Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

स चापि चतुरो वेदान्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः । वेदांगैः सहितान्वृत्रः पपाठ गुरुवत्सलः

Transliteration

sa cāpi caturo vedānbrahmacārivrate sthitaḥ | vedāṃgaiḥ sahitānvṛtraḥ papāṭha guruvatsalaḥ

Translation

Et Vṛtra, demeurant dans le vœu de brahmacarya, étudia les quatre Vedas avec les Vedāṅgas, plein de dévotion et d’affection pour son maître.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Addition)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (also)

• चतुरः: four
• चतुरः: Karma (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘चारः’ = four (agreeing with वेदान्)

• वेदान्: Vedas
• वेदान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• ब्रह्मचारिव्रते: in the vow of celibate studentship
• ब्रह्मचारिव्रते: Adhikarana (State-locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारि (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘ब्रह्मचारिणः व्रतम्’

• स्थितः: abiding/standing
• स्थितः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वेदाङ्गैः: with the Vedāṅgas
• वेदाङ्गैः: Karana (Accompaniment as instrument/सहकारक)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘वेदस्य अङ्गानि’

• सहितान्: accompanied (by)
• सहितान्: Karma (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: सह (अव्यय/उपसर्गार्थ) + इ (धातु) + क्त (कृदन्त) / सहित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; वेदान् विशेषयति

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पपाठ: studied/recited
• पपाठ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• गुरुवत्सलः: devoted to (his) teacher
• गुरुवत्सलः: Karta (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘गुरौ वत्सलः’ (affectionate to the teacher)

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller voice)

Visual Art Cues

Scene: An āśrama classroom: Vṛtra seated with palm-leaf manuscripts, reciting; Śukra as guru presides; symbols of the four Vedas and Vedāṅgas appear as scrolls, meters, and ritual implements.

Characters & Entities

• Vṛtra
• Veda
• Vedāṅga
• guru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Learning is sanctified by brahmacarya and humility: knowledge becomes dharmic strength when joined to guru-devotion and disciplined conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is cited in this verse; it describes the formation of the protagonist within the chapter’s māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmacarya-vrata (student discipline) and Vedic study (adhyayana) with Vedāṅgas.