Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेन भूपाल रामो मतिमतां वरः / निरूप्य मनसा भूयस्तमुवाचाभिविस्मितम्

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં (વાયુપ્રોક્ત) મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોદ્ઘાતપાદમાં ત્રેવીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠ બોલ્યા—તેના કહ્યાથી બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા રામે મનમાં ફરી વિચાર કરી, આશ્ચર્યથી તેને કહ્યું.

Verse 2

राम उवाच कस्त्वं ब्रूहि महाभाग न वै प्राकृतपूरुषः / इन्द्रस्येवानुभावेन वपुरालक्ष्यते तव

રામ બોલ્યા—હે મહાભાગ, કહો તમે કોણ છો? તમે સામાન્ય પુરુષ નથી; ઇન્દ્ર સમાન પ્રભાવથી તમારું દેહ તેજસ્વી દેખાય છે.

Verse 3

विचित्रार्थपदौदार्यगुणगांभीर्यजातिभिः / सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयते ऽतिमनोहरा

વિચિત્ર અર્થ, ઉદાત્ત પદ, ગુણ અને ગાંભીર્યથી યુક્ત તમારી વાણી સર્વજ્ઞની જેમ અત્યંત મનોહર સંભળાય છે.

Verse 4

इन्द्रो वह्निर्यमो धाता वरुणो वा धनाधिपः / ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः

શું તમે ઇન્દ્ર, અગ્નિ, યમ, ધાતા, વરુણ અથવા ધનાધિપ કુબેર છો? કે પછી ઈશાન, સૂર્ય, બ્રહ્મા, વાયુ, સોમ, ગુરુ (બૃહસ્પતિ) અથવા ગુહ છો?

Verse 5

एषामन्यतमः प्रायो भवान्भवितुमर्हति / अनुभावेन जातिस्ते हृदिशङ्कां तनोति मे

આમાંથી કોઈ એક તમે જ હોવા યોગ્ય છો; તમારા પ્રભાવથી પ્રગટ થયેલી તમારી ઓળખ મારા હૃદયમાં શંકા વિસ્તારે છે.

Verse 6

मायावी भगवान्विष्णुः श्रूयते पुरुषोत्तमः / को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः

માયાવી ભગવાન વિષ્ણુ પુરુષોત્તમ કહેવાય છે; આ રૂપે મારી પાસે આવેલો તું કોણ છે—મને કહો.

Verse 7

अथ वा जगतां नाथः सर्वज्ञः परमेश्वरः / परमात्मात्मसंभूतिरात्मारामः सनातनः

અથવા તમે જગતના નાથ, સર્વજ્ઞ પરમેશ્વર—પરમાત્માથી પ્રગટ, આત્મારામ, સનાતન છો.

Verse 8

स्वच्छन्दचारी भगवाञ्छिवः सर्वजगन्मयः / वपुषानेन संयुक्ते भवान्भवितुमर्हति

સ્વચ્છંદચારી, સર્વજગન્મય ભગવાન શિવ—આ રૂપથી સંયુક્ત થઈ તમે જ હોવા યોગ્ય છો.

Verse 9

नान्यस्येदृग्भवेल्लोके प्रभावानुगतं वपुः / जात्यर्थसौष्ठवोपेता वाणी चौदार्यशालिनी

લોકમાં બીજાં કોઈનું આવું પ્રભાવયુક્ત શરીર હોઈ શકે નહીં; તેમજ જાતિ-ગૌરવ અને અર્થ-સૌષ્ઠવથી યુક્ત, ઔદાર્યભરી વાણી પણ નહીં.

Verse 10

मन्ये ऽहं भक्तवात्सल्याद्वानेन वपुषाहरः / प्रत्यक्षतामुपगतो संदेहो ऽस्मत्परीक्षया

મને લાગે છે કે ભક્તવાત્સલ્યથી વનવાસી રૂપ ધારણ કરીને હરિ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થયા છે; મારી પરીક્ષાથી સંશય પણ દૂર થયો।

Verse 11

न केवलं भवान् व्याधस्तेषां नेदृग्विधाकृतिः / तस्मात्तुभ्यं नमस्तस्मै सुरुपं संप्रदर्शय

તમે માત્ર વ્યાધ નથી; તેમનો એવો આકાર નથી. તેથી તમને નમસ્કાર, અને તે પરમને પણ નમસ્કાર—તમારું શુભરૂપ દર્શાવો।

Verse 12

आविष्कुर्वन्प्रसीदात्ममहिमानुगुणं वपुः / ममानेकविधा शङ्कामुच्येत येन मानसी

તમારા આત્મમહિમાને અનુરૂપ રૂપ પ્રગટ કરીને પ્રસન્ન થાઓ, જેથી મારા મનની અનેક પ્રકારની શંકાઓ છૂટી જાય।

Verse 13

प्रसीद सर्वभावेन बुद्धिमोहौ ममाधुना / प्रणाशय स्वरूपस्य ग्रहणादेव केवलम्

સર્વભાવથી પ્રસન્ન થાઓ; હવે મારી બુદ્ધિભ્રમ અને મોહને, માત્ર તમારા સ્વરૂપના દર્શનથી જ, નાશ કરો।

Verse 14

प्रार्थयेत्वां महाभाग प्रणम्य शिरसासकृत् / कस्त्वं मे दर्शयात्मानं बद्धो ऽयं ते मयाञ्जलिः

હે મહાભાગ! એક વાર શિર નમાવી પ્રણામ કરીને હું પ્રાર્થના કરું છું—તમે કોણ છો? મને તમારું સ્વરૂપ દર્શાવો; આ મારી બદ્ધ અંજલિ તમારા માટે છે।

Verse 15

इत्युक्त्वा तं महाभाग ज्ञातुमिच्छन्भृगूद्वहः / उपविश्य ततो भूमौ ध्यानमास्ते समाहितः

આવું કહી મહાભાગ ભૃગુવંશશ્રેષ્ઠ તેને જાણવા ઇચ્છીને ધરતી પર બેસી એકાગ્ર થઈ ધ્યાનમાં સ્થિત થયો।

Verse 16

बद्धपद्मासनो मौनी यतवाक्कायमानसः / निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः

તે બંધ પદ્માસનમાં મૌન રહ્યો; વાણી, કાયાં અને મનને સંયમમાં રાખી, પ્રાણસંચાર રોકી, ઉદાર બુદ્ધિથી લાંબા સમય સુધી ધ્યાન કરતો રહ્યો।

Verse 17

सन्नियम्येन्द्रियग्रामं मनो हृदि निरुध्य च / चिन्तयामास देवेशं ध्यानदृष्ट्या जगद्गुरुम्

ઇન્દ્રિયસમૂહને સારી રીતે સંયમમાં રાખી અને મનને હૃદયમાં રોકી, તેણે ધ્યાનદૃષ્ટિથી દેવેશ, જગદગુરુનું ચિંતન કર્યું।

Verse 18

अपश्यच्च जगन्नाथमात्मसंधानचक्षुषा / स्वभक्तानुग्रहकरं मृगव्याधस्वरूपिणम्

આત્મસંધાનની દૃષ્ટિથી તેણે જગન્નાથને જોયા—જે પોતાના ભક્તો પર અનુગ્રહ કરનાર અને મૃગવ્યાધ (શિકારી) સ્વરૂપ ધારણ કરનાર હતા।

Verse 19

तत उन्मील्य नयने शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / ददर्श देवं तेनैव वपुषा पुरतः स्थितम्

પછી ભાર્ગવે આંખો ખોલી તરત ઊભો થયો અને એ જ સ્વરૂપે દેવને પોતાના આગળ સ્થિત જોયો।

Verse 20

आत्मनो ऽनुग्रहार्थाय शरण्यं भक्तवत्सलम् / आविर्भूतं महाराज दृष्ट्वा रामः ससंभ्रमम्

હે મહારાજ, પોતાના અનુગ્રહાર્થે શરણ્ય અને ભક્તવત્સલ દેવ પ્રગટ થયેલા જોઈ રામ અત્યંત સંભ્રમથી ભરાઈ ગયો।

Verse 21

रोमाञ्छोद्भिन्नसर्वाङ्गो हर्षाश्रुप्लुतलोचनः / पपात पादयोर्भूमौ भक्त्या तस्य महामतिः

રોમાંચથી સર્વ અંગ પુલકિત અને હર્ષાશ્રુથી ભીંજાયેલા નેત્રો સાથે તે મહામતિ ભક્તિથી તેના ચરણોમાં ધરતી પર પડી ગયો।

Verse 22

स गद्गदमुवाचैनं संभ्रमाकुलया गिरा / शरणं भव शर्वेति शङ्करेत्यसकृन्नृप

હે નૃપ, તે ગદગદ વાણી અને સંભ્રમથી વ્યાકુળ થઈ વારંવાર બોલ્યો— “હે શર્વ, હે શંકર, તમે જ મારી શરણ બનો.”

Verse 23

ततः स्वरुपधृक् शंभुस्तद्भक्तिपरितोषितः / राममुत्थापयामास प्रणा मावनतं भुवि

પછી સ્વરૂપધારી શંભુ તેની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, ધરતી પર પ્રણામમાં નમેલા રામને ઊભો કરાવ્યો।

Verse 24

उत्थापितो जगद्धात्रा स्वहस्ताभ्यां भृगूद्वहः / तुष्टाव देवदेवेशं पुरः स्थित्वा कृताजलिः

જગદ્ધાતાએ તેને પોતાના બંને હાથોથી ઊભો કર્યો; પછી તે ભૃગુવંશ-શ્રેષ્ઠ આગળ ઊભો રહી અંજલિ બાંધી દેવોના દેવેશની સ્તુતિ કરવા લાગ્યો।

Verse 25

राम उवाच नमस्ते देवदेवाय शङ्करायादिमूर्त्तये / नमः शर्वाय शान्ताय शाश्वताय नमोनमः

રામ બોલ્યા— દેવોના દેવ, આદિમૂર્તિ શંકરને નમસ્કાર. શાંત, શાશ્વત શર્વને વારંવાર પ્રણામ.

Verse 26

नमस्ते नीलकण्ठाय नीललोहितमूर्त्तये / नमस्ते भूतनाथाय भूतवासाय ते नमः

নীલકંઠ, નીલ-લોહિત મૂર્તિવાળા! તમને નમસ્કાર. ભૂતનાથ, ભૂતવાસ! તમને પ્રણામ.

Verse 27

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय महादेवाय मीढुषे / शिवाय बहुरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः

વ્યક્ત-અવ્યક્ત સ્વરૂપવાળા મહાદેવ, વરદાતા! બહુરૂપ, ત્રિનેત્રધારી શિવને વારંવાર નમસ્કાર.

Verse 28

शरणं भव मे शर्व त्वद्भक्तस्य जगत्पते / भूयो ऽनन्याश्रयाणां तु त्वमेव हि परायणम्

હે શર્વ, જગત્પતે! હું તમારો ભક્ત છું; મને શરણ આપો. જેમને બીજો આશ્રય નથી, તેમનો પરમ આધાર તમે જ છો.

Verse 29

यन्मयापकृतं देव दुरुक्तं वापि शङ्कर / अजानता त्वां भगवन्मम तत्क्षन्तुमर्हसि

હે દેવ, હે શંકર! મેં કરેલો કોઈ અપરાધ કે કઠોર વચન, તમને અજાણતાં—હે ભગવન—કૃપા કરીને ક્ષમા કરો.

Verse 30

अनन्यवेद्यरुपस्य सद्भावमिहकः पुमान् / त्वामृते तव सर्वेश सम्यक् शक्रोति वेदितुम्

હે સર્વેશ! જેનું રૂપ અન્ય કોઈ રીતે જાણી શકાય તેમ નથી, તે તારા સત્યસ્વરૂપને તારા વિના અહીં કયો મનુષ્ય યથાર્થ રીતે જાણી શકે?

Verse 31

तस्मात्त्वं सर्वभावेन प्रसीद मम शङ्कर / नान्यास्ति मे गतिस्तुभ्यं नमो भूयो नमो नमः

અતએવ, હે મારા શંકર! સર્વભાવથી મારા પર પ્રસન્ન થાઓ. તારા સિવાય મારી બીજી કોઈ ગતિ નથી; નમો, ફરી નમો, વારંવાર નમો.

Verse 32

वसिष्ठ उवाच इति संस्तूयमानस्तु कृताञ्जलिपुटं पुरः / तिष्ठन्तमाह भगवान्प्रसन्नात्मा जगन्मयः

વસિષ્ઠે કહ્યું—આ રીતે સ્તુતિ પામતા, હાથ જોડીને સામે ઊભેલા તેને, પ્રસન્નાત્મા અને જગન્મય ભગવાને કહ્યું.

Verse 33

भगवानुवाच प्रीतो ऽस्मि भवते तात तपसानेन सांप्रतम् / भक्त्या चैवानपायिन्या ह्यपि भार्गवसत्तम

ભગવાન બોલ્યા—હે તાત! આ સમયે તારા આ તપથી હું પ્રસન્ન છું; અને હે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ, તારી અચલ ભક્તિથી પણ.

Verse 34

दास्ये चाभि मतं सवे भवते ऽहं त्वया वृतम् / भक्तो हि मे त्वमत्यर्थं नात्र कार्या विचारणा

અને દાસ્યભાવમાં પણ, હે સર્વે, તું મને પોતાની સેવામાં વર્યો છે. તું મારો અત્યંત ભક્ત છે; અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

Verse 35

मयैवावगतं सर्वं त्दृदि वत्ते ऽद्यवर्त्तते / तस्माद्ब्रवीमि यत्त्वाहं तत्कुरुष्वाविशङ्कितम्

આજે તારા હૃદયમાં જે છે તે સર્વ મને સંપૂર્ણ રીતે જાણીતું છે. તેથી હું જે કહું છું તે નિઃશંક થઈને કર.

Verse 36

नास्त्राणां धारणे वत्स विद्यते शक्तिरद्य ते / रौद्राणां तेन भूयो ऽपि तपो घोरं समाचर

વત્સ, આજે તારી પાસે અસ્ત્ર ધારણ કરવાની શક્તિ નથી. તેથી રૌદ્ર અસ્ત્રો માટે વધુ ઘોર તપ કર.

Verse 37

परीत्य पृथिवीं सर्वां सर्वतीर्थेषु च क्रमात् / स्रात्वा पवित्रदेहस्त्तवं सर्वाण्यस्त्राण्यवाप्स्यसि

સમગ્ર પૃથ્વીની પરિક્રમા કરીને અને ક્રમથી સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, પવિત્ર દેહવાળો બની તું સર્વ અસ્ત્રો પ્રાપ્ત કરશ.

Verse 38

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तेनैव वपुषा विभुः / रामस्य पश्यतो राजन्क्षणेन भवभागकृत्

આવું કહી તે વિભુ દેવ એ જ સ્વરૂપે અંતર્ધાન થયો. હે રાજન, રામ જોતા જોતાં તે ક્ષણમાં અદૃશ્ય થયો.

Verse 39

अन्तर्हिते जगन्नाथे रामो नत्वा तु शङ्करम् / परीत्यवसुधां सर्वां तीर्थस्नाने ऽकरोन्मनः

જગન્નાથ અંતર્ધાન થયા પછી રામે શંકરને નમસ્કાર કર્યો અને સમગ્ર ધરતીની પરિક્રમા કરીને તીર્થસ્નાન કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.

Verse 40

ततः स पृथिवीं सर्वां परिक्रम्य यथाक्रमम् / चकार सर्वतीर्थेषु स्नानं विधिवदात्मवान्

પછી તે આત્મસંયમી પુરુષ યથાક્રમે સમગ્ર પૃથ્વીની પરિક્રમા કરીને સર્વ તીર્થોમાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરતો રહ્યો।

Verse 41

तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु तथा देवालयेषु च / पितॄन्देवांश्च विधिवदतर्पयदतन्द्रितः

તીર્થોમાં, મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં તથા દેવાલયોમાં તે અળસ્યા વિના પિતૃઓ અને દેવતાઓને વિધિપૂર્વક તર્પણ કરતો રહ્યો।

Verse 42

उपवासतपोहोमजपस्नानादिसुक्रियाः / तीर्थेषु विधिवत्कुर्वन्परिचक्राम मेदिनीम्

ઉપવાસ, તપ, હોમ, જપ, સ્નાન વગેરે શુભક્રિયાઓ તીર્થોમાં વિધિપૂર્વક કરતાં કરતાં તે ધરતીની પરિક્રમા કરતો રહ્યો।

Verse 43

एवं क्रमेण तीर्थेषु स्नात्वा चैव वसुंधराम् / प्रदक्षिणीकृत्य शनैः शुद्धदेहो ऽभवन्नृप

હે નૃપ! આ રીતે ક્રમે તીર્થોમાં સ્નાન કરીને અને વસુંધરાની પ્રદક્ષિણા કરીને તે ધીમે ધીમે શુદ્ધ દેહવાળો બન્યો।

Verse 44

परीत्यैवं वसुमतीं भार्गवः शंभुशासनात् / जगाम् भूयस्तं देशं यत्र पूर्वमुवास सः

આ રીતે વસુમતીની પરિક્રમા કરીને, શંભુના આદેશથી ભાર్గવ ફરી તે દેશમાં ગયો જ્યાં તે પહેલાં નિવાસ કરતો હતો।

Verse 45

गत्वा राजन्सतत्रैव स्थित्वा देवमुमापतिम् / भक्त्या संपूजयामास तपोभिर्न्नियमैरपि

હે રાજન, તે ત્યાં જઈ ત્યાં જ સ્થિર રહી ઉમાપતિ દેવનું ભક્તિપૂર્વક સંપૂર્ણ પૂજન કરતો રહ્યો; તપ અને નિયમોથી પણ આરાધના કરી।

Verse 46

एतस्मिन्नेव काले तु देवानामसुरैः सह / बभूव सुचिरं राजन्संग्रामो रोमहर्षणः

હે રાજન, આ જ સમયે દેવતાઓનો અસુરો સાથે બહુ લાંબા સમય સુધી રોમાંચક યુદ્ધ થયો।

Verse 47

ततो देवान्पराजित्य युद्धे ऽतिबलिनो ऽसुराः / अवापुरमरैश्वर्यमशेषमकुतोभयाः

પછી અતિબળવાન અસુરોએ યુદ્ધમાં દેવતાઓને પરાજિત કરીને, નિર્ભય બની દેવૈશ્વર્યનું સર્વસ્વ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 48

युद्धे पराजिता देवाः सकला वासवादयः / शङ्करं शरणं चग्मुर्हतैश्वर्या ह्यरातिभिः

યુદ્ધમાં પરાજિત થયેલા ઇન્દ્રાદિ સર્વ દેવો, શત્રુઓ દ્વારા ઐશ્વર્ય નષ્ટ થતાં, શંકરનું શરણ ગયા।

Verse 49

तोषयित्वा जगन्नाथं प्रणामजय संस्तवैः / प्रार्थयामासुरसुरान्हन्तुं देवाः पिनाकिनम्

પ્રણામ, જયઘોષ અને સ્તુતિઓથી જગન્નાથને પ્રસન્ન કરીને, દેવોએ પિનાકધારીને અસુરોનો સંહાર કરવા પ્રાર્થના કરી।

Verse 50

ततस्तेषां प्रतिश्रुत्य दानवानां वधं नृप / देवानां वरदः शंभुर्महो दरमुवाच ह

ત્યારે, હે નૃપ! દાનવોના વધની પ્રતિજ્ઞા કરીને, દેવોના વરદાતા શંભુએ મહોદરને કહ્યું.

Verse 51

हिमद्रेर्दक्षिणे भागे रामो नाम महातपाः / मुनिपुत्रो ऽतितेजस्वी मामुद्दिश्य तपस्यति

હિમાલયના દક્ષિણ ભાગમાં ‘રામ’ નામનો મહાતપસ્વી, મુનિપુત્ર, અતિ તેજસ્વી, મને ઉદ્દેશીને તપ કરે છે.

Verse 52

तत्र गत्वात्वमद्यैव निवेद्य मम शासनम् / महोदर तपस्यन्तं तमिहानय माचिरम्

તું આજે જ ત્યાં જઈને મારો આદેશ જણાવ; હે મહોદર! તપ કરતા તે (રામ) ને વિલંબ વિના અહીં લઈ આવ.

Verse 53

इत्याज्ञप्रस्तथेत्युक्त्वा प्रणभ्येशं महोदरः / जगाम वायुवेगेन यत्र रामो व्यवस्थितः

‘આજ્ઞા’ કહી, મહોદરે ઈશ્વરને પ્રણામ કર્યો અને પવનના વેગે જ્યાં રામ હતા ત્યાં ગયો.

Verse 54

समासाद्य स तं देशं दृष्ट्वा रामं महामुनिम् / तपस्यन्तमिदं वाक्यमुवाच विनयान्वितः

તે સ્થળે પહોંચી, તપમાં લીન મહામુનિ રામને જોઈ, મહોદરે વિનયપૂર્વક આ વચન કહ્યું.

Verse 55

द्रष्टुमिच्छति शम्भुस्त्वां भृगुवर्यं तदाज्ञया / आगतो ऽहं तदागच्छ तत्पादांबुजसन्निधिम्

શંભુ તમને, હે ભૃગુવર્ય, દર્શન કરવા ઇચ્છે છે; તેમની આજ્ઞાથી હું આવ્યો છું. તેથી આવો, તેમના પાદકમળના સન્નિધાને ચાલો।

Verse 56

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / तदाज्ञां शिरसानन्द्य तथेति प्रत्यभाषत

તેનું વચન સાંભળી ભાર્ગવ તરત ઊભા થયા; તે આજ્ઞાને શિરસા સ્વીકારી આનંદથી ‘તથૈવ’ કહી ઉત્તર આપ્યો।

Verse 57

ततो रामं त्वरोपेतः शंभुपार्श्वं महोदरः / प्रापयामास सहसा कैलासे नागसत्तमे

પછી ત્વરાથી મહોદરે રામને શંભુના પાર्श્વે સહસાઃ પહોંચાડ્યો; શ્રેષ્ઠ નાગના કૈલાસ પર તરત જ લઈ ગયો।

Verse 58

सहितं सकलैर्भूतैरिन्द्राद्यैश्च सहामरैः / ददर्श भार्गवश्रेष्ठः शङ्करं भक्तवत्सलम्

ત્યારે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠે ભક્તવત્સલ શંકરને દર્શન કર્યા—જે સર્વ ભૂતગણો સાથે અને ઇન્દ્ર આદિ દેવો સહિત વિરાજમાન હતા।

Verse 59

संस्तूयमानं मुनिभिर्नारदाद्यैस्तपोधनैः / गन्धर्वैरुपगायद्भिर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः

નારદ આદિ તપોધન મુનિઓ તેમને સ્તુતિ કરતા હતા; ગંધર્વો ગાન કરતા હતા અને અપ્સરાઓના સમૂહો નૃત્ય કરતા હતા।

Verse 60

उपास्यमानं देवेशं गजचर्मधृताम्बरम् / भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

ઉપાસિત દેવેશ, ગજચર્મ-વસ્ત્રધારી, ભસ્મથી ધૂસરિત સર્વાંગ, ત્રિનેત્ર અને ચંદ્રશેખર।

Verse 61

धृतपिङ्गजटाभारं नागाभरमभूषितम् / प्रलम्बोष्ठभुजं सौम्यं प्रसन्नमुखपङ्कजम्

પિંગળ જટાનો ભાર ધારણ કરનાર, નાગાભરણોથી અલંકૃત; લાંબા હોઠ અને ભુજાવાળો, સૌમ્ય, પ્રસન્ન કમલમુખ।

Verse 62

आस्थितं काञ्चने पट्टे गीर्वाणसमितौ नृप / उपासर्पत्तु देवेशं भृगुवर्यः कृताञ्जलिः

હે નૃપ! દેવસભામાં સુવર્ણ આસન પર આસિન દેવેશ પાસે ભૃગુવર્ય કૃતાંજલિ થઈને નજીક ગયો।

Verse 63

श्रीकण्ठदर्शनोद्वत्तरोमाञ्चाञ्चितविग्रहः / बाष्पत्तु सिक्तकायेन स तु गत्वा हरान्तिकम्

શ્રીકંઠના દર્શનથી રોમાંચિત દેહવાળો તે, અશ્રુથી સিক্ত કાયાથી હર પાસે ગયો।

Verse 64

भक्त्या ससंभ्रमं वाचा हर्षगद्गदयासकृत् / नमस्ते देवदेवेति व्यालपन्नाकुलाक्षरम्

ભક્તિ અને સંભ્રમથી, હર્ષથી ગદગદ વાણીમાં વારંવાર ‘દેવદેવ! નમસ્તે’ કહી, ગૂંચવાયેલા અક્ષરો સાથે બોલી પડ્યો।

Verse 65

पपात संस्पृशन्मूर्ध्ना चरणौ पुरविद्विषः / पश्यतां देववृन्दानां मध्ये भृगुकुलोद्वहम्

ભૃગુકુલના શ્રેષ્ઠ પુરુષે દેવવૃંદો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે પુરવિદ્વિષના ચરણોને મસ્તકથી સ્પર્શ કરી ધરતી પર પડી પ્રણામ કર્યો।

Verse 66

तमुत्थाप्य शिवः प्रीतः प्रसन्नमुखपङ्कजम् / रामं मधुरया वाचा प्रहसन्नाह सादरम्

તેને ઊભો કરાવી પ્રીત શિવ પ્રસન્ન મુખપંકજવાળા રામને મધુર વાણીથી હસતાં હસતાં આદરપૂર્વક બોલ્યા।

Verse 67

इमे दैत्यगणैः क्रान्ताः स्वाधिष्ठानात्परिच्युताः / अशक्रुवन्तस्तान्हन्तुं गीर्वाणा मामुपागताः

આ દેવો દૈત્યગણોથી આક્રાંત થઈ પોતાના અધિષ્ઠાનથી ખસેડાયા છે; તેમને મારવામાં અસમર્થ થઈ દેવગણ મારી પાસે આવ્યા છે।

Verse 68

तस्मान्ममाज्ञया राम देवानां च प्रियेप्सया / जहि दैत्यगणान्सर्वान्समर्थस्त्वं हि मे मतः

અતએવ, હે રામ, મારી આજ્ઞાથી અને દેવોના હિતની ઇચ્છાથી તું સર્વ દૈત્યગણોને સંહાર; તું સમર્થ છે—એવું મને લાગે છે।

Verse 69

ततो रामो ऽब्रवीच्छर्वं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सप्रश्रयमिदं वचः

પછી રામે શર્વને પ્રણામ કરી હાથ જોડ્યા; સર્વ દેવો સાંભળતા હતા ત્યારે વિનયપૂર્વક આ વચન કહ્યું।

Verse 70

स्वामिन्न विदितं किं ते सर्वज्ञस्याखिलात्मनः / तथापि विज्ञापयतो वचनं मे ऽवधारय

સ્વામી! સર્વજ્ઞ અને અખિલાત્મા એવા તમને શું અજાણ છે? છતાં પણ વિનંતી કરનાર મારા વચનને કૃપા કરીને સાંભળો।

Verse 71

यदि शक्रादिभिर्देवैरखिलैरमरारयः / न शक्या हन्तुमेकस्य शक्याः स्यस्ते कथं मम

જો ઇન્દ્ર વગેરે સર્વ દેવતાઓ પણ તે અમર-શત્રુઓમાંના એકને પણ મારવા અસમર્થ હોય, તો હું તેમને કેવી રીતે મારી શકું?

Verse 72

अनस्त्रज्ञो ऽस्मि देवेश युद्धानामप्यकोविदः / कथं हनिष्ये सकलान्सुरशत्रूननायुधः

દેવેશ! હું અસ્ત્રવિદ્યા જાણતો નથી, યુદ્ધમાં પણ અકુશળ છું; નિઃઆયુધ હું સર્વ દેવ-શત્રુઓને કેવી રીતે મારું?

Verse 73

इत्युक्तस्तेन देवेशः सितं कालाग्निसप्रभम् / शैवमस्त्रमयं तेजो ददौ तस्मै महात्मने

એવું સાંભળીને દેવેશે તે મહાત્માને કાલાગ્નિ સમાન તેજસ્વી, શૈવ અસ્ત્રમય શ્વેત તેજ અર્પણ કર્યું।

Verse 74

आत्मीयं परशुं दत्वा सर्वशस्त्राभिभावकम् / रामपाह प्रसन्नात्मा गीर्वाणानां तु शृण्वतम्

સર્વ શસ્ત્રોને દબાવી દે તેવો પોતાનો પરશુ આપી, તે પ્રસન્નચિત્તે દેવતાઓ સાંભળતા—“રામ, રક્ષા કર!” એમ બોલ્યો।

Verse 75

मत्प्रसादेन सकलान्सुरशत्रून्विनिघ्नतः / शक्तिर्भवतु ते सौम्य समस्तारिदुरासदा

મારા પ્રસાદથી તું સર્વ દેવશત્રુઓનો સંહાર કર; હે સૌમ્ય, તને એવી શક્તિ પ્રાપ્ત થાઓ કે જે સર્વ શત્રુઓ માટે દુર્જેય રહે।

Verse 76

अनेनैवायुधेन त्वं गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः / स्वयमेव च वेत्सि त्वं यथावद्युद्धकौशलम्

આ જ શસ્ત્ર લઈને તું જા અને શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કર; ત્યારે તું પોતે જ યોગ્ય યુદ્ધકૌશલ્ય જાણી લેશે।

Verse 77

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततो रामः शंभुना तं प्रणम्य च / जग्राह परशुं शैव विबुधारिवधोद्यतः

વસિષ્ઠ બોલ્યા— શંભુએ એમ કહ્યે પછી રામે તેમને પ્રણામ કર્યો અને દેવશત્રુઓના વધ માટે ઉદ્યત થઈ શૈવ પરશુ ગ્રહણ કર્યો।

Verse 78

ततः स शुशुभे रामो विष्णुतेर्ञ्जो ऽशसंभवः / रुद्रभक्त्या समायुक्तो द्युत्येव सवितुर्महः

ત્યારે રામ શોભિત થયો— વિષ્ણુના તેજમાંથી ઉત્પન્ન, રુદ્રભક્તિથી યુક્ત; તે મહાસૂર્યની કાંતિ સમાન દીપ્ત થયો।

Verse 79

सो ऽनुज्ञातस्त्रिनेत्रेण देवैः सर्वैः समन्वितः / जगाम हन्तुमसुरान्युद्धाय कृतनिश्चयः

ત્રિનેત્રની અનુમતિ મેળવી અને સર્વ દેવો સાથે સંયુક્ત થઈ, યુદ્ધનો નિશ્ચય કરીને અસુરોના વધ માટે તે નીકળી પડ્યો।

Verse 80

ततो ऽभवत्पुनर्युद्धं देवानामसुरैः सह / त्रैलोक्यविजयोद्युक्तै राजन्नतिभयङ्करम्

પછી દેવો અને અસુરો વચ્ચે ફરી યુદ્ધ થયું. હે રાજન, ત્રૈલોક્યવિજય માટે ઉદ્યત થયેલાઓનું તે યુદ્ધ અત્યંત ભયંકર હતું.

Verse 81

अथ रामो महाबाहुस्तस्मिन्युद्धे सुदारुणे / कुद्धः परशुना तेन निजघान महासुरान्

પછી તે અત્યંત દારુણ યુદ્ધમાં મહાબાહુ રામ ક્રોધિત થયા અને તે પરશુ વડે મહાસુરોને સંહાર્યા.

Verse 82

प्रहारैरशनिप्रख्यैर्निघ्नन्दैत्यान्सहस्रशः / चचार समरे रामः क्रुद्धः काल इवापरः

વજ્ર સમાન પ્રહારો વડે હજારો દૈત્યોને સંહારતા, ક્રોધિત રામ સમરમાં એવો વિહર્યો જાણે બીજો કાળ હોય.

Verse 83

हत्वा तु सकलान्दैत्यान्देवान्सर्वानहर्षयत् / क्षणेन नाशयामास रामः प्रहरतां वरः

સમસ્ત દૈત્યોને મારીને તેમણે સર્વ દેવોને હર્ષિત કર્યા. પ્રહાર કરનારામાં શ્રેષ્ઠ રામે ક્ષણમાં જ તેમનો નાશ કર્યો.

Verse 84

रामेण हन्यमा नास्तु समस्ता दैत्यदानवाः / ददृशुः सर्वतो रामं हतशेषा भयान्विताः

રામ દ્વારા દૈત્ય-દાનવો બધાં જ હણાતા હતા; જે થોડાક બચ્યા હતા તેઓ ભયથી વ્યાકુળ થઈ સર્વ તરફ રામને જ જોતા રહ્યા.

Verse 85

हतेष्वसुरसंघेषु विद्रुतेषु च कृत्स्नशः / राममामन्त्र्य विबुधाः प्रययुस्त्रिदिवं पुनः

અસુરોના સમૂહો હણાઈ ગયા અને બાકીના સર્વે ભાગી ગયા પછી, દેવગણોએ રામને વિદાય આપી ફરી ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 86

रामो ऽपि हत्वा दितिजानभ्यनुज्ञाप्य चामरान् / स्वमाश्रमं समापेदे तपस्यासक्तमानसः

રામે પણ દિતિજોને હણીને અને દેવોને વિદાય આપી, તપસ્યામાં આસક્ત મનથી પોતાના આશ્રમમાં પહોંચ્યો।

Verse 87

मृगव्याधप्रतिकृतिं कृत्वा शम्भोर्महामतिः / भक्त्या संपूजयामास स तस्मिन्नाश्रमेवशी

મહામતિ (રામ) એ મૃગવ્યાધની પ્રતિમા બનાવી, તે આશ્રમમાં સંયમિત રહી, ભક્તિપૂર્વક શંભુ (શિવ)ની સમ્યક પૂજા કરી।

Verse 88

गन्धैः पुष्पैस्तथा हृद्यैर्नैवेद्यैरभिवन्दनैः / स्तोत्रैश्च विधिवद्भक्त्या परां प्रीतिमुपानयत्

સુગંધ, પુષ્પો, મનોહર નૈવેદ્ય, વંદન અને સ્તોત્રો દ્વારા—વિધિપૂર્વક ભક્તિ કરીને—તેણે પરમ પ્રીતિ પ્રાપ્ત કરી।