Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 22

नक्षत्रत्रितयं पादमाश्रितं पूर्वदक्षिणम् । फाल्गुनी चोत्तरा हस्तं चित्रा चर्क्षत्रयं स्मृतम्

nakṣatratritayaṃ pādamāśritaṃ pūrvadakṣiṇam | phālgunī cottarā hastaṃ citrā carkṣatrayaṃ smṛtam

Une triade de nakṣatras repose sur le pied au sud-est. Là, Phālgunī (Uttara-Phālgunī), Hasta et Citrā sont mémorisés comme un groupe de trois.

nakṣatra-tritayama triad of constellations
nakṣatra-tritayam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnakṣatra (प्रातिपदिक) + tritaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नक्षत्राणां त्रितयम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
pādamthe foot
pādam:
Karma (कर्म/Object with āśritam)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘foot’ (region)
āśritamoccupying/resorting to
āśritam:
Kriya (क्रिया/Predicate participle)
TypeVerb
Rootā-√śri (श्रि धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक: आश्रित)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; ‘having resorted to/occupying’
pūrva-dakṣiṇameastern and southern (part)
pūrva-dakṣiṇam:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of pādam)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + dakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पूर्वं च दक्षिणं च इति द्वन्द्व (directional)
phālgunīPhālgunī
phālgunī:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootphālgunī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्रनाम (उत्तरफाल्गुनी)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
uttarāUttarā
uttarā:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootuttarā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्रनाम (उत्तरफाल्गुनी/उत्तराषाढा इत्यादि; अत्र ‘उत्तरफाल्गुनी’ पृथक् नामरूपेण)
hastamHasta
hastam:
Karma (कर्म/Object; list grouping)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नक्षत्रनाम (Hasta)
citrāCitrā
citrā:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootcitrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्रनाम
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
ṛkṣa-trayama triad of stars/constellations
ṛkṣa-trayam:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootṛkṣa (प्रातिपदिक) + traya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ऋक्षाणां त्रयम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
smṛtamis stated/considered
smṛtam:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√smṛ (स्मृ धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक: स्मृत)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि/भावे—‘is said/remembered’

Unspecified (contextual narrator within Prabhāsakṣetra Māhātmya)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Scene: A diagram shows the tortoise’s south-eastern foot highlighted; three star emblems labeled Uttara-Phālgunī, Hasta, Citrā sit like anklets; the teacher traces the sector with a staff on a sand-drawing.

U
Uttara-Phālgunī
H
Hasta
C
Citrā

FAQs

Direction, land, and stars are linked—suggesting a sacred cartography where space itself becomes a field of contemplation.

No single tirtha is named; the verse is part of a broader cosmological exposition within Prabhāsakṣetra Māhātmya.

None.