Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

अथ तस्यां समुत्पन्ना प्राप्ते वयसि पश्चिमे । कन्यका दिवसे प्राप्ते सर्वशास्त्रविगर्हिते

Transliteration

atha tasyāṃ samutpannā prāpte vayasi paścime | kanyakā divase prāpte sarvaśāstravigarhite

Translation

Puis, lorsqu’elle fut parvenue au dernier âge de la vie, une fille naquit d’elle, en un jour que tous les śāstra réprouvent comme néfaste.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (सम्बन्ध/अनुक्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/thereupon)

• तस्याम्: in her
• तस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• समुत्पन्ना: was born/arose
• समुत्पन्ना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उत्-पद्/पत् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → समुत्पन्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त

• प्राप्ते: when (it) had come/arrived
• प्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → प्राप्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (सप्तमी-सम्बन्धे)

• वयसि: in age
• वयसि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पश्चिमे: in the later (stage)
• पश्चिमे: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; वयसि इति विशेषण

• कन्यका: a girl/daughter
• कन्यका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दिवसे: on a day
• दिवसे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्ते: when it had come (i.e., on the day that occurred)
• प्राप्ते: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त → प्राप्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; दिवसे इति विशेषण

• सर्वशास्त्रविगर्हिते: condemned by all scriptures
• सर्वशास्त्रविगर्हिते: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + शास्त्र + विगर्हित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘विगर्हित’; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (सर्वैः शास्त्रैः विगर्हिते / सर्वशास्त्रेषु विगर्हिते)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Tīrthamāhātmya)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A late-age queen gives birth; attendants show mixed joy and apprehension; astrologic symbols (nakṣatra wheel, tithi marks) hint at śāstra-censure.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives often stress that time (tithi/nakṣatra) and karma shape worldly outcomes, urging discernment and dharmic guidance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly named in this verse; it functions as narrative setup within the chapter’s māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is directly stated; the verse only notes an inauspiciously regarded day per śāstra.