Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

अथाब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा देवैः सार्धं हुताशनम् । अग्निहोत्रेषु विप्राणां प्रत्यक्षो भव पावक । सांप्रतं त्वं वरं मत्तः प्रार्थयस्वाभिवांछितम्

athābravītpunarbrahmā devaiḥ sārdhaṃ hutāśanam | agnihotreṣu viprāṇāṃ pratyakṣo bhava pāvaka | sāṃprataṃ tvaṃ varaṃ mattaḥ prārthayasvābhivāṃchitam

Alors Brahmā, avec les dieux, s’adressa de nouveau à Hutaśana (Agni) : «Ô Pāvaka, rends-toi manifeste dans les rites d’agnihotra des brāhmaṇas. Et maintenant, demande-moi la grâce que tu désires».

athathen
atha:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रम/आरम्भसूचक (then)
abravītsaid
abravīt:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
punaragain
punar:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरुक्ति/पुनः (again)
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
devaiḥwith the gods
devaiḥ:
Sahakaraka (Instrumental of accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
sārdhamtogether with
sārdham:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeIndeclinable
Rootsārdham (अव्यय)
Formअव्यय, सहार्थक (with/together)
hutāśanamAgni (the eater of oblations)
hutāśanam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roothutāśana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (addressed object)
agni-hotreṣuin the agnihotra rites
agni-hotreṣu:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootagni + hotra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; अधिकरणे
viprāṇāmof the brāhmaṇas
viprāṇām:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)
pratyakṣaḥvisible, manifest
pratyakṣaḥ:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootpratyakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (to implied 'tvam')
bhavabecome
bhava:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
pāvakaO purifier (Agni)
pāvaka:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpāvaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
sāṃpratamnow
sāṃpratam:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsāṃpratam (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (now/at present)
tvamyou
tvam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
varama boon
varam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
mattaḥfrom me
mattaḥ:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
prārthayasvarequest
prārthayasva:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√arth (धातु) (प्रार्थने)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
abhivāñchitamdesired
abhivāñchitam:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootabhi-√vañch (धातु) + kta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म-विशेषण (qualifies varam)

Brahmā

Tirtha: Vahnitīrtha (implied)

Type: kund

Scene: Brahmā, surrounded by devas, addresses Hutaśana (Agni), requesting him to become directly manifest in brāhmaṇas’ agnihotra rites and inviting him to ask a boon.

B
Brahmā
D
Devas
A
Agni (Hutaśana, Pāvaka)
V
Vipras (Brāhmaṇas)

FAQs

Vedic rites are living encounters with the divine; Agni is not symbolic alone but a sacred presence upheld by dharma.

This instruction prepares the sanctification of Vahnitīrtha in the Nāgarakhaṇḍa narrative.

Agni is enjoined to be ‘pratyakṣa’ (manifest) in the agnihotra performed by brāhmaṇas.