Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 90

Devanagari script

पत्नीशालां समानीता ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । चंद्रमा दीक्षया युक्त ऋषिगंधर्वसंस्तुतः

Transliteration

patnīśālāṃ samānītā ṛtvigbhirvedapāragaiḥ | caṃdramā dīkṣayā yukta ṛṣigaṃdharvasaṃstutaḥ

Translation

Conduit par les ṛtvij, experts des Veda, dans la salle des épouses, Candramā (Soma) se tint, revêtu de la dīkṣā, loué par les ṛṣi et les Gandharva.

Word by Word

• पत्नीशालाम्: the wives’ hall
• पत्नीशालाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी + शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष-समास (पत्नी-शाला = पत्नीनाṃ शाला), कर्मपद

• समानीता: brought/led
• समानीता: Karma (Object complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + नी (धातु) → समानीत (कृदन्त, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि, (पत्नीशाला) इत्यस्य विशेषण; ‘brought’

• ऋत्विग्भिः: by the priests
• ऋत्विग्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ऋत्विज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण (agent/instrument)

• वेदपारगैः: versed in the Vedas
• वेदपारगैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेद + पारग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (वेदस्य पारगाः), विशेषण (ऋत्विग्भिः)

• चन्द्रमा: the Moon
• चन्द्रमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रमस्/चन्द्रमा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृपद

• दीक्षया: with initiation (dīkṣā)
• दीक्षया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दीक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/सह (with initiation)

• युक्तः: endowed/connected
• युक्तः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, विशेषण (चन्द्रमा)

• ऋषिगन्धर्वसंस्तुतः: praised by sages and Gandharvas
• ऋषिगन्धर्वसंस्तुतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋषि + गन्धर्व + संस्तुत (प्रातिपदिक; संस्तुत = स्तु धातु क्त, सम्-उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (ऋषिभिः गन्धर्वैश्च संस्तुतः), विशेषण (चन्द्रमा)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Soma, newly initiated, is led by Veda-knowing ṛtviks into the ‘patnīśālā’ precinct; sages and Gandharvas hover, singing praises; the ritual hall glows with consecratory light.

Characters & Entities

• Candramā (Soma)
• Ṛtvijas
• Vedas
• Patnīśālā
• Ṛṣis
• Gandharvas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When rites are performed with Vedic competence and purity, the initiated life becomes worthy of universal praise.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, portrayed as the sanctified arena for Soma’s initiation and ritual proceedings.

What ritualistic prescription is mentioned?

Entrance into the patnīśālā under guidance of Veda-mastered ṛtvijas, and maintaining dīkṣā during the rite.