Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

कुष्ठेन महता व्याप्तो वैराग्यपरमं गतः । तेन रोगाभिभूतेन देवदेवो दिवाकरः । प्रतिष्ठितो नदीतीरे स च रोगाद्विमोचितः

kuṣṭhena mahatā vyāpto vairāgyaparamaṃ gataḥ | tena rogābhibhūtena devadevo divākaraḥ | pratiṣṭhito nadītīre sa ca rogādvimocitaḥ

Atteint d’une lèpre terrible, il parvint au sommet du détachement (vairāgya). Accablé par ce mal, il installa sur la rive d’un fleuve le Dieu des dieux, Divākara (le Soleil) ; et il fut délivré de la maladie.

कुष्ठेनby leprosy
कुष्ठेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
महताgreat, severe
महता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कुष्ठेन)
व्याप्तःpervaded/afflicted
व्याप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootव्याप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
वैराग्यपरमम्the highest detachment
वैराग्यपरमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैराग्य + परम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मपद (object of गतः)
गतःattained, went to
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) क्रियार्थे—'गतः' = has gone/attained
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
रोगाभिभूतेनovercome by disease
रोगाभिभूतेन:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरोग + अभिभूत (अभि+भू धातु-निष्पन्न; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (दिवाकरः)
देवदेवःgod of gods
देवदेवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दिवाकरःthe Sun (Divākara)
दिवाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवदेवः इत्यस्य समानाधिकरणम्
प्रतिष्ठितःstood/was stationed
प्रतिष्ठितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) क्रियार्थे—'was established/stayed'
नदीतीरेon the riverbank
नदीतीरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनदी + तीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (place)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
रोगात्from disease
रोगात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
विमोचितःwas freed
विमोचितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + मुच् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) क्रियार्थे—'was released'

Īśvara (Śiva) (continuing narration)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (riverbank Sūrya-pratiṣṭhā spot; specific sub-tīrtha not named in this verse)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: A leprosy-afflicted king, austere and detached, installs a radiant Sūrya image on a riverbank; the river glitters, and the king’s skin regains luster as sunlight breaks through clouds.

K
Kuṣṭha (leprosy)
V
Vairāgya
D
Divākara (Sūrya)
N
Nadī-tīra (riverbank)
N
Nandāditya (context)

FAQs

Suffering can mature into vairāgya, and sincere स्थापना (installation/worship) of the deity is portrayed as a means of purification and healing.

The riverbank installation of Divākara connected to Nandāditya within Prabhāsakṣetra Māhātmya.

Pratiṣṭhā (establishing/installing) Divākara (Sūrya) at a sacred riverbank shrine is indicated as the key devotional act.