Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यदा तु ऋक्षराजेन सोमनाथः प्रति ष्ठितः । तदा ब्रह्मादयो देवाः सर्वे तत्र समागताः । प्रतिष्ठार्थं हि देवस्य शशांकेन निमन्त्रिताः

Transliteration

yadā tu ṛkṣarājena somanāthaḥ prati ṣṭhitaḥ | tadā brahmādayo devāḥ sarve tatra samāgatāḥ | pratiṣṭhārthaṃ hi devasya śaśāṃkena nimantritāḥ

Translation

Lorsque Somnātha fut établi par le seigneur des astres (la Lune), alors Brahmā et tous les autres dieux s’y rassemblèrent, conviés par la Lune afin d’accomplir la consécration de la Divinité.

Word by Word

• यदा: when
• यदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक सम्बन्धसूचक (correlative adverb: when)

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrast/emphasis)

• ऋक्षराजेन: by the king of bears (Jāmbavān)
• ऋक्षराजेन: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ऋक्षराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—ऋक्ष + राज (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः: ‘bear-king’)

• सोमनाथः: Somanātha (Lord of Soma)
• सोमनाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोमनाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—सोमस्य नाथः

• प्रतिष्ठितः: was स्थापित/installed; established
• प्रतिष्ठितः: Kriya (Result state/क्रिया-फल)
• Type: Adjective
• Root: प्रति + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (सोमनाथः) इत्यस्य विशेषण

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)

• ब्रह्मादयः: Brahmā and others
• ब्रह्मादयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—ब्रह्मा आदिः येषाम् (आदि-समास/तत्पुरुष-प्रायः)

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (ब्रह्मादयः) इत्यस्य अप्पोजिशन

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (देवाः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)

• समागताः: assembled; came together
• समागताः: Kriya (Result state/क्रिया-फल)
• Type: Adjective
• Root: सम् + गम् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (देवाः) इत्यस्य विशेषण

• प्रतिष्ठार्थम्: for the purpose of installation
• प्रतिष्ठार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रतिष्ठा + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—प्रतिष्ठायाः अर्थः (purpose); क्रियाविशेषणार्थे (accusative of purpose)

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (reason/emphasis)

• देवस्य: of the god (Somanātha)
• देवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• शशाङ्केन: by the Moon (Śaśāṅka)
• शशाङ्केन: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शशाङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—शशः अङ्के यस्य (moon)

• निमन्त्रिताः: invited
• निमन्त्रिताः: Kriya (Result state/क्रिया-फल)
• Type: Adjective
• Root: नि + मन्त्र् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (देवाः) इत्यस्य विशेषण

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somnātha (Prabhāsa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand consecration scene: Soma (Moon) installs Somnātha; Brahmā and the assembled gods arrive by invitation to perform and witness the deity’s establishment; the temple precinct glows with ritual fire and lamps.

Characters & Entities

• Somnātha
• Candra (Śaśāṅka)
• Brahmā
• Devas
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A deity’s consecration is portrayed as a cosmic event: divine community gathers to affirm sacred order and bless the tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Somnātha at Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā (installation/consecration) of Somnātha, performed with divine invitation and participation.