Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

निर्वाणं द्वादशात्मा तु चक्रैर्द्वादशभिः स्मृतम् । अत ऊर्ध्वमनंतोऽसौ सौख्यमोक्षप्रदायकः

nirvāṇaṃ dvādaśātmā tu cakrairdvādaśabhiḥ smṛtam | ata ūrdhvamanaṃto'sau saukhyamokṣapradāyakaḥ

Le Nirvāṇa est enseigné comme une réalité à douze aspects, rappelée par douze Cakras (formes de disque). Au-delà de cela, Ananta accorde à la fois la béatitude spirituelle et la délivrance (mokṣa).

निर्वाणम्nirvāṇa/liberation
निर्वाणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
द्वादशात्माthe twelve-formed one
द्वादशात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वादश (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः द्वादश-आत्मा (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-प्रायः; अर्थः ‘द्वादशात्मा = द्वादशरूपः’)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Contrast (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
चक्रैःwith discs/wheels
चक्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
द्वादशभिःwith twelve (i.e., by twelve)
द्वादशभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootद्वादश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (संख्याशब्द), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
स्मृतम्is said/remembered
स्मृतम्:
Kriya (Predicative/कर्मणि-क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ
अतःtherefore/from that
अतः:
Sambandha (Logical relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थ/तस्मात्-अर्थ (therefore/from this)
ऊर्ध्वम्above/upwards
ऊर्ध्वम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formक्रियाविशेषण (adverb) रूपेण अव्यय-प्रयोगः
अनन्तःAnanta
अनन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
असौhe/that one
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
सौख्यमोक्षप्रदायकःgiver of happiness and liberation
सौख्यमोक्षप्रदायकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसौख्य (प्रातिपदिक) + मोक्ष (प्रातिपदिक) + प्रदायक (प्रातिपदिक; √दा (धातु) + प्र- उपसर्ग + ण्वुल्/क-प्रत्ययार्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः (सौख्य + मोक्ष) इतरेतर-द्वन्द्वः ततः प्रदायक (तत्पुरुषः) → ‘सौख्यं च मोक्षं च प्रददाति’

Skanda (deduced from Dvārakā-māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha: Dvārakā-kṣetra (Ananta-cakra sambandha)

Type: kshetra

Scene: A symbolic tableau: twelve radiant cakras arranged like a mandala around a serene Ananta/Viṣṇu presence; a pilgrim moves from outer circles inward toward a luminous center signifying mokṣa.

N
Nirvāṇa
A
Ananta
C
Cakra

FAQs

The Lord is presented as the transcendent source of nirvāṇa itself, and remembrance of his cakra-marked form leads to bliss and liberation.

Dvārakā, where Ananta/Viṣṇu’s salvific power is celebrated in the māhātmya.

A twelvefold remembrance associated with “twelve cakras,” implying a counted devotional practice tied to cakra symbolism.