Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने एकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // २९// वासिष्ठ उवाच श्रुस्वैतत्सकलं राजा जमदग्निवधादिकम् / उद्विग्नचेताः सुभृशं चिन्तयामास नैकधा
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne ekonatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 29// vāsiṣṭha uvāca śrusvaitatsakalaṃ rājā jamadagnivadhādikam / udvignacetāḥ subhṛśaṃ cintayāmāsa naikadhā
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદના અર્જુનોપાખ્યાનમાં એકોનત્રીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠે કહ્યું—જમદગ્નિ-વધ વગેરે આ બધું સાંભળી રાજા અત્યંત ઉદ્વિગ્નચિત્ત થયો અને અનેક રીતે ઘન ચિંતન કરવા લાગ્યો।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, इत्यादि-उपसंहार/उद्धरणसूचक
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (वायुनाऽ प्रोक्तम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कृदन्त: क्त (past passive participle) from √vac
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास, पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
arjuna-upākhyānein the Arjuna episode
arjuna-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootarjuna (प्रातिपदिक) + upākhyāna (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ekona-triṃśattamaḥtwenty-ninth
ekona-triṃśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona (प्रातिपदिक) + triṃśat (संख्या-प्रातिपदिक) + tama (प्रत्यय)
Formतत्पुरुष-समास (एकोनत्रिंशत्-तमः = 29th), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vāsiṣṭhaḥVāsiṣṭha
vāsiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāsiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
śruṣvalisten
śruṣva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
etatthis
etat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
sakalamentire
sakalam:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (etad)
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
jamadagni-vadha-ādikamthe killing of Jamadagni and the like
jamadagni-vadha-ādikam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjamadagni (प्रातिपदिक) + vadha (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (जमदग्नेः वधः), ‘आदि’ सहित; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
udvigna-cetāḥagitated in mind
udvigna-cetāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootudvigna (कृदन्त) + cetas (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘चेताः’ = चेतस्-शब्दः (nom. sg.)
subhṛśamexceedingly
subhṛśam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsubhṛśa (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb), क्रियाविशेषणम्
cintayāmāsapondered; thought
cintayāmāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootcint (धातु)
Formलिट् (Periphrastic Perfect/परस्मैपद-परिप्रयोग), प्रथमपुरुष, एकवचन
nanot
na:
Pratiṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
eka-dhāin one way; singly
eka-dhā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rooteka (संख्या-प्रातिपदिक) + dhā (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्ययीभाव/अव्यय (adverb), ‘धा’प्रत्ययेन प्रकारवाचक