Adhyaya 258

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वाक्पारुष्यादिप्रकरणं नाम सप्तपञ्चाशदधिकद्विशतत्मो ऽध्यायः अथाष्टपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ऋग्विधानं अग्निर् उवाच ऋग्यजुःसामाथर्वविधानं पुष्करोदितम् भुक्तिमुक्तिकरं जप्याद्धोमाद्रामाय तद्वदे

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં “વાક્પારુષ્યાદિ” નામનું પ્રકરણ ૨૫૭મો અધ્યાય છે. હવે ૨૫૮મો અધ્યાય “ઋગ્વિધાન” આરંભે છે. અગ્નિએ કહ્યું—પુષ્કરે ઉપદેશેલ ઋક્, યજુઃ, સામ અને અથર્વના વિધાન ભોગ તથા મોક્ષ આપનાર છે; રામ માટે જપ અને હોમ દ્વારા, અને એ જ રીતે અન્ય વિધાનો પણ નિયમ મુજબ કરવાં જોઈએ।

Verse 2

पुष्कर उवाच प्रतिवेदन्तु कर्माणि कार्याणि प्रवदामि ते प्रथमं ऋग्विधानं वै शृणु त्वं भुक्तिमुक्तिदम्

પુષ્કરે કહ્યું—પ્રત્યેક વેદ અનુસાર કરવાં યોગ્ય કર્મો હું તને કહું છું. પ્રથમ ઋગ્વિધાન સાંભળ; તે નિશ્ચયે ભોગ અને મોક્ષ આપનાર છે।

Verse 3

अन्तर्जले तथा होमे जपती मनसेप्सितम् कामं करोति गायत्री प्राणायामाद्विशेषतः

જળમાં ઊભા રહીને અથવા હોમ સમયે જે ગાયત્રીનો જપ કરે છે, તે મનમાં ઇચ્છિત કામનાને સિદ્ધ કરે છે—વિશેષ કરીને પ્રાણાયામ સાથે।

Verse 4

गायत्र्या दशसाहस्रो जपो नक्ताशनो द्विज बहुस्नातस्य तत्रैव सर्वकल्मषनाशनः

હે દ્વિજ! રાત્રે જ ભોજન કરવાનો વ્રત રાખીને અને વારંવાર સ્નાન કરીને ગાયત્રીનો દસ હજાર જપ કરવાથી, એ જ નિયમપાલનમાં સર્વ કલ્મષ (પાપ) નાશ પામે છે।

Verse 5

दशायुतानि जप्त्वाथ हविष्याशी स मुक्तिभाक् प्रणवो हि परं ब्रह्म तज्जपः सर्वपापहा

પછી એક લાખ જપ કરીને અને હવિષ્ય (યજ્ઞીય આહાર) પર જીવન નિર્વાહ કરનાર મુક્તિનો ભાગી બને છે। કારણ કે પ્રણવ ‘ૐ’ જ પરમ બ્રહ્મ છે; તેનો જપ સર્વ પાપનો નાશ કરે છે।

Verse 6

ओंकारशतजप्तन्तु नाभिमात्रोदके स्थितः जलं पिवेत् स सर्वैस्तु पापैर् वै विप्रमुच्यते

ઓંકારનો સો વાર જપ કરીને, નાભિ સુધી પાણીમાં ઊભા રહીને જળ પાન કરવું જોઈએ; તેથી તે નિશ્ચયે સર્વ પાપોથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે।

Verse 7

मात्रात्रयं त्रयो वेदास्त्रयो देवास्त्रयो ऽग्नयः महाव्याहृतयः सप्त लोका होमो ऽखिलाघहा

ગાયત્રીની ત્રણ માત્રાઓ, ત્રણ વેદ, ત્રણ દેવ અને ત્રણ અગ્નિ; સાત મહાવ્યાહૃતિઓ અને સાત લોક—(આ રીતે) હોમ સર્વ પાપનો નાશક છે।

Verse 8

गायत्री परमा जाप्या महाव्याहृतयस् तथा अन्तर्जले तथा राम प्रोक्तश् चैवाघमर्षणः

ગાયત્રી પરમ જપ્ય મંત્ર છે; તેમજ મહાવ્યાહૃતિઓ પણ। જળની અંદર રહીને પણ જપ કરવો જોઈએ; અને રામે ઉપદેશેલ અઘમર્ષણ (સૂક્ત) પણ પાપનિવારણ માટે જ છે।

Verse 9

अग्निमीले पुरोहितं सूत्को ऽयं वह्निदैवतः पापैर् हि विप्रमुच्यत इति ग , घ , ञ च शिरसा धारयन् वह्निं यो जपेत्परिवत्सरम्

જે વ્યક્તિ શિરે ધ્યાનપૂર્વક અગ્નિને ધારણ કરીને પૂર્ણ એક વર્ષ ‘અગ્નિમીળે પુરોહિતમ્’ આ સૂત્ક-મંત્ર—વહ્નિ દેવતાવાળો અને ‘તે દ્વારા પાપોથી નિશ્ચય મુક્તિ થાય’—ને ગ, ઘ અને ઞ અક્ષરો સાથે જપે છે, તે પાપમલોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 10

होमं त्रिषवणं भैक्ष्यमनग्निज्वलनञ्चरेत् अतः परमृचः सप्त वाय्वाद्या याः प्रकीर्तिताः

ત્રિષવણ સમયે હોમ કરવો, ભિક્ષાથી જીવન નિર્વાહ કરવો અને પ્રત્યક્ષ અગ્નિ વિના અગ્નિ-પ્રજ્વલનની સાધના કરવી. ત્યારબાદ વાયુ વગેરે દેવતાઓથી આરંભ થતી, ઉપદેશિત સાત ઋક્ મંત્રોનું જપ કરવું।

Verse 11

ता जपन् प्रयतो नित्यमिष्टान् कामान् समश्नुते मेधाकामो जपेन्नित्यं सदसन्यमिति त्यचम्

આ ઋક્ મંત્રોનું સંયમપૂર્વક નિત્ય જપ કરનાર ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. જે મેધા (બુદ્ધિ) ઇચ્છે તે ‘સદસન્યમ્’ નામના ત્યચ-મંત્રનું સદા જપ કરે।

Verse 12

अन्वयो यन्निमाः प्रोक्ताः नवर्चो मृत्युनाशनाः शुनःशेफमृषिं बद्धः सन्निरुद्धो ऽथ वा जपेत्

યોગ્ય અન્વય અનુસાર ઉપદેશિત આ નવ ઋક્ મંત્રો મૃત્યુનાશક છે. જે બંધાયેલો હોય અથવા કારાગારમાં નિરુદ્ધ હોય, તે શુનઃશેફ ઋષિના દૃષ્ટાંત મુજબ તેમનો જપ કરે।

Verse 13

मुच्यते सर्वपापेभ्यो गदी वाप्यगदो भवेत् य इच्छेच्छाश्वतं कामं मित्रं प्राज्ञं पुरन्दरं

તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; અને તે ગદાધારી (પરાક્રમી) બને છે અથવા રોગમુક્ત બને છે. જે શાશ્વત કામસિદ્ધિ ઇચ્છે, તે મિત્રભાવથી પ્રાજ્ઞ પુરંદર (ઇન્દ્ર)ને આશ્રય કરે।

Verse 14

ऋग्भिः षोड्शभिः कुर्यादिन्द्रियस्येति दिने दिने हिरण्यस्तूपमित्येतज्जपन् शत्रून् प्रबाधते

સોળ ઋગ્વેદીય ઋચાઓથી ‘ઇન્દ્રિયસ્ય’ એવા વિધાન મુજબ રોજે રોજ જપ/કર્મ કરવું. ‘હિરણ્યસ્તૂપમ્…’થી આરંભતા મંત્રનો વારંવાર જપ કરવાથી શત્રુઓ દબાઈ જાય છે.

Verse 15

क्षेमी भवति चाध्वानो ये ते पन्था जपन् नरः रौद्रीभिःषड्भिरीशानं स्तूयाद्यो वै दिने दिने

મુસાફરીના માર્ગો નિર્ભય અને સુરક્ષિત બને છે; મુસાફરીમાં ‘યે તે પન્થાઃ’ વગેરે મંત્ર જપનાર પુરુષ નિર્ભય રહે છે. જે રોજ છ રૌદ્રી મંત્રોથી ઈશાનની સ્તુતિ કરે છે, તે ક્ષેમ અને કલ્યાણ પામે છે.

Verse 16

चरुं वा कल्पयेद्रौद्रं तस्य शान्तिः परा भवेत् उदित्युदन्तमादित्यमुपतिष्ठन् दिने दिने

અથવા ઉગ્ર ઉપદ્રવોની શાંતિ માટે રૌદ્ર-ચરુ તૈયાર કરવો; તેનાથી પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. અને દરરોજ સૂર્યોદયે ઉદયદિશા તરફ મુખ રાખીને આદિત્યની ઉપાસના કરવી.

Verse 17

क्षिपेज्जलाञ्जलीन् सप्त मनोदुःखविनाशनं द्विषन्तमित्यथार्धर्चं यद्विप्रान्तं जपन् स्मरेत्

સાત અંજલિ જળ અર્પણ કરવું; તે મનના દુઃખનો નાશ કરે છે. પછી ‘દ્વિષંતમ્…’થી શરૂ થતી અર્ધ-ઋચાનો જપ કરતાં, વિદ્વાન બ્રાહ્મણોએ ઉપદેશેલો અર્થ/ભાવ સ્મરવો.

Verse 18

आगस्कृत् सप्तरात्रेण विद्वेषमधिगच्छति आरोग्यकामी रोगी वा प्रस्कन्नस्योत्तमं जपेत्

અપરાધ કરનાર સાત રાત્રિમાં વૈર/દ્વેષ પ્રાપ્ત કરે છે. આરોગ્ય ઇચ્છનાર—અથવા રોગી પણ—વ્યાધિગ્રસ્ત માટે નિર્દિષ્ટ ઉત્તમ મંત્રનો જપ કરવો.

Verse 19

उत्तमस्तस्य चार्धर्चो जपेद्वै विविधासने उदयत्यायुरक्ष्यय्यं तेजो मध्यन्दिने जपेत्

આમાં ઉત્તમ સાધકે તે મંત્રને અર્ધઋચા સાથે વિવિધ આસનોમાં બેસીને જપવો. સૂર્યોદયે જપ કરવાથી અક્ષય આયુષ્ય મળે; મધ્યાહ્ને જપ કરવાથી તેજ અને બળ પ્રાપ્ત થાય.

Verse 20

सन्निबद्धो ऽथेति क , ख , ज च अस्तं प्रतिगते सूर्ये द्विषन्तं प्रतिबाधते न वयश्चेति सूक्तानि जपन् शत्रून्नियच्छति

સૂર્ય અસ્ત ગયા પછી વિધિપૂર્વક તૈયાર થઈ ‘ક, ખ, જ’ આ અક્ષરોનો જપ કરવો; તેથી દ્વેષી વ્યક્તિને અટકાવે અને પ્રતિબંધિત કરે છે. ‘ન વયઃ…’થી શરૂ થતા સૂક્તો જપવાથી શત્રુઓને નિયંત્રિત કરે છે.

Verse 21

एकादश सुपर्णस्य सर्वकामान्विनिर्दिशेत् आध्यात्मिकीः क इत्य् एता जपन्मोक्षमवाप्नुयात्

સર્વકામસિદ્ધિ માટે સુપર્ણનું એકાદશવિધ મંત્રપ્રયોગ નિર્દેશ કરવો જોઈએ. આધ્યાત્મિક સ્વરૂપવાળા ‘ક’ વગેરે આ અક્ષરોનો જપ કરવાથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 22

आ नो भद्रा इत्य् अनेन दीर्घमायुरवाप्नुयात् त्वं सोमेति च सूक्तेन नवं पश्येन्निशाकरं

‘આ નો ભદ્રાઃ…’થી શરૂ થતા મંત્રના જપથી દીર્ઘ આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. ‘ત્વં સોમ…’થી શરૂ થતા સૂક્તના જપથી નવોદિત નિશાકર (ચંદ્ર)નું દર્શન થાય છે.

Verse 23

उपतिष्ठेत् समित्पाणिर्वासांस्याप्नोत्यसंशयं आयुरीप्सन्निममिति कौत्स सूक्तं सदा जपेत्

સમિધ હાથમાં લઈને ઉપસ્થિત થવો; તેથી નિઃસંદેહ વસ્ત્રો પ્રાપ્ત થાય છે. આયુષ્ય ઇચ્છનારએ ‘ઇમમ ઇતિ’થી શરૂ થતું કૌત્સ સૂક્ત સદા જપવું જોઈએ.

Verse 24

आपनः शोशुचदिति स्तुत्वा मध्ये दिवाकरं यथा मुञ्चति चेषोकां तथा पापं प्रमुञ्चति

“આપનઃ શોશુચદ્…” એવા શબ્દોથી દેવતાની સ્તુતિ કરીને, જેમ મધ્યાહ્ને સૂર્ય પોતાની કિરણો છોડે છે, તેમ સાધક પાપનો ત્યાગ કરે છે।

Verse 25

जातवेदस इत्य् एतज्जपेत् स्वस्त्ययनं पथि भयैर् विमुच्यते सर्वैः स्वस्तिमानाप्नुयात् गृहान्

માર્ગમાં “જાતવેદસ…”થી શરૂ થતો આ મંત્ર સ્વસ્ત્યયન રૂપે જપવાથી, સર્વ ભયોથી મુક્ત થઈ મનુષ્ય કুশલ-મંગળ સાથે ઘેર પહોંચે છે।

Verse 26

व्युष्टायाञ्च तथा रात्र्यामेतद्दुःस्वप्ननाशनं प्रमन्दिनेति सूयन्त्या जपेद्गर्भविमोचनं

પ્રાતઃકાળ તથા રાત્રે તેનો જપ દુઃસ્વપ્નનાશક છે. અને પ્રસવકાળે સ્ત્રીએ “પ્રમંદિને…”થી શરૂ થતો મંત્ર જપવો, ગર્ભવિમોચન (સહજ પ્રસૂતિ) માટે।

Verse 27

जपन्निन्द्रमिति स्नातो वैश्यदेवन्तु सप्तकं मुञ्चत्याज्यं तथा जुह्वत् सकलं किल्विषं नरः

“ઇન્દ્રમ…”થી શરૂ થતો મંત્ર જપતાં સ્નાન કરીને, પછી વૈશ્વદેવનું સપ્તક કરીને, અગ્નિમાં ઘી આહુતિ આપવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપથી મુક્ત થાય છે।

Verse 28

इमामिति जपन् शश्वत् कामानाप्नोत्यभीप्सितान् मानस्तोक इति द्वाभ्यां त्रिरात्रोपोषितः शुचिः

“ઇમામ્…”થી શરૂ થતો મંત્ર સતત જપવાથી ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે. તેમજ ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરીને શુદ્ધ રહી “માન…” અને “સ્તોક…”થી શરૂ થતા બે મંત્રોનો જપ કરવો।

Verse 29

औडुम्बरीश् च जुहुयात्समिधश्चाज्यसंस्कृताः छित्त्वा सर्वान्मृत्युपाशान् जीवेद्रोगविवर्जितः

ઘીથી સંસ્કૃત ઔડુમ્બરી (ઉદુમ્બર) સમિધાઓ અગ્નિમાં હોમ કરવી. આમ મૃત્યુના સર્વ પાશ કાપીને તે રોગવિહિન જીવન જીવે છે.

Verse 30

ऊर्ध्वबाहुरनेनैव स्तुत्वा सम्भुं तथैव च मानस्तोकेति च ऋचा शिखाबन्धे कृते नरः

બાહુ ઊંચા કરીને આ જ રીતે શંભુ (શિવ)ની સ્તુતિ કરવી. તેમજ શિખાબંધ કરતી વેળા ‘મા નઃ સ્તોકે…’થી આરંભ થતી ઋચાનો પાઠ કરવો.

Verse 31

अघृष्यः सर्वभूतानां जायते संशयं विना चित्रमित्युपतिष्ठेत त्रिसन्ध्यं भास्करं तथा

તે નિઃસંદેહ સર્વ ભૂતો માટે અઘૃષ્ય (અજેય/અસ્પર્શ્ય) બને છે. તેમજ ‘ચિત્રમ્’ મંત્રથી ત્રિસંધ્યાએ ભાસ્કર (સૂર્ય)ની ઉપાસના કરવી.

Verse 32

समित्पाणिर्नरो नित्यमीप्सितं धनमाप्नुयात् अथ स्वप्नेति च जपन् प्रातर्मध्यन्दिने दिने

સમિધ હાથમાં ધારણ કરનાર પુરુષ નિત્ય ઇચ્છિત ધન પ્રાપ્ત કરે છે. ‘અથ સ્વપ્ને’ એમ જપ કરતાં દરરોજ પ્રાતઃ અને મધ્યાહ્ને તે કરવું.

Verse 33

दुःस्वप्नञ्चार्हते कृत्स्नं भोजनञ्चाप्नुयाच्छुभम् उभे पुमानिति तथा रक्षोघ्नः परिकीर्तितः

તે સર્વ દુઃસ્વપ્નો દૂર કરે છે અને શુભ ભોજન પ્રાપ્ત કરે છે. તેમજ ‘ઉભે પુમાન્’ આ પદ પણ રક્ષોઘ્ન (રાક્ષસનાશક) તરીકે પરિકીર્તિત છે.

Verse 34

उभे वासा इति ऋचो जपन् कामानवाप्नुयात् न सागन्निति च जपन् मुच्यते चाततायिनः

“ઉભે વાસા”થી આરંભ થતી ઋચાનો જપ કરવાથી ઇચ્છિત ભોગ અને કામ્ય ફળ પ્રાપ્ત થાય છે; અને “ન સાગન્ન્”થી આરંભ થતી ઋચાનો જપ કરવાથી આતતાયી હોવાના પાપમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે।

Verse 35

कया शुभेति च जपन् जातिश्रैष्ठमवाप्नुयात् इमन्नृसोममित्येतत् सर्वान् कामानवाप्नुयात्

“કયા શુભેતિ” મંત્રનો જપ કરવાથી જન્મ-શ્રેષ્ઠતા અને પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત થાય છે; અને “ઇમન્નૃસોમમ્” મંત્રજપથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે।

Verse 36

पितरित्युपतिष्ठेत नित्यमर्थमुपस्थितं अग्ने नयेति सूक्तेन घृतहोमश् च मार्गगः

‘પિતરઃ’ કહીને નિત્ય શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉપસ્થિત રહેવું, વિધિમાં સદા તત્પર રહેવું; તથા ‘અગ્ને નય…’થી આરંભ સૂક્ત વડે ઘૃતહોમ કરવો—એથી (પિતૃ/પ્રેત) સન્માર્ગનો યાત્રી બને છે।

Verse 37

वीरान्नयमवाप्नोति सुश्लोकं यो जपेत् सदा कङ्कतो नेति सूक्तेन विषान् सर्वान् व्यपोहति

જે સદા આ સુશ્લોકનો જપ કરે છે, તે વીરગતિ/વીરમાર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે; અને “કઙ્કતો નેતિ”થી આરંભ સૂક્તનો જપ કરવાથી સર્વ વિષો દૂર થાય છે।

Verse 38

यो जात इति सूक्तेन सर्वान् कामानवाप्नुयात् गणानामिति सूक्तेन श्निग्धमाप्नोत्यनुत्तमं

“યો જાતઃ…”થી આરંભ સૂક્તનો જપ કરવાથી સર્વ ઇચ્છિત ફળ મળે છે; અને “ગણાનામ્…”થી આરંભ સૂક્તનો જપ કરવાથી અનુત્તમ સમૃદ્ધિ તથા અનુકંપા/સ્નેહ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 39

यो मे राजन्नितीमान्तु दुःस्वप्नशमनीमृचं अध्वनि प्रस्थितो यस्तु पश्येच्छत्रूं समुत्थितं

હે રાજન! જે યાત્રા માટે નીકળીને મારી આ દુઃસ્વપ્ન-શમની ઋચાનો પાઠ કરે, તે જો માર્ગમાં શત્રુઓ ઊઠેલા જુએ, તો રક્ષાર્થે એ જ મંત્રનો જપ કરે.

Verse 40

अप्रशस्तं प्रशस्तं वा कुविदङ्ग इमं जपेत् द्वाविंशकं जपन् सूक्तमाध्यात्मिकमनुत्तमं

અશુભ હોય કે શુભ—વેદાંગોમાં અકુશળ વ્યક્તિ પણ આનો જપ કરે. બાવીસ મંત્રોવાળું આ અનુત્તમ આધ્યાત્મિક સૂક્ત જપવાથી અભીષ્ટ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 41

पर्वसु प्रयतो नित्यमिष्टान् कामान् समश्नुते कृणुष्वेति जपन् सूक्तं जुह्वदाज्यं समाहितः

પર્વદિવસોમાં જે નિત્ય સંયમી રહે છે, તે ઇષ્ટ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. ‘કૃણુષ્વ’ એમ જપતાં, એકાગ્ર થઈ સૂક્તનો પાઠ કરે અને ઘીનું હવન કરે.

Verse 42

भोजनञ्चाप्नुयाच्छतमिति ख , ग , घ , ज च नित्यमन्नमुपस्थितमिति क , छ च आरातीनां हरेत् प्राणान् रक्षांस्यपि विनाशयेत् उपतिष्ठेत् स्वयं वह्निं परित्यृचा दिने दिने

‘ભોજન સોગણું મળે છે’—ખ, ગ, ઘ અને જ પાઠોમાં એમ છે; અને ‘અન્ન નિત્ય હાજર રહે છે’—ક અને છ પાઠોમાં એમ છે. (દૈનિક ઉપાસનાથી) તે શત્રુઓના પ્રાણ હરી લે અને રાક્ષસી ઉપદ્રવોનો પણ નાશ કરે; તેથી એક પણ દિવસ ન છોડીને દરરોજ પોતે અગ્નિની ઉપાસના કરવી.

Verse 43

तं रक्षति स्वयं वह्निर्विश्वतो विश्वतोमुखः हंसः शुचिः सदित्येतच्छुचिरीक्षेद्दिवाकरं

તેનું રક્ષણ સ્વયં અગ્નિ કરે છે—જે સર્વવ્યાપી છે અને સર્વદિશામાં મુખ ધરાવે છે. ‘હંસ શુચિ છે; સૂર્ય સદા શુચિ છે’ એમ ધ્યાન કરીને, શુદ્ધ બની દિવાકરને નિહાળવો.

Verse 44

कृषिं प्रपद्यमानस्तु स्थालीपाकं यथाविधि जुहुयात् क्षेत्रमध्ये तु स्वनीस्वाहास्तु पञ्चभिः

કૃષિ આરંભ કરનારએ નિયમ મુજબ સ્થાલીપાકની આહુતિ આપવી. પછી ખેતરના મધ્યમાં ‘સ્વની સ્વાહા’ ઉચ્ચારીને પાંચ આહુતિઓ અર્પણ કરવી.

Verse 45

इन्द्राय च मरुद्भ्यस्तु पर्जन्याय भगाय च यथालिङ्गन्तु विहरेल्लाङ्गलन्तु कृषीबलः

ખેડૂતે ઇન્દ્ર, મરુત, પર્જન્ય અને ભગને આહુતિઓ અર્પણ કરવી. પછી નિર્ધારિત લિંગો (ચિહ્નો) મુજબ વિધિઓ આચરી આગળ વધવું; કૃષિનું બળ ખરેખર હળ છે.

Verse 46

युक्तो धान्याय सीतायै सुनासीरमथोत्तरं गन्धमाल्यैर् नमस्कारैर् यजेदेताश् च देवताः

યોગ્ય તૈયારી કરીને ધાન્ય, સીતા (હળની રેખા/સરી) અને ત્યારબાદ સુનાસીરનું ગંધ, માળા અને નમસ્કારોથી પૂજન કરવું—આ દેવતાઓની આરાધના કરવી.

Verse 47

प्रवापने प्रलवने खलसीतापहारयोः अमोघङ्कर्म भवति वर्धते सर्वदा कृषिः

વાવણી, નીંદણ/સફાઈ, ખલિહાનમાં દાણાં છૂટા પાડવા, હળ ચલાવવું અને જીવાત દૂર કરવી—આ બધામાં કર્મ નિષ્ફળ થતું નથી; કૃષિ સદા વધે છે.

Verse 48

समुद्रादिति सूक्तेन कामानाप्नोति पावकात् विश्वानर इति द्वाभ्यां य ऋग्भ्यां वह्निमर्हति

‘સમુદ્રાત્…’થી શરૂ થતા સૂક્તના પાઠથી પાવક (અગ્નિ) પાસેથી ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે. અને ‘વિશ્વાનર…’થી શરૂ થતી બે ઋચાઓથી તે અગ્નિપૂજા તથા અગ્નિયજ્ઞ માટે અધિકારી બને છે.

Verse 49

स तरत्यापदः सर्वा यशः प्राप्नोति चाक्षयं विपुलां श्रियमाप्नोति जयं प्राप्नोत्यनुत्तमं

તે સર્વ આપત્તિઓને પાર કરે છે; અક્ષય યશ પ્રાપ્ત કરે છે, વિશાળ સમૃદ્ધિ મેળવે છે અને અનુત્તમ વિજય પણ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 50

अग्ने त्वमिति च स्तुत्वा धनमाप्नोति वाञ्छितं प्रजाकामो जपेन्नित्यं वरुणदैवतत्रयं

“અગ્ને ત્વમ…”થી આરંભ થતા મંત્રથી સ્તુતિ કરવાથી ઇચ્છિત ધન મળે છે. સંતાનકામી વ્યક્તિએ વરુણ-દૈવત ત્રયનો નિત્ય જપ કરવો જોઈએ.

Verse 51

स्वस्त्या त्रयं जपेत् प्रातः सदा स्वस्त्ययनं महत् स्वस्ति पन्था इति प्रोच्य स्वस्तिमान् व्रजते ऽध्वनि

પ્રાતઃકાળે ‘સ્વસ્ત્યા’ના ત્રણ મંત્રો—આ મહાન સ્વસ્ત્યયન—સદા જપવા. “સ્વસ્તિ પન્થાઃ” કહી શુભતાથી યુક્ત થઈ યાત્રામાર્ગે પ્રસ્થાન કરવું.

Verse 52

विजिगीषुर्वनस्पते शत्रूणां व्याधितं भवेत् स्त्रिया गर्भप्रमूढाया गर्भमोक्षणमुत्तमं

“વિજિગીષુર્વનસ્પતે” મંત્ર—વિજયકામી માટે શત્રુઓ વ્યાધિગ્રસ્ત બને છે; અને ગર્ભમાં અવરોધથી પીડિત સ્ત્રી માટે આ ઉત્તમ ગર્ભમોચનનો ઉપાય છે।

Verse 53

व्याधिकम्भवदिति ट अच्छावदेति सूक्तञ्च वृष्टिकामः प्रयिओजयेत् निराहारः क्लिन्नवासा न चिरेण प्रवर्षति

વર્ષા ઇચ્છનારએ “વ્યાધિકંભવદ્…” મંત્ર તથા “અચ્છાવદ્…” સૂક્તનું વિધિપૂર્વક પ્રયોગ કરવો. નિરાહાર રહી ભીના વસ્ત્ર ધારણ કરવાથી ટૂંક સમયમાં વરસાદ વરસે છે.

Verse 54

मनसः काम इत्य् एतां पशुकामो नरो जपेत् कर्दमेन इति स्नायात्प्रजाकामः शुचिव्रतः

પશુસંપત્તિ ઇચ્છનાર પુરુષ “મનસઃ કામ…” થી આરંભતા મંત્રનો જપ કરે. સંતાન ઇચ્છનાર, શુચિવ્રત ધારણ કરનાર, “કર્દમેન…” મંત્ર ઉચ્ચારતાં સ્નાન કરે.

Verse 55

अश्वपूर्वा इति स्नायाद्राज्यकामस्तु मानवः राहिते चर्मणि स्नायात् ब्राह्मणस्तु यथाविधि

રાજ્ય ઇચ્છનાર મનુષ્ય “અશ્વપૂર્વા…” મંત્ર ઉચ્ચારતાં સ્નાન કરે. બ્રાહ્મણ ‘રાહિત’ (વિધિપ્રમાણે શુદ્ધ) ચર્મ પર સ્થિત રહી નિયમ મુજબ સ્નાન કરે.

Verse 56

राजा चर्मणि वैयाघ्रे छागे वैश्यस्तथैव च दशसाहस्रिको होमः प्रत्येकं परिकीर्तितः

રાજા વ્યાઘ્રચર્મ પર સ્થિત રહી કર્મ કરે; વૈશ્ય પણ તેમ જ છાગચર્મ પર. બંને માટે પ્રત્યેકને દસ હજાર આહુતિઓવાળો હોમ વિધાન કરાયો છે.

Verse 57

आगार इति सूक्तेन गोष्ठे गां लोकमातरं उपतिष्ठेद्व्रजेच्चैव यदिच्छेत्ताः सदाक्षयाः

“આગાર…” થી આરંભતા સૂક્ત વડે ગોશાળામાં ‘લોકમાતા’ ગાયની ઉપાસના કરવી અને વ્રજ (ગૌવાડા) માં પણ જવું. જે ઇચ્છે તે વરદાન સદા અક્ષય રહે છે.

Verse 58

उपेतितिसृभीराज्ञो दुन्दुभिमभिमन्त्रयेत् तेजो बकञ्च प्राप्नोति शत्रुञ्चैव नियच्छति

રાજા પ્રસ્થાન કરતી વેળા યુદ્ધદુન્દુભિને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરે. તેથી તે તેજ અને બળ પ્રાપ્ત કરે છે તથા શત્રુને પણ નિયંત્રિત કરે છે.

Verse 59

तृणपाणिर्जपेत्सूक्तुं रक्षोघ्नं दस्युन्भिर्वृतः ये के च उमेत्यृचं जप्त्वा दीर्घमायुराप्नुयात्

હાથમાં તૃણ (ઘાસની પાંખડી) લઈને, દસ્યુઓથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં, રક્ષોઘ્ન સૂક્તનો જપ કરવો; અને “યે કે ચ …” થી શરૂ થતી ઋગ્વેદીય ઋચાનો જપ કરીને દીર્ઘ આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 60

जीमूतसूक्तेन तथा सेनाङ्गान्यभिमन्त्रयेत् यधा लिङ्गं ततो राजा विनिहन्ति रणे रिपून्

તેમજ જીમૂત-સૂક્ત દ્વારા સેનાના વિવિધ અંગોને અભિમંત્રિત કરવું; અને તેમાંથી પ્રાપ્ત લિંગ (શકુન-ચિહ્ન) અનુસાર રાજા યુદ્ધમાં શત્રુઓને વિનાશ કરે છે।

Verse 61

आग्नेयेति त्रिभिःसूक्तैर् धनमाप्नोति चाक्षयं अमीवहेति सूक्तेन भूतानि स्थापयेन्निशि

“આગ્નેયી…” થી શરૂ થતા ત્રણ સૂક્તોના જપથી અક્ષય ધન પ્રાપ્ત થાય છે; અને “અમીવહે…” થી શરૂ થતા સૂક્ત વડે રાત્રે ભૂતોને સ્તંભિત (નિયંત્રિત) કરી શકાય છે।

Verse 62

सबाधे विषमे दुर्गे बन्धा वा निर्गतः क्वचित् पलायन् वा गृहीतो वा सूक्तमेतत्तथा जपेत्

કષ્ટમાં, વિષમ અથવા દુર્ગમ સ્થાને, કઠિન સંકટમાં—બંધાયેલો હોય કે કોઈ રીતે છૂટેલો હોય, ભાગતો હોય કે પકડાયેલો હોય—ત્યારે આ સૂક્તનો યથાવિધિ જપ કરવો જોઈએ।

Verse 63

त्रिरात्रं नियतोपोष्य श्रापयेत् पायसञ्चरुं तेनाहुतिशतं पूर्णं जुहुयात् त्र्यम्बकेत्यृचा

ત્રણ રાત્રિ નિયમપૂર્વક ઉપવાસ કરીને, પાયસ-ચરુ (દૂધ-ચોખાનું હવિ)નું વિધિવત્ સંસ્કાર કરાવવું; અને તે જથી “ત્ર્યંબક—” થી શરૂ થતી ઋચા (મહામૃત્યુઞ્જય મંત્ર) સાથે અગ્નિમાં પૂર્ણ સો આહુતિઓ અર્પણ કરવી।

Verse 64

अवाप्तवानिति ट समुद्दिश्य महादेवं जीवेदब्दशतं सुखं तच्चक्षुरित्यृचा स्नात उपतिष्ठेद्दिवाकरं

“અવાપ્તવાન્ …” મંત્રનો જપ કરીને મહાદેવને ઉદ્દેશીને જે ઉપાસના કરે તે સુખથી સો વર્ષ જીવે છે. સ્નાન કર્યા પછી “તચ્ચક્ષુઃ …” ઋચાથી દિવાકર સૂર્યની ઉપાસનામાં ઊભો રહે.

Verse 65

उद्यन्तं मध्यगञ्चैव दीर्घमायुर्जिजीविषुः इन्द्रा सोमेति सूक्तन्तु कथितं शत्रुनाशनं

દીર્ઘ આયુષ્ય ઇચ્છનારએ ઉદયમાન અને મધ્યાહ્ન સૂર્યના સ્તોત્રોનો પ્રયોગ કરવો. “ઇન્દ્રા સોમા …” થી શરૂ થતું સૂક્ત શત્રુનાશક તરીકે જણાવાયું છે.

Verse 66

यस्य लुप्तं व्रतं मोहाद्व्रात्यैर् वा संसृजेत्सह उपोष्याज्यं स जुहुयात्त्वमग्ने व्रतपा इति

જેનુ વ્રત મોહથી લુપ્ત થયું હોય, અથવા જે વ્રાત્ય/અનિયમિત લોકોની સંગતમાં ગયો હોય, તેણે ઉપવાસ કરીને ઘીનું હવન કરવું અને ઉચ્ચારવું—“ત્વમગ્ને વ્રતપા” એટલે “હે અગ્નિ, તું વ્રતોનો રક્ષક છે.”

Verse 67

आदित्येत्यृक् च सम्राजं जप्त्वा वादे जयी भवेत् महीति च चतुष्केण मुच्यते महतो भयात्

“આદિત્ય …” થી શરૂ થતી ઋચા અને “સમ્રાજ” મંત્રનો જપ કરવાથી વાદ-વિવાદમાં વિજય મળે છે. અને “મહી …” નો ચાર વાર પાઠ કરવાથી મહાભયથી મુક્તિ થાય છે.

Verse 68

ऋचं महीति जप्त्वा यदि ह्य् एतत् सर्वकामानवाप्नुयात् द्वाचत्वारिंशतिं चैन्द्रं जप्त्वा नाशयते रिपून्

“મહી …” થી શરૂ થતી ઋચાનો જપ કરવાથી નિશ્ચયે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે. અને ઇન્દ્ર-મંત્રનો બિયાલીસ વાર જપ કરવાથી શત્રુઓનો નાશ થાય છે.

Verse 69

वाचं महीति जप्त्वा च प्राप्नोत्यारोग्यमेव च शन्नो भवेति द्वाभ्यान्तु भुक्त्वान्नं प्रयतः शुचिः

“વાચં મહી” મંત્રનો જપ કરવાથી મનુષ્ય નિશ્ચિત રીતે આરોગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. ભોજન કર્યા પછી સંયમી અને શુચિ બની ‘શન્નો ભવ’થી શરૂ થતી બે ઋચાઓ કલ્યાણ માટે જપવી જોઈએ.

Verse 70

हृदयं पाणिना स्पृष्ट्वा व्याधिभिर् नाभिभूयते उत्तमेदमिति स्नातो हुत्त्वा शत्रुं प्रमापयेत्

હાથથી હૃદયને સ્પર્શ કરવાથી વ્યાધિઓથી પરાજિત થતો નથી. ‘ઉત્તમેદમ્’ મંત્ર ઉચ્ચારી સ્નાન કરીને, પછી હવન કરી શત્રુનો વિનાશ કરાવવો જોઈએ.

Verse 71

शन्नोग्न इति सूक्तेन हुतेनान्नमवाप्नुयात् कन्या वारर्षिसूक्तेन दिग्दोषाद्विप्रमुच्यते

‘શન્નો અગ્ને…’થી શરૂ થતા સૂક્ત સાથે આહુતિ આપવાથી અન્ન (પોષણ) પ્રાપ્ત થાય છે. અને કન્યા ‘વારર્ષિ-સૂક્ત’ દ્વારા આહુતિ આપી દિગ્દોષથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.

Verse 72

यदत्य कव्येत्युदिते जप्ते ऽवश्यं जगद्भवेत् यद्वागिति च जप्तेन वाणी भवति संस्कृता

સૂર્યોદય સમયે ‘યદત્યકાવ્ય…’થી શરૂ મંત્રનો જપ કરવાથી નિશ્ચિત રીતે કાવ્યરચનાની ક્ષમતા થાય છે. અને ‘યદ્વાક્…’ મંત્રજપથી વાણી સંસ્કૃત અને પરિષ્કૃત બને છે.

Verse 73

वाचो विदितमिति त्वेतां जपन् वाचं समश्नुते पवित्राणां पवित्रन्तु पावमान्येत्यृचो मताः

‘વાચો વિદિતમ્’થી શરૂ થતી મંત્ર-ઋચાનો જપ કરનાર વાણીનું સામર્થ્ય અને ઉત્તમતા પ્રાપ્ત કરે છે. પાવમાની ઋચાઓ ‘પવિત્રોમાં પવિત્ર’ ગણાઈ પરમ શુદ્ધિકારક માનવામાં આવે છે.

Verse 74

वैखानसा ऋचस्त्रिंशत्पवित्राः परमा मताः आदित्येति प्रसंम्राजमिति ग , घ , ञ संस्थितेति क , छ , च ऋचो द्विषष्टिः प्रोक्ताश् च परस्वेत्यृषिसत्तम

વૈખાનસ ઋગ્વેદની ત્રીસ ‘પવિત્ર’ ઋચાઓ પરમ માનવામાં આવે છે. કેટલાક પાઠોમાં ‘આદિત્યેતિ’ અને ‘પ્રસંમ્રાજમ્ ઇતિ’ (ગ, ઘ, ઞ) વાંચન છે, અને અન્યમાં ‘સંસ્થિતેતિ’ (ક, છ, ચ) છે. હે ઋષિશ્રેષ્ઠ, ‘પરસ્વેતિ’ પાઠ સાથે ઋચાઓની સંખ્યા બાસઠ પણ કહેવાઈ છે.

Verse 75

सर्वकल्मषनाशाय पावनाय शिवाय च स्वादिष्टयेतिसूक्तानां सप्तषष्टिरुदाहृता

સર્વ કલ્મષના નાશ, પાવનતા અને શિવ-મંગળ માટે ‘સ્વાદિષ્ટ…’થી શરૂ થતા સૂક્તોની સંખ્યા સડસઠ જણાવાઈ છે.

Verse 76

दशोत्तराण्यृचाञ्चैताः पावमान्यः शतानि षट् एतज्जपंश् च जुह्वच्च घोरं मृत्युभयं जयेत्

આ પાવમાન ઋચાઓ કુલ છસો દસ છે. તેમનો જપ કરીને અને અગ્નિમાં આહુતિ આપીને ભયંકર મૃત્યુભય પર વિજય મળે છે.

Verse 77

आपोहिष्टेति वारिस्थो जपेत्पापभयार्दने प्रदेवन्नेति नियतो जपेच्च मरुधन्वसु

જળમાં ઊભા રહી ‘આપો હિ ષ્ઠા…’થી શરૂ થતા મંત્રનો જપ પાપ અને ભયના નાશ માટે કરવો. નિયમિત અને સંયમી રહી ‘પ્રદેવન્ન…’થી શરૂ થતા મંત્રનો પણ જપ કરવો, તેમજ મરુધન્વ પ્રદેશમાં પણ (એ રીતે) જપ કરવો.

Verse 78

प्राणान्तिके भये प्राप्ते क्षिप्रमायुस्तु विन्दति प्रावेयामित्यृचमेकां जपेच्च मनसा निशि

પ્રાણાંતક ભય ઉપસ્થિત થાય ત્યારે ત્વરિત આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે; રાત્રે ‘પ્રાવે યામ્…’થી શરૂ થતી એક ઋચાનો મનથી જપ કરવો જોઈએ.

Verse 79

व्युष्टायामुदिते सूर्ये द्यूते जयमवाप्नुयात् मा प्रगामेति मूढश् च पन्थानं पथि विन्दति

જ્યારે પ્રભાત સંપૂર્ણ ફાટી નીકળે અને સૂર્ય ઉદિત થાય, ત્યારે જુગારમાં વિજય મળે છે. અને “ન જાવ” એમ કહેનારો મૂર્ખ પણ માર્ગ પર ચાલતાં ચાલતાં માર્ગ શોધી લે છે; યાત્રા સફળ થાય છે.

Verse 80

क्षीणायुरिति मन्येत यङ्कञ्चित् सुहृदं प्रियं यत्तेयमिति तु स्नातस्तस्य मूर्धानमालभेत्

જો કોઈ એમ માને કે “મારી આયુષ્ય ક્ષીણ થઈ રહી છે”, તો સ્નાન કરીને કોઈપણ પ્રિય સુહૃદના મસ્તક પર હાથ મૂકી “આ તારો છે” એમ કહેવું જોઈએ.

Verse 81

सहस्रकृत्वः पञ्चाहं तेनायुर्विन्दते महत् इदं मेध्येति जुहुयात् घृतं प्राज्ञः सहस्रशः

પાંચ દિવસ સુધી તેને હજાર વાર કરવાથી મહાન દીર્ઘાયુ પ્રાપ્ત થાય છે. વિદ્વાન “આ મેધ્ય (શુદ્ધિકારક) છે” એમ કહી અગ્નિમાં હજાર વાર ઘી હોમ કરવો જોઈએ.

Verse 82

पशुकामो गवां गोष्ठे अर्थकामश् चतुष्पथे वयः सुपर्ण इत्य् एतां जपन् वै विन्दते श्रियं

પશુ ઇચ્છનારએ ગૌશાળામાં અને ધન ઇચ્છનારએ ચૌક પર તેનો જપ કરવો. “વયઃ સુપર્ણ …” થી શરૂ થતો આ મંત્ર જપવાથી નિશ્ચિત રીતે શ્રી—સમૃદ્ધિ અને શુભભાગ્ય—મળે છે.

Verse 83

हविष्यन्तीयमभ्यस्य सर्वपापैः प्रमुच्यते तस्य रोगा विनश्यन्ति कायाग्निर्वर्धते तथा

હવिष्यંતી વ્રતનું અનુષ્ઠાન કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે. તેના રોગો નાશ પામે છે અને દેહાગ્નિ—પાચનાગ્નિ—પણ વધે છે.

Verse 84

या ओषधयः स्वस्त्ययनं सर्वव्याधिविनाशनं वृहस्पते अतीत्येतद्वृष्टिकामः प्रयोजयेत्

જે ઔષધિઓ કલ્યાણનું સાધન, મંગલરક્ષા અને સર્વ રોગવિનાશક છે—હે બૃહસ્પતિ—આ મંત્રને વિધિપૂર્વક ઉચ્ચારીને વરસાદ ઇચ્છનારએ તે પ્રયોગ/વિધિ કરવી જોઈએ।

Verse 85

सर्वत्रेति परा शान्तिर्ज्ञेया प्रतिरथस् तथा सूत सांकाश्यपन्नित्यं प्रजाकामस्य कीर्तितं

‘સર્વત્રા’ શબ્દને પરમ શાંતિદાયક તરીકે સમજવો; તેમ જ ‘પ્રતિરથ’ પણ પ્રસિદ્ધ છે. હે સૂત, ‘સાંકાશ્યપ’ પ્રજાકામના ધરાવનાર માટે સદા સિદ્ધિદાયક કહેવાયો છે।

Verse 86

अहं रुद्रेति एतद्वाग्मी भवति मानवः न योनौ जायते विद्वान् जपन्रात्रीति रात्रिषु

‘અહં રુદ્રઃ’ મંત્રનો જપ કરનાર મનુષ્ય વાક્પટુ બને છે. અને વિદ્વાન રાત્રિઓમાં ‘રાત્રિ’ મંત્ર જપે તો તે ફરી ગર્ભયોનિમાંથી જન્મ લેતો નથી।

Verse 87

रात्रिसूक्तं जपन्न्रात्री रात्रिं क्षेमी जयेन्नरः कल्पयन्तीति च जपन्नित्यं कृत्त्वारिनाशनं

રાત્રે, રાત્રિ પછી રાત્રિ ‘રાત્રિ-સૂક્ત’નો જપ કરનાર પુરુષ ક્ષેમી અને વિજયી બને છે. તેમજ ‘કલ્પયંતી…’થી શરૂ થતા મંત્રનો નિત્ય જપ કરવાથી શત્રુનાશ સિદ્ધ થાય છે।

Verse 88

आयुष्यञ्चैव वर्चस्यं सूक्तं दाक्षायणं महत् उत देवा इति जपेदामयघ्नं धृतव्रतः

દીર્ઘ આયુષ્ય અને તેજ/વર્ચસ માટે મહાન દાક્ષાયણ-સૂક્તનો જપ કરવો. અને વ્રતધારી ‘ઉત દેવાઃ…’થી શરૂ થતા રોગનાશક મંત્રનો પણ જપ કરવો।

Verse 89

अयमग्ने जनित्येतज्जपेदग्निभये सति अरण्यानीत्यरण्येषु जपेत्तद्भयनाशनं

અગ્નિનો ભય હોય ત્યારે ‘અયમ્ અગ્ને જનિતા’ આ મંત્રનો જપ કરવો. અને વનમાં ‘અરણ્યાની’ મંત્રનો જપ કરવો; તે તે ભયનો નાશ કરે છે.

Verse 90

ब्राह्म्नीमासाद्य सूक्ते द्वे ऋचं ब्राह्मीं शतावरीं पृथगद्भिर्घृतैर् वाथ मेधां लक्ष्मीञ्च विन्दति

બ્રાહ્મીનો આશ્રય લઈને બે સૂક્તો અને બ્રાહ્મી-ઋચાનો જપ કરવો. પછી બ્રાહ્મી અને શતાવરીને અલગ-અલગ પાણી સાથે અથવા ઘી સાથે સેવન કરવું; તેથી મેધા અને લક્ષ્મી બંને મળે છે.

Verse 91

मास इत्य् असपत्नघ्नं संग्रामं विजिगीषतः ब्रह्मणो ऽग्निः संविदानं गर्भमृत्युनिवारणं

‘માસ…’થી શરૂ થતો મંત્ર ‘અસપત્નઘ્ન’ છે, એટલે પ્રતિસ્પર્ધી-નાશક; યુદ્ધમાં વિજય ઇચ્છનારએ તેનો પ્રયોગ કરવો. ‘બ્રહ્મણોऽગ્નિઃ’ મંત્ર સંવિદાન (સમજૂતી/નિષ્પત્તિ) માટે છે. ‘ગર્ભમૃત્યુનિવારણ’ મંત્ર ગર્ભસ્થ મૃત્યુ અટકાવવા માટે છે.

Verse 92

अपहीति जपेत्सूक्तं शुचिर्दुस्वप्ननाशनं येनेदमिति वैजप्त्वा समाधिं विन्दते परं

શુદ્ધ થઈ ‘અપહીતિ’ સૂક્તનો જપ કરવો; તે દુસ્વપ્નોનો નાશ કરે છે. તેમજ ‘યેનિદમ્’ મંત્રનો જપ કરવાથી પરમ સમાધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 93

मयो भूर्वात इत्य् एतत् गवां स्वस्त्ययनं परं शाम्बरीमिन्द्रजालं वा मायामेतेन वारयेत्

‘મયો ભૂર્ વાત…’—આ ગાયો માટે પરમ સ્વસ્ત્યયન (મંગલ-રક્ષા) છે. તેના દ્વારા શામ્બરી જાદુ, ઇન્દ્રજાળ અથવા કોઈપણ માયા-પ્રયોગ અટકાવવો.

Verse 94

महीत्रीणामवरोस्त्विति पथि स्वस्त्ययनं जपेत् अग्नये विद्विषन्नेवं जपेच्च रिपुनाशनं

માર્ગયાત્રામાં ‘મહીત્રીણામવરોऽસ્ત્વ…’ થી આરંભ થતો સ્વસ્ત્યયન જપ કરવો. તેમ જ અગ્નિ માટે શત્રુદમન કરનાર રિપુનાશક મંત્ર પણ આ રીતે જપવાથી વૈરીનો નાશ થાય.

Verse 95

वास्तोष्पतेन मन्त्रेण यजेत गृहदेवताः जपस्यैष विधिः प्रोक्तो हुते ज्ञेयो विशेषतः

વાસ્તોષ્પતિ મંત્ર વડે ગૃહદેવતાઓનું યજન (પૂજા તથા આહુતિ) કરવું. આ જપની વિધિ કહેવાઈ છે; અને હોમમાં આહુતિ અર્પણ થયા પછી તે વિશેષરૂપે લાગુ સમજવી.

Verse 96

होमान्ते दक्षिणा देया पापशान्तिर्हुतेन तु हुतं शाम्यति चान्नेन अन्नहेमप्रदानतः

હોમના અંતે દક્ષિણા આપવી. અગ્નિમાં અર્પિત આહુતિથી પાપશાંતિ થાય છે. અને અન્ન દ્વારા—અન્નદાન તથા હેમદાનથી—વિધિનું શેષફળ પણ શાંત થઈ પૂર્ણ થાય છે.

Verse 97

विप्राशिषस्त्वमोघाः स्युर्बहिःस्नानन्तु सर्वतः सिद्धार्थका यवा धान्यं पयो घृतं तथा

વિપ્રોના આશીર્વાદ અમોઘ હોય છે. સર્વ રીતે બાહ્ય સ્નાન કરવું. અને સિદ્ધાર્થક (સફેદ રાઈ), જવ, ધાન્ય, દૂધ તથા ઘી પણ (ઉપયોગ/અર્પણ) કરવું.

Verse 98

क्षीरवृक्षास्तथेध्मन्तु होमा वै सर्वकामदाः समिधः कण्ठकिन्यश् च राजिका रुधिरं विषं

ક્ષીરવૃક્ષોની સમિધા (ઇંધણ) પણ વાપરવી; આવા હોમ સર્વકામદાયક કહેવાય છે. (દ્રવ્યોમાં) સમિધ, કણ્ઠકિની, રાજિકા (રાઈ), રુધિર અને વિષ પણ ઉલ્લેખિત છે.

Verse 99

अभिचारे तथा शैलं अशनं शक्तवः पयः दधि भैक्ष्यं फलं मूलमृग्विधानमुदाहृतं

અભિચારકર્મમાં નિર્ધારિત આહારવિધિ આ રીતે જણાવાઈ છે—શૈલલવણ (સેંધું મીઠું), અન્ન, સત્તુ, દૂધ, દહીં, ભિક્ષાથી પ્રાપ્ત ભોજન, ફળ, મૂળ અને મૃગમાંસનું વિધાન પણ।