અને બ્રાહ્મણો દ્વારા પરિત્યક્ત બન્યા।

Verse 46

कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत् / ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः

નિયમ સ્થાપિત કરીને અને તેમને જીવતા રાખીને તેણે તેમને મુક્ત કર્યા. ત્યારે તેના તે શત્રુઓએ પોતાના આચાર અને લક્ષણોનો ત્યાગ કર્યો.

Verse 47

व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः / धिक्कृता सततं सर्वेनृशंसा निरपत्रपाः

તેઓ વ્રાત્યપણાને પામ્યા અને સર્વ વર્ણો દ્વારા નિંદિત થયા. તેઓ સર્વે ક્રૂર અને નિર્લજ્જ બનીને સદાય ધિક્કાર પામવા લાગ્યા.

Verse 48

क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः

અને તે ક્રૂર મ્લેચ્છ જાતિઓ સમૂહમાં આ લોકમાં ઉત્પન્ન થઈ.

Verse 49

मुक्तास्तेनाथ राज्ञा शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषा गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः / एता अद्यापि सद्भिः सततमवमता जातयो ऽसत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते दुष्टचेष्टा जगति नरपतेः पालयन्तः प्रतिज्ञाम्

રાજા દ્વારા મુક્ત કરાયેલા શક, યવન, કિરાત વગેરેએ તત્કાળ પોતાના આચાર અને વેશ ત્યાગી દીધા અને પર્વત તથા ગુફાઓનો આશ્રય લીધો. સજ્જનો દ્વારા અપમાનિત આ જાતિઓ આજે પણ દુરાચારથી વર્તે છે અને રાજાની પ્રતિજ્ઞા પાળે છે.