Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

नगरं विलोकयामास रम्यं प्राकारमण्डितम् । ऋषयस्तुष्टुवुः सर्वे तत्रस्थं त्रिपुरान्तकम् । तानुवाच महादेवो वृणुध्वं वरमुत्त मम्

Transliteration

nagaraṃ vilokayāmāsa ramyaṃ prākāramaṇḍitam | ṛṣayastuṣṭuvuḥ sarve tatrasthaṃ tripurāntakam | tānuvāca mahādevo vṛṇudhvaṃ varamutta mam

Translation

Il contempla la belle cité, ornée de remparts. Tous les sages louèrent Tripurāntaka qui s’y tenait; et Mahādeva leur dit : « Choisissez une grâce excellente. »

Word by Word

• नगरम्: the city
• नगरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• विलोकयामास: looked at
• विलोकयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि√लोक् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect) परिप्रयोग (आमास-प्रयोग), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नगरम्)

• प्राकारमण्डितम्: adorned with ramparts
• प्राकारमण्डितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राकार + मण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (प्राकारैः मण्डितम्)

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तुष्टुवुः: praised
• तुष्टुवुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (ऋषयः)

• तत्रस्थम्: standing there
• तत्रस्थम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत्र (अव्यय) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (तत्र स्थितः)

• त्रिपुरान्तकम्: Tripurāntaka
• त्रिपुरान्तकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर + अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; सर्वनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महादेवः: Mahādeva
• महादेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय

• वृणुध्वम्: choose
• वृणुध्वम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृञ् ‘to choose’) (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• उत्तमम्: best
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (वरम्)

Speaker

Narrator (within Īśvara’s discourse context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sthalaka / Sthalakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva surveys a charming, fortified city; sages gather and hymn Tripurāntaka. Śiva, pleased, offers them an excellent boon, standing as guardian over the ramparted sacred settlement.

Characters & Entities

• Tripurāntaka (Śiva)
• Mahādeva
• Ṛṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When a sacred place is recognized and praised with devotion, the deity responds with grace, offering boons aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The city within the Prabhāsa-kṣetra context, associated with Sthalaka and the presence of Tripurāntaka.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praise (stuti) of Śiva is implied; no specific vrata or dāna is detailed in this verse.