Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 118

Devanagari script

तथा च पांडुरोगित्वं हुतभुक्प्राप्तवान्पुरा । अतिभक्षणं न युक्तं तस्मात्कुरु मतिं मम

Transliteration

tathā ca pāṃḍurogitvaṃ hutabhukprāptavānpurā | atibhakṣaṇaṃ na yuktaṃ tasmātkuru matiṃ mama

Translation

De plus, jadis le dieu du Feu (Hutabhuk) fut atteint du mal de pâleur ; l’excès de consommation n’est pas convenable. Aussi, adopte mon conseil.

Word by Word

• तथा: thus/also
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb: 'thus/so')

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• पाण्डुरोगित्वम्: the state of having jaundice/pallor-disease
• पाण्डुरोगित्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाण्डु-रोगि-त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (पाण्डुरोगी-भावः)

• हुतभुक्: Agni (fire, eater of offerings)
• हुतभुक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हुत-भुज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (हुतं भुङ्क्ते इति)

• प्राप्तवान्: had obtained/attained
• प्राप्तवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु) + क्तवत् (कृत्प्रत्यय)
• Form: क्तवत्-कृदन्तः (past active participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (हुतभुक् इत्यस्य विशेषणम्)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• अतिभक्षणम्: over-eating
• अतिभक्षणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अति-भक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; अव्ययीभावः (अति + भक्षण)

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• युक्तम्: proper; appropriate
• युक्तम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √युज् (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
• Form: क्त-कृदन्त-विशेषणम् (proper/appropriate); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (अव्यय/तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: हेतौ अव्ययप्रयोगः (therefore)

• कुरु: do; make
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मतिम्: thought; intention
• मतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

Speaker

A Cāraṇa messenger (advising Viṣṇu/Janārdana)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: a divine speaker warns against excessive eating, citing Hutabhuk (Agni) once afflicted by pāṇḍu-roga; the setting evokes a sacred coastal tīrtha atmosphere with assembled devas.

Characters & Entities

• Hutabhuk (Agni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Excess—even in the pursuit of a goal—creates imbalance; moderation is aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discourse belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya, centered on the sacred Prabhāsa region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse offers a cautionary precedent (Agni’s affliction) to guide conduct.