Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

अत्र भूमितले विप्र सर्वेषां तीर्थमुत्तमम् । अल्पकालेन सन्तुष्टिं यत्र याति महेश्वरः । वासुदेवोऽथवा ब्रह्मा ह्येतच्छीघ्रं वदस्व मे

atra bhūmitale vipra sarveṣāṃ tīrthamuttamam | alpakālena santuṣṭiṃ yatra yāti maheśvaraḥ | vāsudevo'thavā brahmā hyetacchīghraṃ vadasva me

Ô brāhmane, sur cette terre, quel est le tīrtha suprême parmi tous les tīrthas, où, en peu de temps, Maheśvara, ou Vāsudeva, ou Brahmā se trouve satisfait ? Dis-le-moi vite.

अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
भूमितलेon the earth’s surface
भूमितले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः तलम् = surface of the earth)
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
उत्तमम्best; supreme
उत्तमम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तीर्थम् इति विशेषणम्
अल्पकालेनin a short time
अल्पकालेन:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे (अल्पः कालः)
सन्तुष्टिम्satisfaction; contentment
सन्तुष्टिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसन्तुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)
यातिgoes; attains
याति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महेश्वरःMaheśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; कर्मधारय (महान् ईश्वरः)
वासुदेवःVāsudeva (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
वासुदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
अथवाor
अथवा:
Samuccaya/Vikalpa (Connector/समुच्चय-विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
हिindeed
हि:
Prayojaka-nipata (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन-द्वितीया (accusative used adverbially)
वदस्वtell; speak
वदस्व:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेto me; for me
मे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative singular enclitic)

The king/ruler addressing Vasiṣṭha

Tirtha: Sarvottama Tīrtha (unnamed in this verse)

Type: kshetra

Scene: The king earnestly questions Vasiṣṭha, gesturing toward the earth as if seeking the single सर्वोत्तम tīrtha; above, subtle iconographic hints of Śiva, Viṣṇu, and Brahmā as witnesses.

V
Vasiṣṭha
M
Maheśvara
V
Vāsudeva
B
Brahmā

FAQs

Pilgrimage is sought as a swift path to divine grace; the seeker asks for the most efficacious sacred place.

The verse asks for the सर्वोत्तम tīrtha but does not name it; identification follows in subsequent verses.

No specific rite is stated; the focus is on choosing a tīrtha that grants quick divine satisfaction.