Adhyaya 219

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजाभिषेको नाम अष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथोनविंशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषेकमन्त्राः पुष्कर उवाच राजदेवाद्यभिषेकमन्त्रान्वक्ष्ये ऽघमर्दनान् कुम्भात् कुशोदकैः सिञ्चेत्तेन सर्वं हि सिद्ध्यति

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘રાજાભિષેક’ નામનો ૨૧૮મો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ૨૧૯મો અધ્યાય ‘અભિષેક મંત્રો’ આરંભે છે. પુષ્કરે કહ્યું—રાજા તથા દેવતાઓના પાપનાશક અભિષેક મંત્રો હું કહું છું. કુશાથી પવિત્ર કરેલું જળ કલશમાંથી સિંચન કરવું; તેથી સર્વ કાર્ય સિદ્ધ થાય છે.

Verse 2

सुरास्त्वामभिषिञ्चन्तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર; તેમજ વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધ—આ દેવતાઓ તમારો અભિષેક કરે.

Verse 3

भवन्तु विजयायैते इन्द्राद्या दशदिग्गताः रुद्रो धर्मो मनुर्दक्षो रुचिः श्रद्धा च सर्वदा

ઇન્દ્ર વગેરે દશ દિશાઓના અધિષ્ઠાતા દેવતાઓ (અમારી/તમારી) વિજય માટે અનુકૂળ થાઓ. રુદ્ર, ધર્મ, મનુ, દક્ષ, રૂચિ અને શ્રદ્ધા પણ સદા (વિજયદાતા) રહો.

Verse 4

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश् च सनकश् च सनन्दनः सनत्कुमारो ऽङ्गिराश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ભૃગુ, અત્રિ અને વસિષ્ઠ; તેમજ સનક અને સનંદન; સનત્કુમાર; અઙ્ગિરા; અને પુલસ્ત્ય, પુલહ તથા ક્રતુ—આ પૂજ્ય ઋષિઓ (અભિષેકમાં અનુગ્રહક) થાઓ.

Verse 5

मरीचिः कश्यपः पान्तु प्रजेशाः पृथिवीपतिः प्रभासुरा वहिर्षद अग्निष्वात्ताश् च पान्तु ते

મરીચિ અને કશ્યપ તમારું રક્ષણ કરે. પ્રજાપતિઓ અને પૃથ્વીપતિ પણ રક્ષણ કરે. પ્રભાસુર, વહિર્ષદ અને અગ્નિષ્વાત્ત (પિતૃગણ) પણ તમારું રક્ષણ કરે.

Verse 6

क्रव्यादाश्चोपहूताश् च आज्यपाश् च सुकालिनः अग्निभिश्चाभिषिञ्चन्तु लक्ष्म्याद्या धर्मवल्लभाः

ક્રવ્યાદ, ઉપહૂત, આજ્યપા અને સુકાલિન અગ્નિઓ, પવિત્ર અગ્નિઓ સાથે મળીને તમારો અભિષેક કરે; અને લક્ષ્મી તથા ધર્મની અન્ય પ્રિય શક્તિઓ તમારા પર કૃપા કરે.

Verse 7

आदित्याद्याः कश्यपस्य बहुपुत्रस्य वल्लभाः कृशाश्वस्याग्निपुत्रस्य भार्याश्चारिष्ठनेमिनः

આદિત્ય અને અન્ય દેવીઓ, બહુપુત્ર કશ્યપની પ્રિય પત્નીઓ છે; તેમજ અગ્નિપુત્ર કૃશાશ્વ અને અરિષ્ટનેમિની પત્નીઓ પણ (અહીં વર્ણવેલ છે).

Verse 8

अश्विन्याद्याश् च चन्द्रस्य पुलहस्य तथा प्रियाः भूता च कपिशा दंष्ट्री सुरसा सरमा दनुः

અશ્વિની અને અન્ય (નક્ષત્રો) ચંદ્રને પ્રિય છે; તેવી જ રીતે પુલહની પ્રિય પત્નીઓ છે. (તેમના નામ છે:) ભૂતા, કપિશા, દંષ્ટ્રી, સુરસા, સરમા અને દનુ.

Verse 9

श्येनी भासी तथा क्रौञ्ची धृतराष्ट्री शुकी तथा पत्न्यस्त्वामभिषिञ्चन्तु अरुणश्चार्कसारथिः

શ્યેની, ભાસી, ક્રૌંચી, ધૃતરાષ્ટ્રી અને શુકી—આ પત્નીઓ તમારો અભિષેક કરે; અને સૂર્યના સારથિ અરુણ પણ તમારો અભિષેક કરે.

Verse 10

आयतिर् नियतीरात्रिर् निद्रा लोकस्थितौ स्थिताः उमा मेना शची पान्तु धूमोर् नानिरृतिर्जये

આયતિ, નિયતિ, રાત્રિ અને નિદ્રા—જે લોકની સ્થિતિમાં રહેલા છે—મારું રક્ષણ કરે. ઉમા, મેના અને શચી રક્ષણ કરે. ધૂમોર્ણા રક્ષણ કરે અને નિરૃતિ (મારા પર) વિજય ન મેળવે.

Verse 11

गौरी शिवा च ऋद्धिश् च वेला चैव नड्वला अशिक्नी च तथा ज्योत्स्ना देवपत्न्यो वनस्पतिः

ગૌરી, શિવા અને ઋદ્ધિ; તેમજ વેલા અને નડ્વલા; તેવી જ રીતે અશિક્ની અને જ્યોત્સ્ના—આ દેવપત્નીઓ છે, અને તેમનો સમૂહ ‘વનસ્પતિ’ (વનસ્પતિઓનો અધિષ્ઠાતા) તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 12

महाकल्पश् च कल्पश् च मन्वन्तरयुगानि च देवपुत्रस्येति ज पुलस्त्यस्येति ग , घ , ज च असिता चेति ङ संवत्सराणि वर्षाणि पान्तु त्वामयनद्वयं

મહાકલ્પ અને કલ્પ, મન્વંતર અને યુગ; તેમજ સંવત્સર, વર્ષ અને બે અયન—આ બધું તને રક્ષે. (કેટલાક પાઠભેદમાં ‘દેવપુત્રસ્ય’, ‘પુલસ્ત્યસ્ય’ અને ‘અસિતા’ વગેરે રૂપો મળે છે.)

Verse 13

ऋतवश् च तथा मासा पक्षा रात्र्यहनी तथा सन्ध्यातिथिमुहूर्ताच्च कालस्यावयवाकृतिः

ઋતુઓ, માસો, પક્ષો, રાત્રિ અને અહ્ન; તેમજ સંધ્યા, તિથિ અને મુહૂર્ત—આ બધું કાળની અવયવ-રચના છે.

Verse 14

सूर्याद्याश् च ग्रहाः पान्तु मनुः स्वायम्भुवादिकः स्वायम्भुवः स्वारोचिष औत्तमिस्तामसो मनुः

સૂર્યાદિ ગ્રહો મારી રક્ષા કરે; અને સ્વાયંભુવાદિ મનુઓ—અર્થાત્ સ્વાયંભુવ, સ્વારોચિષ, ઔત્તમિ અને તામસ મનુ—(પણ) રક્ષા કરે.

Verse 15

रैवतश्चाक्षुषः षष्ठो वैवस्वत इहेरितः सावर्णो ब्रह्मपुत्रश् च धर्मपुत्रश् च रुद्रजः

રૈવત અને ચાક્ષુષ (મનુ) તથા છઠ્ઠા ક્રમે; અહીં વૈવસ્વતને (વર્તમાન મનુ) જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ સાવર્ણ, બ્રહ્મપુત્ર, ધર્મપુત્ર અને રુદ્રજ (મનુ) આવે છે.

Verse 16

दक्षजो रौच्यभौत्यौ च मनवस्तु चतुर्दश विश्वभुक् च विपश्चिच्च सुचित्तिश् च शिखी विभुः

દક્ષજ, રૌચ્ય અને ભૌત્ય - આ ચૌદ મનુ છે; તથા વિશ્વભુક્, વિપશ્ચિત્, સુચિત્તિ, શિખી અને વિભુ.

Verse 17

मनोजवस्तथौजस्वी बलिरद्भुतशान्तयः वृषश् च ऋतधामा च दिवस्पृक् कविरिन्द्रकः

મનોજવ, ઓજસ્વી, બલિ, અદ્ભુત, શાન્તિ, વૃષ, ઋતધામા, દિવસ્પૃક્, કવિ અને ઇન્દ્રક.

Verse 18

रेवन्तश् च कुमारश् च तथा वत्सविनायकः

રેવન્ત, કુમાર અને વત્સવિનાયક.

Verse 19

वीरभद्रश् च नन्दी च विश्वकर्मा पुरोजवः अप्_२१९०१८च्बेते त्वामभिषिञ्चन्तु सुरमुख्याः समागताः नासत्यौ देवभिषजौ ध्रुवाद्या वसवो ऽष्ट च

વીરભદ્ર, નન્દી, વિશ્વકર્મા, પુરોજવ, નાસત્ય (અશ્વિનીકુમાર) અને ધ્રુવ આદિ આઠ વસુઓ તમારો અભિષેક કરો.

Verse 20

दश चाङ्गिरसो वेदास्त्वाभिषिञ्चन्तु सिद्धये आत्मा ह्य् आयुर्मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च

દસ આંગિરસ વેદ સિદ્ધિ માટે તમારો અભિષેક કરો. આત્મા, આયુ, મન, દક્ષતા, મદ અને પ્રાણ (પણ અભિષેક કરો).

Verse 21

हविष्मांश् च गरिष्ठश् च ऋतः सत्यश् च पान्तु वः क्रतुर्दक्षो वसुः सत्यः कालकामो धुरिर्जये

હવિષ્માન અને ગરીષ્ઠ, તેમજ ઋત અને સત્ય તમારું રક્ષણ કરે; અને ક્રતુ, દક્ષ, વસુ, સત્ય, કાલકામ તથા ધુરી યુદ્ધવિજય માટે તમારું પાલન કરે.

Verse 22

पुरूरवा माद्रवाश् च विश्वेदेवाश् च रोचनः अङ्गारकाद्याः सूर्यस्त्वान्निरृतिश् च तथा यमः

પુરૂરવા, માદ્રવ, વિશ્વેદેવ અને રોચન; તેમજ અઙ્ગારકાદિ ગ્રહદેવતાઓ, સૂર્ય, નિરૃતિ અને યમ—એમનું સ્મરણ/આહ્વાન કરવું જોઈએ.

Verse 23

अजैकपादहिर्व्रध्रो धूमकेतुश् च रुद्रजाः रुद्रका इति ग , घ , ङ , ञ च भरतश् च तथा मृत्युः कापालिरथ किङ्किणिः

અજૈકપાદ, અહિર્બુધ્ન્ય, ધૂમકેતુ અને રુદ્રજ ગણો ઉલ્લેખિત છે; તેમજ ‘રુદ્રક’ નામે ગ, ઘ, ઙ, ઞ-વર્ગના દેવો; અને ભરત, મૃત્યુ, કાપાલી તથા કિંકિણી પણ।

Verse 24

भवनो भावनः पान्तु स्वजन्यः स्वजनस् तथा क्रतुश्रवाश् च मूर्धा च याजनो ऽभ्युशनास् तथा

ભવન અને ભાવન રક્ષણ કરે; તેમ જ સ્વજન્ય અને સ્વજન; તથા ક્રતુશ્રવા, મૂર્ધા, યાજન અને અભ્યુશના પણ રક્ષા કરે.

Verse 25

प्रसवश्चाव्ययश् चैव दक्षश् च भृगवः सुराः मनो ऽनुमन्ता प्राणश् च नवोपानश् च वीर्यवान्

પ્રસવ અને અવ્યય, તેમજ દક્ષ, ભૃગુગણ અને દેવો; અંતઃસંમતિ આપનાર મન, પ્રાણ અને નવોપાન—આ બધાં જ શક્તિશાળી છે.

Verse 26

वीतिहोत्रो नयः साध्यो हंसो नारायणो ऽवतु विभुश् चैव प्रभुश् चैव देवश्रेष्ठा जगद्धिताः

વીતિહોત્ર, નય, સાધ્ય, હંસ અને નારાયણ મારું રક્ષણ કરો; તેમજ વિભુ અને પ્રભુ—જે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ અને જગતના હિતકારી છે—તેઓ રક્ષણ આપે.

Verse 27

धाता मित्रो ऽर्यमा पूषा शक्रो ऽथ वरुणो भगः त्वष्टा विवस्वान् सविता विष्णुर्द्वादश भास्कराः

ધાતા, મિત્ર, અયર્મા, પૂષા, શક્ર, વરુણ, ભગ, ત્વષ્ટા, વિવસ્વાન, સવિતા અને વિષ્ણુ—આ બાર ભાસ્કરો (સૂર્યના સ્વરૂપો) છે.

Verse 28

एकज्योतिश् च द्विज्योतिस्त्रिश् चतुर्ज्योतिरेव च एकशक्रो द्विशक्रश् च त्रिशक्रश् च महाबलः

તે એકજ્યોતિ, દ્વિજ્યોતિ, ત્રિજ્યોતિ અને ચતુર્જ્યોતિ સ્વરૂપ છે. તે મહાબલી એકશક્ર, દ્વિશક્ર અને ત્રિશક્ર પણ છે.

Verse 29

इन्द्रश् च मेत्यादिशतु ततः प्रतिमकृत्तथा मितश् च सम्मितश् चैव अमितश् च महाबलः

ત્યારે ઇન્દ્રએ 'આવો' એમ કહીને આદેશ આપ્યો, અને તેવી જ રીતે પ્રતિમકૃતને પણ. (ત્યાં) મિત, સંમિત અને મહાબલી અમિત પણ હતા.

Verse 30

ऋतजित् सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा अतिमित्रो ऽनुमित्रश् च पुरुमित्रो ऽपराजितः

અને (ત્યાં) ઋતજિત, સત્યજિત, સુષેણ, તથા સેનજિત હતા; (તેમજ) અતિમિત્ર, અનુમિત્ર, પુરુમિત્ર અને અપરાજિત પણ હતા.

Verse 31

ऋतश् च ऋतवाग् धाता विधाता धारणो ध्रुवः विधारणो महातेजा वासवस्य परः सखा

તે ઋત (વિશ્વવ્યવસ્થા) અને ઋતવાક્ (ઋતાનુરૂપ સત્યવાણી) છે; ધાતા અને વિધાતા છે; ધારણ કરનાર, ધ્રુવ (અચલ) છે; સર્વાધાર, મહાતેજસ્વી છે; અને વાસવ (ઇન્દ્ર)નો પરમ સખા છે।

Verse 32

ईदृक्षश्चाप्यदृक्षश् च एतादृगमिताशनः क्रीडितश् च सदृक्षश् च सरभश् च महातपाः

‘ઈદૃક્ષ’ (આવો સ્વરૂપ) અને ‘અદૃક્ષ’ (અદૃશ્ય) પણ; ‘એતાદૃક્’ તથા ‘અમિતાશન’ (નિયમિત/મિતાહારી); ‘ક્રીડિત’ (ક્રીડાશીલ); ‘સદૃક્ષ’ (સમરૂપ); ‘સરભ’; અને ‘મહાતપા’—આ ઉપનામો પાઠમાં ઉચ્ચારાય છે।

Verse 33

सुजनस्तथेति ख , घ च विश्वात्मेति ङ ईदृक्षश्चान्यदृक्षश्चेति छ धर्ता धुर्यो धुरिर्भीम अभिमुक्तः क्षपात्सह धृतिर्वसुरनाधृष्यो रामः कामो जयो विराट्

તે સુજન છે; ‘તથા’ (એમ જ) છે; વિશ્વાત્મા છે; ઈદૃક્ષ અને અન્યદૃક્ષ છે; ધર્તા, ધુર્ય (ભારવહનયોગ્ય), ધુરી (આધાર), ભીમ છે; અભિમુક્ત, ક્ષપાત્સહ (રાત્રિ/ક્ષય સહન કરનાર) છે; ધૃતિ, વસુ, અનાધૃષ્ય છે; તેમજ રામ, કામ, જય અને વિરાટ્ છે।

Verse 34

देवा एकोनपञ्चाशन्मरुतस्त्वामवन्तु ते चित्राङ्गदश्चित्ररथः चित्रसेनश् च वै कलिः

ઓગણપચાસ મરુત દેવતાઓ તારી રક્ષા કરે. ચિત્રાંગદ, ચિત્રરથ, ચિત્રસેન અને નિશ્ચયે કલી પણ તારો સંરક્ષણ કરે.

Verse 35

उर्णायुरुग्रसेनश् च धृतराष्ट्रश् च नन्दकः हाहा हूहूर्नारदश् च विश्वावसुश् च तुम्बुरुः

ઉર્ણાયુ, ઉગ્રસેન, ધૃતરાષ્ટ્ર અને નંદક; તેમજ હાહા, હૂહૂ, નારદ, વિશ્વાવસુ અને તુંબુરુ—(આ નામો પણ) છે।

Verse 36

एते त्वामभिषिञ्चन्तु गन्धर्वा विजयाय ते पान्तु ते कुरुपा मुख्या दिव्याश्चाप्सरसाङ्गणाः

આ ગંધર્વો તારી વિજયસિદ્ધિ માટે તારો અભિષેક કરે; અને મુખ્ય કુરુપાઓ તથા દિવ્ય અપ્સરાઓના ગણો તારી રક્ષા કરે।

Verse 37

अनवद्या सुकेशी च मेनकाः सह जन्यया क्रतुस्थला घृताची च विश्वाची पुञ्जिकस्थला

અનવદ્યા અને સુકેશી; જન્યા સાથે મેનકા; ક્રતુસ્થલા; ઘૃતાચી; વિશ્વાચી; તથા પુંજિકસ્થલા—આ (અહીં) અપ્સરાઓના નામ છે।

Verse 38

प्रम्लोचा चोर्वशी रम्भा पञ्चचूडा तिलोत्तमा चित्रलेखा लक्ष्मणा च पुण्डरीका च वारुणी

પ્રમ્લોચા, ઉર્વશી, રંભા, પંચચૂડા, તિલોત્તમા, ચિત્રલેખા, લક્ષ્મણા, પુન્ડરીકા અને વારુણી—આ (ઉલ્લેખિત) અપ્સરાઓ છે।

Verse 39

प्रह्लादो विरोचनो ऽथ बलिर्वाणो ऽथ तत्सुताः एते चान्ये ऽभिषिञ्चन्तु दानवा राक्षसास् तथा

પ્રહ્લાદ, વિરોચન, બલિ, વાણ અને તેના પુત્રો—તથા આ અને અન્ય દાનવો તથા રાક્ષસો પણ અભિષેક દ્વારા (આ) વિધિ સંપન્ન કરે।

Verse 40

हेतिश् चैव प्रहेतिश् च विद्युत्स्फुर्जथुरग्रकाः यक्षः सिद्धार्मकः पातु माणिभद्रश् च नन्दनः

હેતિ અને પ્રહેતિ, વિદ્યુત, સ્ફુર્જથુ અને અગ્રક—રક્ષા કરે; યક્ષ સિદ્ધાર્મક રક્ષા કરે, તેમજ માણિભદ્ર અને નંદન પણ (રક્ષા કરે)।

Verse 41

पिङ्गाक्षो द्युतिमांश् चैव पुष्पवन्तो जयावहः शङ्खः पद्मश् च मकरः कच्छपश् च निधिर्जये

વિજય માટે પિંગાક્ષ, દ્યુતિમાન, પુષ્પવંત, જયાવહ, શંખ, પદ્મ, મકર, કચ્છપ અને નિધિનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

Verse 42

पिशाचा ऊर्ध्वकेशाद्या भूता भूम्यादिवासिनः महाकालं पुरस्कृत्य नरसिंहञ्च मातरः

ઉર્ધ્વકેશ આદિ પિશાચો, પૃથ્વી વગેરે સ્થાનોમાં રહેતા ભૂતો, મહાકાલને આગળ કરીને નરસિંહ અને માતૃકાઓ સાથે પધારે.

Verse 43

अभिमुक्तः क्षमासहेति ङ अनाधृष्त इति ग , घ ,ञ च सह कन्ययेति ज गुहः स्कन्दो विशाखस्त्वान्नैगमेयो ऽभिषिञ्चतु डाकिन्यो याश् च योगिन्यः खेचरा भूचराश् च याः

'ઙ' અભિમુક્ત સાથે, 'ગ, ઘ, ઞ' અનાધૃષ્ટ સાથે, 'જ' સહકન્યા સાથે. ગુહ, સ્કંદ, વિશાખ અને નૈગમેય તમારો અભિષેક કરે. આકાશ અને પૃથ્વી પર વિચરતી ડાકિનીઓ અને યોગિનીઓ રક્ષા કરે.

Verse 44

गरुडश्चारुणः पान्तु सम्पातिप्रमुखाः खगाः अनन्ताद्या महानागाः शेषवासुकितक्षकाः

ગરુડ અને અરુણ રક્ષા કરે; સંપાતિ વગેરે મુખ્ય પક્ષીઓ રક્ષા કરે. અનંત આદિ મહાનાગો, શેષ, વાસુદિ અને તક્ષક રક્ષા કરે.

Verse 45

ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतरावुभौ शङ्खः कर्कोटकश् चैव धृतराष्ट्रो धनञ्जयः

ઐરાવત, મહાપદ્મ, કમ્બલ અને અશ્વતર, શંખ, કર્કોટ, ધૃતરાષ્ટ્ર અને ધનંજય - આ બધા નાગો છે.

Verse 46

कुमुदैर् आवणौ पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नागाः पान्तु त्वां सर्वतः सदा

કુમુદ અને આવણ સહિત પદ્મ, પુષ્પદંત, વામન, સુપ્રતીક તથા અંજન—આ નાગો સર્વ દિશાઓથી સદા તારી રક્ષા કરે।

Verse 47

पैतामहस् तथा हंसो वृषभः शङ्करस्य च दुर्गासिंहश् च पान्तु त्वां यमस्य महिषस् तथा

પિતામહ (બ્રહ્મા)નું હંસ, શંકર (શિવ)નો વૃષભ, દુર્ગાનો સિંહ અને યમનો મહિષ—આ બધાં તારી રક્ષા કરે।

Verse 48

उच्चैःश्रवाश्चाश्वपतिस् तथा धन्वन्तरिः सदा कौस्तुभः शङ्कराजश् च वज्रं शूलञ्च चक्रकं

ઉચ્ચૈઃશ્રવા—અશ્વપતિ, તથા ધન્વંતરી; સદા કૌસ્તુભ મણિ; અને શંકરાજ; તેમજ વજ્ર, શૂલ અને ચક્ર (પણ પવિત્ર નામે ઉલ્લેખિત)।

Verse 49

नन्दको ऽस्त्राणि रक्षन्तु धर्मश् च व्यवसायकः चित्रगुप्तश् च दण्डश् च पिङ्गलो मृत्युकालकौ

નંદક ખડ્ગ શસ્ત્રોના વિષયમાં રક્ષા કરે; અને ધર્મ—સદાચારનો ધારક—મારો સંકલ્પ અને પ્રયત્ન સુરક્ષિત રાખે. ચિત્રગુપ્ત અને દંડ, તેમજ પિંગલ અને મૃત્યુ-કાલ પણ મારી રક્ષા કરે।

Verse 50

बालखिल्यादिमुनयो व्यासवाल्मीकिमुख्यकाः पृथुर्दिलीपो भरतो दुष्यन्तः शक्रजिद्वली

બાલખિલ્યાદિ મુનિઓ—જેમામાં વ્યાસ અને વાલ્મીકી મુખ્ય—અને પૃથુ, દિલીપ, ભરત, દુષ્યંત, શક્રજિત તથા બલી રાજાઓ—આ બધા કીર્તિત આદર્શ પુરુષો છે।

Verse 51

मल्लः ककुत्स्थश्चानेन युवनाश्वो जयद्रथः मान्धाता मुचुकुन्दश् च पान्तु त्वाञ्च पुरूरवाः

મલ્લ, કકુત્સ્થ, આનેન, યુવનાશ્વ, જયદ્રથ, માંધાતા અને મુચુકુન્દ—તથા પુરૂરવા—તમારું રક્ષણ કરે.

Verse 52

वास्तुदेवाः पञ्चविंशत्तत्त्वानि विजयाय ते रुक्मभौमः शिलाभौमः पतालो नीलमूर्तिकः

આ વાસ્તુદેવો—પંચવીસ તત્ત્વો—તમારી વિજય માટે આહ્વાનિત છે: રુક્મભૌમ, શિલાભૌમ, પાતાલ અને નીલમૂર્તિક.

Verse 53

शत्रुजिद्वलो इति क , ख च नीलमृत्तिक इति ख , घ , छ , ज , ञ , ट च नीलमूर्धज इति ङ पीतरक्तः क्षितिश् चैव श्वेतभौमो रसातलं भूल्लोको ऽथ भुवर्मुख्या जम्वूद्वीपादयः श्रिये

“શત્રુજિદ્વલ” એવું ક અને ખ પાઠોમાં છે; “નીલમૃત્તિક” એવું ખ, ઘ, છ, જ, ઞ અને ટ પાઠોમાં; અને “નીલમૂર્ધજ” એવું ઙ પાઠમાં. ક્ષિતિ પીળા-લાલ વર્ણની છે, અને રસાતલ શ્વેત તથા ભૌમ સ્વભાવનું છે. પછી ભૂલોક, અને ત્યારબાદ લોકોમાં મુખ્ય ભુવર—જંબૂદ્વીપ વગેરે સાથે—સમૃદ્ધિ માટે (વર્ણિત) છે.

Verse 54

उत्तराः कुरवः पान्तु रम्या हिरण्यकस् तथा भद्राश्वः केतुमालश् च वर्षश् चैव वलाहकः

ઉત્તર-કુરવ મને રક્ષા કરે; તેમજ રમ્યા અને હિરણ્યક; અને ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ તથા વલાહક નામનું વર્ષ પણ.

Verse 55

हरिवर्षः किम्पुरुष इन्द्रद्वीपः कशेरुमान् ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपश् च सौम्यकः

હરિવર્ષ, કિમ્પુરુષ, ઇન્દ્રદ્વીપ, કશેરુમાન, તામ્રવર્ણ, ગભસ્તિમાન, નાગદ્વીપ અને સૌમ્યક—આ (પ્રદેશો/દ્વીપો)નાં નામ છે.

Verse 56

गन्धर्वो वरुणो यश् च नवमः पान्तु राज्यदाः हिमवान् हेमकूटश् च निषधो नील एव च

ગંધર્વ, વરુણ અને યશ—નવમ, રાજ્યદાતા—રાજાની રક્ષા કરો. હિમવાન, હેમકૂટ, નિષધ અને નીલ પર્વતો પણ રક્ષા કરો.

Verse 57

श्वेतश् च शृङवान् मेरुर्माल्यवान् गन्धमादनः महेन्द्रो मलयः सह्यः शक्तिमानृक्षवान् गिरिः

તથા શ્વેત અને શૃંગવાન; મેરુ; માલ્યવાન; ગંધમાદન; મહેન્દ્ર; મલય; સહ્ય; શક્તિમાન; અને ઋક્ષવાન પર્વત (પણ રક્ષા કરે).

Verse 58

विन्ध्यश् च पारिपात्रश् च गिरयः शान्तिदास्तु ते ऋग्वेदाद्याः षडङ्गानि इतिहासपुराणकं

વિંધ્ય અને પારિપાત્ર પર્વતો તમને શાંતિ આપે. ઋગ્વેદ વગેરે વેદો, છ વેદાંગો અને ઇતિહાસ-પુરાણ પરંપરા પણ શાંતિ આપે.

Verse 59

आयुर्वेदश् च गन्धर्वधनुर्वेदोपवेदकाः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः

ઉપવેદો—આયુર્વેદ, ગંધર્વવેદ અને ધનુર્વેદ. વેદાંગો—શિક્ષા, કલ્પ, વ્યાકરણ, નિરુક્ત અને જ્યોતિષ—આ વેદના અંગરૂપ છે.

Verse 60

छन्दोगानि च वेदाश् च मीमांसा न्यायविस्तरः धर्मशास्त्रं पुराणञ्च विद्या ह्य् एताश् चतुर्दश

છંદો અને વેદો; મીમાંસા અને ન્યાયનો વિસ્તૃત પ્રણાલી; ધર્મશાસ્ત્ર અને પુરાણ—આ જ ખરેખર ચૌદ વિદ્યાઓ છે.

Verse 61

साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदा वै पञ्चरात्रकं कृतान्तपञ्चकं ह्य् एतद् गायत्री च शिवा तथा

સાંખ્ય, યોગ, પાશુપત (શૈવ) મત, વેદો, પંચરાત્ર (વૈષ્ણવ આગમ), કૃતાંત-પંચક—અને ગાયત્રી તથા શિવશાસન પણ।

Verse 62

दुर्गा विद्या च गान्धारी पान्तु त्वां शान्तिदाश् च ते लवणेक्षुसुरासर्पिदधिदुग्धजलाब्धयः

દુર્ગા, વિદ્યા અને ગાંધારી તને રક્ષા કરે; અને લવણ, ઇક્ષુરસ, સુરા, ઘૃત, દધિ, દુગ્ધ તથા જળ—આ સમુદ્રો તને શાંતિ આપે।

Verse 63

चत्वारः सागराः पान्तु तीर्थानि विविधानि च हैरण्यकस्तथेति घ , ङ , ज च हिरण्मयश्तथेति छ पुष्करश् च प्रयागश् च प्रभासो नैमिषः परः

ચાર સમુદ્રો રક્ષા કરે અને વિવિધ તીર્થો પણ. તેમજ હૈરણ્યક (ઘ, ઙ, જ અક્ષરો સાથે) અને હિરણ્મય (છ અક્ષર સાથે); પુષ્કર, પ્રયાગ, પ્રભાસ અને પરમ નૈમિષ પણ રક્ષા કરે।

Verse 64

गयाशीर्षो ब्रह्मशिरस्तीर्थमुत्त्रमानसं कालोदको नन्दिकुण्डस्तीर्थं पञ्चनदस् तथा

ગયાશીર્ષ, બ્રહ્મશિરસ, ઉત્તરમાનસ નામનું તીર્થ, કાલોદક, નંદિકુંડ તીર્થ, તેમજ પંચનદ—આ બધાં પૂજ્ય તીર્થસ્થાનો છે।

Verse 65

भृगुतीर्थं प्रभासञ्च तथा चामरकण्टकं जम्बुमार्गश् च विमलः कपिलस्य तथाश्रमः

ભૃગુ-તીર્થ, પ્રભાસ અને અમરકંટક; તેમજ જંબુમાર્ગ, વિમલ (તીર્થ) અને કપિલ મુનિનો આશ્રમ પણ।

Verse 66

गङ्गाद्वारकुशावर्तौ विन्ध्यको नीलपर्वतः वराहपर्वतश् चैव तीर्थङ्कणखलं तथा

ગંગાદ્વાર, કુશાવર્ત, વિંધ્ય પર્વત, નીલ પર્વત અને વરાહ પર્વત; તેમજ કણખલનું પવિત્ર તીર્થ—આ બધાં પુણ્ય તીર્થસ્થાનો તરીકે પ્રખ્યાત છે.

Verse 67

कालञ्जरश् च केदारो रुद्रकोटिस्तथैव च वाराणसी महातीर्थं वदर्याश्रम एव च

કાલંજર, કેદાર અને રુદ્રકોટિ; વારાણસી મહાતીર્થ તથા બદરી આશ્રમ—આ બધાં શ્રેષ્ઠ તીર્થસ્થાનો તરીકે માન્ય છે.

Verse 68

द्वारका श्रीगिरिस्तीर्थं तीर्थञ्च पुरुषोत्तमः शालग्रामोथ वाराहः सिन्धुसागरसङ्गमः

દ્વારકા, શ્રીગિરિનું તીર્થ, પુરુષોત્તમ નામનું તીર્થ; તેમજ શાલગ્રામ, વરાહ અને સિંધુ-સાગર સંગમ—આ બધાં પ્રસિદ્ધ તીર્થો છે.

Verse 69

फल्गुतीर्थं विन्दुसरः करवीराश्रमस् तथा नद्यो गङ्गासरस्वत्यः शतदुर्गण्डकी तथा

ફલ્ગુ-તીર્થ, વિંદુ-સર (પવિત્ર સરોવર) અને કરવીર આશ્રમ; તેમજ ગંગા અને સરસ્વતી નદીઓ, અને શતદુર્ગા તથા ગંડકી—આ બધાં પુણ્ય નદી-તીર્થો છે.

Verse 70

अच्छोदा च विपाशा च वितस्ता देविका नदी कावेरी वरुणा चैव निश् चरा गोमती नदी

અચ્છોદા અને વિપાશા, વિતસ્તા તથા દેવિકા નદી; કાવેરી અને વરુણા; નિશ્ચરા અને ગોમતી નદી—આ બધાં પવિત્ર નદીઓ તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 71

पारा चर्मण्वती रूपा मन्दाकिनी महानदी तापी पयोष्णी वेणा च गौरी वैतरणी तथा

પારા, ચર્મણ્વતી, રૂપા, મંદાકિની, મહાનદી, તાપી, પયોષ્ણી, વેણા, ગૌરી તથા વૈતરણિ—આ સર્વ પવિત્ર નદીઓ છે.

Verse 72

गोदावरी भीमरथी तुङ्गभद्रा प्रणी तथा चन्द्रभागा शिवा गौरी अभिषिञ्चन्तु पान्तु वः

ગોદાવરી, ભીમરથી, તુંગભદ્રા, પ્રણી અને ચન્દ્રભાગા—શિવા તથા ગૌરીসহ—તમારો અભિષેક કરે અને તમારું રક્ષણ કરે.