Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

तस्य नादेन महता देवी तत्र समागता । पृच्छती कारणं तत्र तत्कुण्डस्य समीपगा । तेन कुण्डेश्वरी ख्याता कुण्डं शंखोदकं स्मृतम्

tasya nādena mahatā devī tatra samāgatā | pṛcchatī kāraṇaṃ tatra tatkuṇḍasya samīpagā | tena kuṇḍeśvarī khyātā kuṇḍaṃ śaṃkhodakaṃ smṛtam

Attirée par ce son puissant, la Déesse vint en ce lieu. S’approchant du kuṇḍa, elle en demanda la raison. Ainsi fut-elle renommée Kuṇḍeśvarī, et ce bassin fut retenu sous le nom de Śaṅkhodaka, «l’Eau de la Conque».

तस्यof that (his/its)
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
नादेनby the sound
नादेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
महताgreat
महता:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying नादेन)
देवीthe Goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
समागताarrived
समागता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्तम् (past participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगे ‘came/arrived’
पृच्छतीasking
पृच्छती:
Kriya (Action as participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकालिक कृदन्तम् (present active participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; देवी-विशेषणम्
कारणम्the reason
कारणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम्
तत्-कुण्डस्यof that pond
तत्-कुण्डस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative: ‘of that pond’); पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
समीपगाhaving gone near; near-by
समीपगा:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमीप (प्रातिपदिक) + ग (गम्-धातुज)
Formउपपद-तत्पुरुष/नञ्-रहितः; ‘समीपं गच्छति/गता’ इति अर्थे; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; देवी-विशेषणम्
तेनtherefore; by that
तेन:
Hetu/Karana (Cause/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
कुण्डेश्वरीLady of the pond (Kuṇḍeśvarī)
कुण्डेश्वरी:
Karta/Pratipadyam (Subject/Name)
TypeNoun
Rootकुण्ड + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (‘कुण्डस्य ईश्वरी’); स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
ख्याताwas known (as)
ख्याता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रसिद्धा/नाम्ना विख्याता’
कुण्डम्the pond
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), एकवचनम्; अत्र ‘स्मृतम्’ इत्यस्य कर्म (Acc.)
शंखोदकम्Śaṅkhodaka (conch-water)
शंखोदकम्:
Samjna (Apposition/नाम)
TypeNoun
Rootशंख + उदक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारय-सम्भवः (‘शंखस्य उदकम्’/‘शंखोदकं नाम’); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; कुण्डस्य नाम
स्मृतम्is called/remembered as
स्मृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘कथितम्/उच्यते’

Narrator (contextual Purāṇic narration within Prabhāsakṣetra Māhātmya)

Tirtha: Śaṅkhodaka-kuṇḍa

Type: kund

Listener: Devī (as character within the narrative)

Scene: A mighty conch resonance rolls across Prabhāsa; Devī appears, moving toward the kuṇḍa, questioning its cause. The pond is henceforth called Śaṅkhodaka, and Devī is hailed as Kuṇḍeśvarī.

D
Devī
K
Kuṇḍeśvarī
Ś
Śaṅkhodaka-kuṇḍa

FAQs

Divine presence responds to sacred signs; when Devī sanctifies a spot, it becomes a named tīrtha and a living locus of devotion.

Śaṅkhodaka-kuṇḍa at Prabhāsa, associated with Devī as Kuṇḍeśvarī.

No explicit injunction here; it primarily explains the tīrtha’s naming and Devī’s manifestation near the kuṇḍa.