Adhyaya 30

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने एकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // २९// वासिष्ठ उवाच श्रुस्वैतत्सकलं राजा जमदग्निवधादिकम् / उद्विग्नचेताः सुभृशं चिन्तयामास नैकधा

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદના અર્જુનોપાખ્યાનમાં એકોનત્રીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠે કહ્યું—જમદગ્નિ-વધ વગેરે આ બધું સાંભળી રાજા અત્યંત ઉદ્વિગ્નચિત્ત થયો અને અનેક રીતે ઘન ચિંતન કરવા લાગ્યો।

Verse 2

अहो मे सुनृसंसस्य लोकयोरुभयोरपि / ब्रह्मस्वहरणे वाञ्छा तद्धत्या चातिगर्हिता

અહો! હું કેટલો ક્રૂર; બંને લોકમાં મારી નિંદા થશે—બ્રાહ્મણના ધનહરણની ઇચ્છા અને તેની હત્યા, બંને અત્યંત ગર્હિત છે।

Verse 3

अहो नाश्रौषमस्याहं ब्राह्मणस्य विजानतः / वचनं तर्हि तां जह्यां विमूढात्मा गतत्रपः

અહો! જાણકાર તે બ્રાહ્મણનું વચન મેં સાંભળ્યું નહીં; ત્યારે તો એ ક્ષણે જ તેને છોડવો જોઈએ હતો—હું મૂઢાત્મા, લજ્જાહીન બની ગયો।

Verse 4

इति संचितयन्नंव हृदयेन विदूयता / स्वपुरं प्रतिचक्राम सबलः सानुगस्ततः

આ રીતે વિચારતાં વિચારતાં તેનું હૃદય દહન થયું; ત્યારબાદ તે સૈન્ય અને અનુચરો સાથે પોતાના નગર તરફ પાછો વળ્યો।

Verse 5

पुरीं प्रतिगते राज्ञि तस्मिन्सपरिवारके / आश्रमात्सहसा राजन्विनिश्चक्राम रेणुका

રાજા પરિવારসহ નગરીમાં પરત ગયો ત્યારે, હે રાજન, રેણુકા આશ્રમમાંથી અચાનક બહાર નીકળી।

Verse 6

अथ सक्षतसर्वाङ्गं रुधिरेण परिप्लुतम् / निश्चेष्टं परितं भूमौ ददर्श पतिमात्मनः

ત્યારે તેણે પોતાના પતિને જોયા—સર્વાંગે ઘા, લોહીમાં તરબોળ, ધરતી પર નિષ્ક્રિય પડેલા।

Verse 7

ततः सा विहतं मत्वा भर्त्तारं गतचेतनम् / अन्वाहतेवाशनिना मूर्छितान्यपतद्भुवि

પછી તેણે પતિને ચેતનાહીન, હત થયેલા માની, જાણે વીજળીના આઘાતથી ઘાયલ થઈ હોય તેમ મૂર્છિત થઈ ધરતી પર પડી ગઈ।

Verse 8

चिरादिव पुनर्भूमेरुत्थायातीव दुःखिता / पतित्वोत्थाय सा भूयः सुस्वरं प्ररुरोद ह

ઘણાં સમય પછી તે અત્યંત દુઃખિત થઈ ધરતી પરથી ઊભી થઈ; પડીને ફરી ઊઠતાં જ તે કરુણ, મધુર સ્વરે ફરી રડી પડી।

Verse 9

विललाप च सात्यर्थं धरणीधूलिधूसरा / अश्रुपूर्ममुखी दीना पतिता शोकसागरे

તે ધરતીની ધૂળથી ધૂસર, આંસુઓથી ભરેલા મુખવાળી, દીન બની શોકસાગરમાં પડેલી હોય તેમ અત્યંત વિલાપ કરવા લાગી।

Verse 10

हा नाथ पिय धर्मज्ञ दाक्षिण्यामृतसागर / हा धिगत्यन्तशान्त त्वं नैव काङ्क्षेत चेदृशम्

હાય નાથ, પ્રિય ધર્મજ્ઞ, તું દાક્ષિણ્ય-અમૃતનો સાગર છે. ધિક્! એટલો પરમશાંત થઈને પણ શું તું આવું દુઃખ ઇચ્છે?

Verse 11

आश्रमादभिनिष्क्रान्तः सहसा व्यसानर्णवे / क्षिप्त्वानाथामगाधे मां क्व च यातो ऽसि मानद

આશ્રમમાંથી અચાનક નીકળી તું આપત્તિના સમુદ્રમાં પડ્યો; મને અનાથાને આ અગાધમાં ફેંકીને, હે માનદ, તું ક્યાં ચાલ્યો ગયો?

Verse 12

सतां साप्तपदे मैत्रे मुषिताहं त्वया सह / यासि यत्र त्वमेकाकी तत्र मां नेतुमर्हसि

સજ્જનોની સપ્તપદીથી જે મૈત્રી સ્થિર થાય છે, તે તારી સાથે મારી પાસેથી જાણે લૂંટી લેવાઈ છે; તું જ્યાં એકલો જાય છે, ત્યાં મને પણ લઈ જવું તને યોગ્ય છે.

Verse 13

दृष्ट्वा त्वामीदृशावस्थमचिराद्धृदयं मम / न दीर्यते महाभाग कठिनाः खलु योषितः

તને આવી અવસ્થામાં જોઈને પણ મારું હૃદય તરત તૂટી પડતું નથી, હે મહાભાગ! ખરેખર સ્ત્રીઓ કઠોર હોય છે.

Verse 14

इत्येवं विलपन्ती सा रुदती च मुहुर्मुहुः / चुक्रोश रामरामेति भृशं दुःखपरिप्लुता

આ રીતે વિલાપ કરતી તે વારંવાર રડતી રહી; ભારે દુઃખમાં ડૂબીને ‘રામ! રામ!’ કહી જોરથી ચીસ પાડી.

Verse 15

तावद्रामो ऽपि स वनात्समिद्भारसमन्वितः / अकृतव्रणसंयुक्तः स्वाश्रमाय न्यवर्त्तत

ત્યારે રામ પણ વનમાંથી સમિધાનો ભાર લઈને, નિર્વ્રણ રહી, પોતાના આશ્રમ તરફ પાછો ફર્યો।

Verse 16

अपश्यद्भयशंसीनि निमित्तानि बहूनि सः / पश्यन्नुद्विग्नहृदयस्तूर्णं प्रापाश्रमं विभुः

તેણે ભય સૂચવનારા અનેક અપશકુનો જોયા; તે જોઈ હૃદય ઉદ્વિગ્ન થયું અને તે વિભુ ઝડપથી આશ્રમ પહોંચ્યો।

Verse 17

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य रुदती सा भृशातुरा / नविभूतेव शोकेन प्रारुदद्रेणुका पुनः

તેને આવતો જોઈ તે અત્યંત વ્યાકુળ થઈ રડવા લાગી; શોકથી જાણે ભાન ગુમાવી રેણુકા ફરી વિલાપ કરવા લાગી।

Verse 18

रामस्य पुरतो राजन्भर्तृव्यसनपीडिता / उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

હે રાજન, રામની સામે પતિના દુઃખથી પીડિત તે સ્ત્રી બંને હાથોથી પોતાનું ઉદર પીટવા લાગી।

Verse 19

मार्गे विदितवृत्तान्तः सम्यग्रामो ऽपि मातरम् / कुररीमिव शोकार्त्ता दृष्ट्वा दुःखमुपेयिवान्

માર્ગમાં વૃત્તાંત જાણી લીધા છતાં રામે માતાને કુરરી પક્ષી જેવી શોકાકુલ જોઈ અને પોતે પણ દુઃખમાં ડૂબી ગયો।

Verse 20

धैर्यमारोप्य मेधावी दुःशशोकपरिप्लुतः / नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां तस्थौ भूमावर्धोमुखः

ધૈર્ય ધારણ કરીને તે મેધાવી ઘોર શોકથી વ્યાકુળ થયો. આંસુથી ભરેલી આંખો સાથે તે ભૂમિ પર અધોમુખ ઊભો રહ્યો.

Verse 21

तं तथागतमालोक्य रामं प्राहाकृतव्रणः / किमिदं भृगुशार्दूल नैतत्वय्युपपाद्यते

તેને આમ આવેલો જોઈ, આઘાતગ્રસ્તે રામને કહ્યું— “હે ભૃગુશાર્દૂલ! આ શું છે? આ તને શોભતું નથી.”

Verse 22

न त्वादृशा महाभाग भृशं शोचन्ति कुत्रचित् / धृतिमन्तो महान्तस्तु दुःखं कुर्वति न व्यये

હે મહાભાગ! તારા જેવા લોકો ક્યાંય અતિશય શોક કરતા નથી. ધૈર્યવાન મહાન પુરુષો દુઃખને ક્ષયનું કારણ બનવા દેતા નથી.

Verse 23

शोकः सर्वेन्द्रियाणां हि परिशोषप्रदायकः / त्यज शोकं महाबाहो न तत्पात्रं भवदृशाः

શોક સર્વ ઇન્દ્રિયોને સુકવી નાખે છે. હે મહાબાહો! શોક ત્યજી દે; તારા જેવા લોકો તેના પાત્ર નથી.

Verse 24

एहिकामुष्मिकार्थानां नूनमेकान्तरोधकः / शोकस्तस्यावकाशं त्वं कथं त्दृदि नियच्छसि

આ શોક નિશ્ચયે ઇહલોક અને પરલોકના હિતકાર્યનો સંપૂર્ણ અવરોધક છે. તો પછી તું તેને હૃદયમાં દૃઢપણે કેવી રીતે સ્થાન આપે છે?

Verse 25

तत्त्वं धैर्यधनो भूत्वा परिसांत्वय मातरम् / रुदतीं बत वैधव्यशं कापहतचेतनाम्

તેથી તમે ધીરજરૂપી ધન ધારણ કરીને, વૈધવ્યના શોકથી બેભાન થયેલી અને રડતી માતાને સાંત્વના આપો.

Verse 26

नैवागमनमस्तीह व्यतिक्रान्तस्य वस्तुनः / तस्मादतीतमखिलं त्यक्त्वा कृत्यं विचिन्तय

અહીં વીતી ગયેલી વસ્તુનું પુનરાગમન થતું નથી; તેથી ભૂતકાળને સંપૂર્ણપણે છોડીને કર્તવ્યનો વિચાર કરો.

Verse 27

इत्येवं सांत्वमानश्च तेन दुःशसमन्वितः / रामः संस्तंभयामास शनैरात्मानमात्मना

આમ સાંત્વના પામવા છતાં, અસહ્ય દુઃખથી ઘેરાયેલા રામે ધીમે ધીમે પોતાની જાતને સ્વયં સ્થિર કરી.

Verse 28

दुःखशोकपरीता हि रेणुका त्वरुदन्मुहः / त्रिःसप्तकृत्वो हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

દુઃખ અને શોકથી ઘેરાયેલી રેણુકા વારંવાર રડવા લાગી અને તેણે એકવીસ વાર પોતાના હાથે પેટ પર પ્રહાર કર્યા.

Verse 29

तावत्तदन्तिकं रामः समभ्येत्याश्रुलोचनः / रुदतीमलमंबेति सांत्वयामास मातरम्

ત્યારે આંખમાં આંસુ સાથે રામે તેમની પાસે જઈને, રડતી માતાને 'બસ કરો મા' એમ કહીને સાંત્વના આપી.

Verse 30

उवाचापनयन्दुःखाद्भर्तृशोकपरायणाम् / त्रिःसप्तकृत्वो यदिदं त्वया वक्षः समाहतम्

પતિના શોકમાં ડૂબેલા માતાનું દુઃખ દૂર કરતા તેમણે કહ્યું: 'તમે જે એકવીસ વાર તમારી છાતી કૂટી છે...'

Verse 31

तावतसंख्यमहं तस्मात्क्षत्त्रजारमशेषतः / हनिष्ये भुवि सर्वत्र सत्यमेतद्ब्रविमि ते

'...તેથી હું પૃથ્વી પર ક્ષત્રિય વંશનો તેટલી જ વાર (૨૧ વાર) સંપૂર્ણ નાશ કરીશ. હું તમને આ સત્ય કહું છું.'

Verse 32

तस्मात्त्वं शोकमुत्सृज्य धैर्यमातिष्ट सांप्रतम् / नास्त्येव नूनमायातमतिक्रान्तस्य वस्तुनः

'તેથી તમે શોક ત્યાગીને હવે ધીરજ ધરો. જે વીતી ગયું છે, તે ખરેખર પાછું આવતું નથી.'

Verse 33

इत्युक्ता रेणुका तेन भृशं दुःखान्वितापि सा / कृच्छ्राद्धैर्यं समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत

તેમના આમ કહેવાથી, રેણુકા અત્યંત દુઃખી હોવા છતાં, મુશ્કેલીથી ધીરજ ધરીને 'તેમ જ થાઓ' એમ બોલી.

Verse 34

ततो रामो महाबाहुः पितुः सह सहोदरैः / अग्नौ सत्कर्त्तुमारेभे देहं राजन्यथविधि

હે રાજન! પછી મહાબાહુ રામે (પરશુરામે) પોતાના ભાઈઓ સાથે મળીને વિધિપૂર્વક પિતાના દેહનો અગ્નિસંસ્કાર કરવાનો આરંભ કર્યો.

Verse 35

भर्तृशोकपरिताङ्गी रेणुकापि दृढव्रता / पुत्रान्सर्वान्समाहूय त्विदं वचनमब्रवीत्

પતિના શોકથી વ્યાકુળ, દૃઢવ્રતા રેણુકાએ સર્વ પુત્રોને બોલાવી આ વચન કહ્યું.

Verse 36

रेणुकोवाच / अहं व-पितरं पुत्राः स्वर्गतं पुण्यशीलिनम् / अनुगन्तुमिहेच्छामि तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हथ

રેણુકાએ કહ્યું— હે પુત્રો, તમારો પુણ્યશીલ પિતા સ્વર્ગે ગયા છે; હું તેમનું અનુગમન કરવા ઇચ્છું છું, તેથી મને અનુમતિ આપો.

Verse 37

असह्यदुःशं वैधव्यं सहमाना कथं पुनः / भर्त्रा विरहिता तेन प्रवर्त्तिष्ये विनिन्दिता

અસહ્ય દુઃખદ વૈધવ્ય સહન કરીને હું ફરી કેવી રીતે રહી શકું? પતિથી વિયોગી બની નિંદિત જીવન કેવી રીતે જીવું?

Verse 38

तस्मादनुगमिष्यामि भर्त्तारं दयितं मम / यथा तेन प्रवर्त्तिष्ये परत्रापि सहानिशम्

અતએવ હું મારા પ્રિય પતિનું અનુગમન કરીશ, જેથી પરલોકમાં પણ દિવસ-રાત તેમની સાથે રહી શકું.

Verse 39

ज्वलन्तमिममेवाग्निं संप्रविश्य चिरादिव / भर्तुर्मम भविष्यामि पितृलोकप्रियातिथिः

આ જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીને, જાણે લાંબા સમય પછી, હું મારા પતિ માટે પિતૃલોકમાં પ્રિય અતિથિ બનીશ.

Verse 40

अनुवादमृते पुत्रा भवद्भिस्तत्र कर्मणि / प्रतिभूय न वक्तव्यं यदि मत्प्रियमिच्छथ

હે પુત્રો, ત્યાં તે કર્મમાં અનુમતિ વિના વચ્ચે પડીને કંઈ બોલશો નહીં; જો તમે મારું પ્રિય ઇચ્છો તો.

Verse 41

इत्येवमुक्त्वा वचनं रेणुका दृढनिश्चया / अग्निं प्रविश्य भर्त्तारमनुगन्तुं मनोदधे

આ રીતે વચન કહી દૃઢનિશ્ચયવાળી રેણુકાએ અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીને પતિને અનુસરવાનો મનમાં નિર્ધાર કર્યો.

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु रेणुकां तनयैः सह / समाभाष्यातिगंभीरा वागुवाचाशरीरीणी

એ જ સમયે રેણુકાને તેના પુત્રો સાથે સંબોધીને અત્યંત ગંભીર એવી અશરીરી વાણી બોલી ઉઠી.

Verse 43

हे रेणुके स्वतनयैर्गिरं मे ऽवहिता शृणु / मा कार्षीः साहसं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रियं तव

હે રેણુકે, પોતાના પુત્રો સાથે સાવધાન થઈ મારી વાણી સાંભળ. ભદ્રે, આવું સાહસ ન કર; હું તને પ્રિય અને હિતકારી વાત કહું છું.

Verse 44

साहसो नैव कर्त्तव्यः केनाप्यात्महितैषिणा / न मर्त्तव्यन्त्वया सर्वो जीवन्भद्राणि पश्यति

આત્મહિત ઇચ્છનાર કોઈએ પણ આવું સાહસ કરવું નહીં. તારે મરવું નથી; જીવતો માણસ જ સર્વ મંગળ જુએ છે.

Verse 45

तस्माद्धैर्यधना भूत्वा भव त्वं कालकाङ्क्षिणी / निमित्तमन्तरीकृत्य किञ्चिदेव शुचिस्मिते

અતએવ ધૈર્યને ધન બનાવી, હે કાળની પ્રતીક્ષા કરનારી શુચિસ્મિતે, તું સ્થિર રહેજે; નિમિત્તને મધ્યમાં રાખીને થોડોક સમય જ રાહ જો.

Verse 46

अचिरेणैव भर्त्ता ते भविष्यति सचेतनः / उत्पन्नजीवितेन त्वं कामं प्राप्स्यसि शोभने / भवित्री चिररात्राय बहुकल्याण भाजनम्

હે શોભને, અચિર સમયમાં જ તારો પતિ ચેતનાવાન થશે; નવજીવન પામીને તું ઇચ્છિત સુખ પ્રાપ્ત કરશ, અને દીર્ઘ રાત્રિના અંત સુધી અનેક કલ્યાણોની પાત્ર બનશ.

Verse 47

वसिष्ठ उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा धृतिमालंब्य रेणुका / तद्वाक्यगौरवाद्धर्षमवापुस्तनयाश्च ते

વસિષ્ઠ બોલ્યા—એ વચન સાંભળી રેણુકાએ ધૈર્યનો આશ્રય લીધો; અને તે વચનોના ગૌરવથી તેના પુત્રોએ પણ હર્ષ પ્રાપ્ત કર્યો.

Verse 48

ततोनीत्वा पितुर्देहमाश्रमाभ्यन्तरं मुनेः / शाययित्वा निवाते तु परितः समुपाविशन्

પછી તેઓ પિતાના દેહને મુનિના આશ્રમની અંદર લઈ ગયા; નિર્વાત સ્થાને શયન કરાવી, આસપાસ બેઠા રહ્યા.

Verse 49

तेषां तत्रोपविष्टानामप्रहृष्टात्मचेतसाम् / निमत्तानि शुभान्यासन्ननेकानि महान्ति च

તેઓ ત્યાં બેઠા હતા, મન-ચિત્ત પ્રસન્ન ન હતું; છતાં અનેક અને મહાન શુભ નિમિત્તો પ્રગટ થયા.

Verse 50

तेन ते किञ्चिदाश्वस्तचेतसो मुनिपुङ्गवाः / निषेदुः सहिता मात्रा काङ्क्षन्तो जीवितं पितुः

તેના કારણે તે મુનિપુંગવો થોડા આશ્વસ્તચિત્ત થયા. માતા સાથે બેસીને પિતાના જીવનની કામના કરવા લાગ્યા.

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे राजन्भृगुवंशधरो मुनिः / विधेर्बलेन मतिमांस्तत्रागच्छद्यदृच्छया

આ વચ્ચે, હે રાજન, ભૃગુવંશધારી બુદ્ધિમાન મુનિ વિધિના બળથી યદૃચ્છાએ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

Verse 52

अथर्वणां विधिः सा क्षाद्वेदवेदाङ्गपारगः / सर्वशास्त्रार्थवित्प्राज्ञः सकलासुरवन्दितः

તે અથર્વણોના વિધિ-આચાર્ય, સాక్షાત વેદ-વેદાંગોમાં પારંગત, સર્વ શાસ્ત્રાર્થનો જાણકાર પ્રાજ્ઞ અને સર્વ અસુરો દ્વારા વંદિત હતો.

Verse 53

मृतसंजीविनीं विद्यां यो वेद मुनिदुर्लभाम् / यथाहतान्मृतान्देवैरुत्थापयति दानवान्

મુનિઓને પણ દુર્લભ એવી ‘મૃતસંજીવની’ વિદ્યા જે જાણે છે, તે દેવોથી હણાયેલા મૃત દાનવોને પણ યથાવત્ ઉઠાવી જીવંત કરે છે.

Verse 54

शास्त्रमोशनसं येन राज्ञां राज्यफलप्रदम् / प्रणीतमनुजीवन्ति सर्वे ऽद्यापीह पार्थिवाः

જેણે રાજાઓને રાજ્યફળ આપતું ‘શાસ્ત્રમોશન’ નીતિશાસ્ત્ર પ્રણીત કર્યું, તેના અનુસાર આજેય અહીં બધા પાર્થિવ રાજાઓ આચરણ કરીને રાજ્ય ચલાવે છે.

Verse 55

स तदाश्रममासाद्य प्रविष्टो ऽन्तर्महामुनिः / ददर्श तदवस्थांस्तान्सर्वान्दुःखपरिप्लुतान्

મહામુનિ તે આશ્રમમાં પહોંચી અંદર પ્રવેશ્યા અને સૌને દુઃખથી પરિપૂર્ણ અવસ્થામાં જોયા।

Verse 56

अथ ते तु भृगुं दृष्ट्वा वंशम्य पितरं मुदा / उत्थायास्मै ददुश्चापि सत्कृत्य परमासनम्

પછી તેઓ વંશપિતા ભૃગુને જોઈ આનંદિત થયા; ઊભા થઈ સન્માનપૂર્વક તેમને શ્રેષ્ઠ આસન આપ્યું।

Verse 57

स चाशीर्भिस्तु तान्सर्वानभिनन्द्य महामुनिः / पप्रच्छ किमिदं वृत्तं तत्सर्वं ते न्यवेदयन्

મહામુનિએ સૌને આશીર્વાદ આપી અભિનંદન કર્યું અને પૂછ્યું—“આ શું બન્યું?” ત્યારે તેમણે સર્વ વાત તેમને નિવેદી।

Verse 58

तच्छ्रुत्वा स भृगुः शीघ्रं जलमादाय मन्त्रवित् / संजीविन्या विनया तं सिषेच प्रोच्चरन्निदम्

આ સાંભળી મંત્રવિદ ભૃગુએ તરત જળ લીધું અને સંજીવની વિદ્યાથી તેને સિંચી, આ રીતે ઉચ્ચાર્યું।

Verse 59

यज्ञस्य तपसो वीय ममापि शुभमस्ति चेत् / तेनासौ जीवताच्छीघ्रं प्रसुप्त इवचोत्थितः

જો યજ્ઞ અને તપસ્યાનું તેજ તથા મારું પણ શુભ પુણ્ય હોય, તો તેના બળે એ તરત જીવિત થાઓ—જાણે ઊંઘમાંથી જાગ્યો હોય તેમ।

Verse 60

एवमुक्ते शुभे वाक्ये भृगुणा साधुकारिणा / समुत्तस्थावथार्चीकः साक्षाद्ग्ररुरिवापरः

ભૃગુ મુનિના શુભ અને સાધુકારક વચનો કહ્યા પછી આર્ચીક તરત ઊભા થયા; જાણે સాక్షાત્ બીજો ગરુડ હોય તેમ।

Verse 61

दृष्ट्वा तत्र स्थितं वन्द्यं भृगुं स्वस्य पितामहम् / ननाम भक्त्या नृपते कृताञ्जलिरुवाच ह

ત્યાં સ્થિત વંદનીય પોતાના પિતામહ ભૃગુને જોઈ તેણે ભક્તિથી નમસ્કાર કર્યો; હાથ જોડીને (હે નૃપતે) એમ કહ્યું।

Verse 62

जमदग्निरुवाच धन्यो ऽहं कृतकृत्यो ऽहं सफलं जीवितं च मे

જમદગ્નિ બોલ્યા—હું ધન્ય છું, હું કૃતકૃત્ય છું; મારું જીવન પણ સફળ થયું છે।

Verse 63

यत्पश्ये चरणौ ते ऽद्य सुरासुरनमस्कृतौ / भगवन्किं करोम्यद्य शुश्रूषां तव मानद

આજે હું તમારા તે ચરણોનું દર્શન કરું છું, જેને દેવો અને અસુરો પણ નમસ્કાર કરે છે. હે ભગવન, આજે હું શું કરું? હે માનદ, હું તમારી સેવા કરવા ઇચ્છું છું।

Verse 64

पुनीह्यात्मकुलं स्वस्य चरणांबुकणैर्विभो / इत्युक्त्वा सहसाऽनीतं रामेणार्ध्यं मुदान्वितः

હે વિભો, તમારા ચરણજળના કણોથી મારા કુળને પવિત્ર કરો. એમ કહી તે આનંદિત થયો; અને રામે તરત લાવેલું અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યું।

Verse 65

प्रददौ पादयोस्तस्य भक्त्यान मितकन्धरः / तज्जलं शिरसाधत्त सकुटुंबो महामनाः

મિતકંધરે ભક્તિપૂર્વક તેના ચરણોમાં પાદ્ય અર્પણ કર્યું. મહામનાએ કુટુંબসহ તે જળ શિરે ધારણ કર્યું.

Verse 66

अथ सत्कृत्य स भृगुं पप्रच्छ विनयान्वितः / भगवन् किं कृतं तेन राज्ञा दुष्टेन पातकम्

પછી તેણે ભૃગુનું સત્કાર કરીને વિનયપૂર્વક પૂછ્યું— “ભગવન્, તે દુષ્ટ રાજાએ કયું પાતક કર્યું?”

Verse 67

यस्यातिथ्यं हि कृतवानहं सम्यग्विधानतः / साधुबुद्ध्यास दुष्टात्मा किं चकार महामते

જેને મેં સાધુબુદ્ધિથી વિધિપૂર્વક আতિથ્ય આપ્યું, તે દુષ્ટાત્મા— હે મહામતે— શું કરી બેઠો?

Verse 68

वसिष्ठ उवाच एवं स पृष्टो मतिमान्भृगुः सर्वविदीश्वरः / चिरं ध्यात्वा समालोच्य कारणं प्राह भूपते

વસિષ્ઠ બોલ્યા— આ રીતે પૂછાતા સર્વવિદ, મતિમાન ભૃગુએ લાંબો સમય ધ્યાન કરીને વિચાર્યું અને હે ભૂપતે, કારણ જણાવ્યું.

Verse 69

भृगुरुवाच शृणु तात महाभाग बीजमस्य हि कर्मणः / यश्च वै कृतवान्पापं सर्वज्ञस्य तवानघ

ભૃગુ બોલ્યા— હે તાત મહાભાગ, આ કર્મનું બીજ સાંભળ. હે અનઘ, સર્વજ્ઞ એવા તારા પ્રત્યે જેણે પાપ કર્યું છે.

Verse 70

शप्तः पुरा वसिष्ठेन नाशार्थं स महीपतिः / द्विजापराधतो मूढ वीर्यं ते विनशिष्यते

તે રાજાને વસિષ્ઠે પહેલા જ વિનાશ માટે શ્રાપ આપ્યો હતો: 'હે મૂર્ખ! બ્રાહ્મણ પ્રત્યેના અપરાધને કારણે તારું વીર્ય નાશ પામશે.'

Verse 71

तत्कथं वचनं तस्य भविष्यत्यन्यथा मुनेः / अयं रामो महावीर्यं प्रसह्यनृपपुङ्गवम्

તો તે મુનિનું વચન અન્યથા (ખોટું) કેવી રીતે હોઈ શકે? આ મહાવીર્યવાન રામ તે નૃપશ્રેષ્ઠને બળપૂર્વક...

Verse 72

हनिष्यति महाबाहो प्रतिज्ञां कृतवान्पुरा / यस्मादुरः प्रतिहतं त्वया मातर्ममाग्रतः

...હણી નાખશે, હે મહાબાહુ! તેણે પહેલા પ્રતિજ્ઞા કરી હતી: 'હે માતા, જે કારણથી તમે મારી સામે છાતી કૂટી હતી...'

Verse 73

एकविंशतिवारं हि भृशं दुःखपरीतया / त्रिः सप्तकृत्वो निःक्षत्रां करिष्ये पृथिवीमिमाम्

...એકવીસ વાર, અત્યંત દુઃખથી ઘેરાયેલી. હું આ પૃથ્વીને એકવીસ વાર ક્ષત્રિયવિહોણી કરીશ.'

Verse 74

अतो ऽयं वार्यमाणो ऽपि त्वाया पित्रा निरन्तरम् / भाविनोर्ऽथस्य च बलात्करिष्यत्येव मानद

તેથી, તારા અને પિતા દ્વારા સતત રોકવામાં આવવા છતાં, ભાવીના બળને કારણે તે આવું ચોક્કસ કરશે, હે માનદ.

Verse 75

स तु राजा महाभागो वृद्धानां पर्युपासिता / दत्तात्रेयाद्धरेरंशाल्लब्धबोधो महामतिः

તે મહાભાગ રાજા સદા વૃદ્ધોની સેવા-ઉપાસના કરતો. હરિના અંશ દત્તાત્રેયની કૃપાથી તેને બોધ પ્રાપ્ત થયો અને તે મહામતિ બન્યો.

Verse 76

साक्षाद्भक्तो महात्मा च तद्वधे पातकं भवेत् / एवमुक्त्वा महाराज स भृगुर्ब्रह्मणः सुतः / यथागतं ययौ विद्वान्भविष्यत्कालपर्ययात्

તે સాక్షાત્ ભક્ત અને મહાત્મા છે; તેના વધમાં પાતક થશે. એમ કહી, હે મહારાજ, બ્રહ્માના પુત્ર ભૃગુ મુનિ ભવિષ્યકાળના ફેરફારને જાણીને જેમ આવ્યા તેમ જ પાછા ગયા.